Draba praecox

Τουρκοβούνια 21-01-2014

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Draba praecox (Steven 1812) είναι μεσογειακό φυτό με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα.

Συνώνυμο: Erophila praecox [(Steven) DC. 1821].

Βιότοπος: λιβάδια, φρύγανα, διάκενα δασών, άκρες δρόμων σε υψόμετρα 0-1200 (-1900) μ.

Ετήσιο φυτό, λεπτό ύψους 3-12 εκ. Βασικά φύλλα σε ρόδακα.

Ανθίζει από τα μέσα Φεβρουαρίου έως τον Ιούνιο, ανάλογα με το υψόμετρο.

Ετυμολογία:

Draba < δράβη (φυτό που αναφέρει ο Διοσκουρίδης). - Ο De Theis γράφει ότι, σύμφωνα με τον Λινναίο, Δράβη σημαίνει ξινή, πικάντικη, με αναφορά στη γεύση των φύλλων

praecox = πρώιμη ==> η πρώτη που ανθίζει.

Erophila < ηρ (ιωνικ.) έαρ + φίλη ==> για την πρώιμη ανθοφορία την άνοιξη.

Fritillaria obliqua

φωτογραφίες από τα Τουρκοβούνια

Νίκος Νικητίδης

Η Fritillaria obliqua (Ker-Gawler 1805) subsp. obliqua είναι ενδημική Αττικής και Εύβοιας.
Περιγράφηκε από τα Τουρκοβούνια του Λεκανοπεδίου Αθηνών.
Παλαιογεωγραφικό πολυετές βολβώδες φυτό. Φύλλα 8-13, γλαυκά, λογχοειδή. Άνθη 1-3, εύοσμα.
Βιότοπος: βραχώδεις ασβεστολιθικές θέσεις με φρύγανα και αραιή θαμνώδη βλάστηση, από το επίπεδο της θάλασσας μέχρι τα 1000 μέτρα.
Άνθη: κωνικά, καμπανοειδή, με τμήματα μαύρα, γλαυκά στο εξωτερικό.
Άνθιση: αρχές Φεβρουαρίου έως αρχές Απριλίου.

Περιλαμβάνεται στο Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων των Σπάνιων & Απειλούμενων Φυτών της Ελλάδας (RDB 2009), με τον χαρακτηρισμό «Σχεδόν Απειλούμενο» (ΝΤ).

Ετυμολογία:
Fritillaria < fritíllus κύπελλο με το οποίο έριχναν τα ζάρια οι Ρωμαίοι - για το σχήμα του άνθους.
obliqua = πλάγια, λοξή ==> για την πλάγια θέση των ανθέων στον βλαστό.

Bellis annua

Τουρκοβούνια

Η Bellis annua, L. 1753, είναι μεσογειακό φυτό, με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα, εκτός της βορειοδυτικής χώρας.

Βιότοπος: υγρά παράκτια λιβάδια, εποχικά βαλτώδη εδάφη, φρύγανα, ακαλλιέργητα χωράφια σε υψόμετρα 0-400 (-900) μ.

Μικρό ετήσιο φυτό με λεπτές ρίζες.

Φύλλα έμμισχα, ελαφρά οδοντωτά στο άνω μέρος, τα περισσότερα σχηματίζουν ρόδακα.

Βλαστοί  αρκετοί, 2-10 εκ., συνήθως χωρίς φύλλα.

Ανθίδια λευκά, λογχοειδή

Ανθίζει Φεβρουάριο -μέσα Μαΐου.

Ετυμολογία:

Bellis > béllus όμορφος, χαριτωμένος

annuus, a, um = ετήσιος, μονοετής ==> αναφέρεται στην διάρκεια της περιόδου βλάστησης.

Lamium moschatum

Τουρκοβούνια 15/04/2014 Αθήνα

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Lamium moschatum (Mill. 1768) είναι φυτό της Ανατολικής Μεσογείου, με ευρεία εξάπλωση στην χώρα μας εκτός από την ΒΔ Ελλάδα.
Ετήσιο φυτό, αραιά τριχωτό, ύψους 10-30 εκ.
Φύλλα ωοειδή-δισκοειδή ή τριγωνικά-ωοειδή, πριονωτά.
Βιότοπος: φρύγανα, ελαιώνες, παράκτια ενδιαιτήματα, σε υψόμετρα 0-1100 μ.
Στεφάνη λευκή 16-25 χιλ. Σωλήνας στεφάνης 6-12 χιλ. κοντύτερος από τον κάλυκα. Πάνω χείλος τριχωτό-πριονωτό.
Ανθίζει από τον Απρίλιο.

Ετυμολογία:
Lamium < λαιμός ==> αναφορά στον σωληνίσκο της στεφάνης // lamium, είδος τσουκνίδας που αναφέρει ο Πλίνιος.
moschátum < musk, αραβική λέξη για τον «μόσκο», ασιατικό μηρυκαστικό με ευώδη αδένα = εύοσμος, ευώδης, αρωματικός.

Tribulus terrestris

Αθήνα (Τουρκοβούνια) 25/09/2016

Ο Τρίβολος ο επίγειος (Tribulus terrestris L. 1753) είναι κοσμοπολίτικο φυτό, με ευρεία εξάπλωση σε όλη την Ελλάδα.
Κοινά ονόματα: τριβόλι, τριβούλι, κολλητσίδα.
Ετήσιο φυτό, 10-60 εκ., έρπον.
Φύλλα αντίθετα, πτεροσχιδή, τριχωτά.
Βιότοπος: αγροί, άκρες δρόμων, ξηρά λιβάδια.
Άνθη μονήρη, με 5 κίτρινα πέταλα 
Ανθίζει Μάιο - Ιούλιο.

Ετυμολογία:
Tribulus > τρίβολος (τρι* + βόλος) μικρό σιδερένιο τεμάχιο με τρεις αιχμές τοποθετημένες έτσι ώστε η μία να στέκεται πάντοτε κατακόρυφα, όπως κι αν αυτό ριχνόταν στο έδαφος, το οποίο διασκόρπιζαν κατά μάζες, για να παρακωλύσουν την πορεία εχθρικού στρατού ==> αναφορά στους καρπούς που έχουν αιχμηρές ακίδες = Τρίβολος.
terrestris > terra ==> επειδή αναπτύσσεται την γη, μακριά από  νερό = επίγειος.

Ailanthus altissima

Αθήνα (Τουρκοβούνια) 26/09/2016

φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Η βρωμοκαρυδιά Ailanthus altissima [(Mill.) Swingle 1916)] είναι κινέζικο δέντρο. Εισήχθη στην Ευρώπη και στην Ελλάδα για καλλωπιστικούς σκοπούς αλλά, καθώς δεν έχει φυσικούς εχθρούς στην Ευρώπη, επεκτάθηκε υπερβολικά και συνεχίζει να επεκτείνεται. 

Έχει πολύ ανθεκτικό ριζικό σύστημα και είναι δύσκολο να καταπολεμηθεί. Φύεται σε μπάζα, αυλές, ανοιχτούς χώρους στις πόλεις.

Ετυμολογία:

Ailanthus < aillanito το όνομα του δέντρου στις νήσους Μολούκες της Ανατολική Ασίας, που σημαίνει ότι έχει ύψος που φτάνει στον ουρανό.

altissima < υπερθετικός του altus (υψηλός).

Euphorbia prostrata

Αθήνα (Τουρκοβούνια) 30/09/216

Η Ευφορβία η  εδαφόβια (Euphorbia prostrata Aiton 1789) είναι νεοτροπικό φυτό, με καταγωγή από την Βόρεια Αμερική. Έχει ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα, εκτός από τις Κυκλάδες.
Συνώνυμο: Chamaesyce prostrata (Aiton) Small 1903.
Βιότοπος χαλικώδη ορεινά και παράκτια ενδιαιτήματα σε υψόμετρα 0-400 μ. (περιστασιακά έως 1100 μ. στην ηπειρωτική χώρα).
Ετήσιο φυτό. Βλαστός 35 εκ. με έως και 10 κλάδους, κοκκινωπός στο πάνω μέρος και πράσινος στο κάτω.
Φύλλα ευρέως ελλειπτικά έως επιμήκη
Ανθίζει Σεπτέμβριο - Οκτώβριο.

Ετυμολογία
Euphorbia > ευ (καλώς) + φέρβω (τρέφω, βοσκω) και φορβή (τροφή, βοσκή) [2] Σύμφωνα με τον Πλίνιο, από το γιατρό Εύφορβο που ανακάλυψε τις θεραπευτικές ιδιότητες του φυτού. [3] Σύμφωνα με τον Treccani από το λατινικό euphorbium, που προέρχεται από το ελληνικό «ευφόρβιον».
prostrata > prosterno απλώνω κάτι στο έδαφος, καταστρώνω = εδαφόβια (πρηνής)
Chamaesyce > χαμαί + σύκο ==> αναφορά στους καρπούς του.

Datura inoxia

Τουρκοβούνια (Αθήνα) 03/10/2013

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Datura inoxia (Mill. 1768) είναι φυτό με καταγωγή από την αμερικανική ήπειρο, που έχει εγκλιματιστεί στην Ελλάδα, με ευρεία εξάπλωση, εκτός Πίνδου, Θεσσαλίας και Δυτικής Μακεδονίας. 
Θεωρείται πλέον κοσμοπολίτικο ζιζάνιο. Είναι ένα επικίνδυνο φυτό, επειδή είναι παραισθησιογόνο, λόγω της υψηλής συγκέντρωσης αλκαλοειδών σε όλα του τα μέρη.
Βιότοπος: αγροί, διαταραγμένα εδάφη, μέρη με ανθρωπογενή επιβάρυνση σε υψόμετρα 0-400 μ.
Φύλλα ωοειδή, γκριζοπράσινα με ανοιχτότερες νευρώσεις. Άνθη 12-20 εκ. και καρποί σχεδόν σφαιρικοί.
Ανθίζει Αύγουστο - Νοέμβριο.

Ετυμολογία:
Datura < πορτογαλική λέξη από το ινδικό λαϊκό όνομα dhatura που σημαίνει μήλο ==> αναφορά στο σχήμα των καρπών.
inoxia < in μέσα, εντός + noxia βλαβερή,  δηλητηριώδης, επικίνδυνη, θανατηφόρα.

Allium roseum

Τουρκοβούνια (Αθήνα) 15/04/2008

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Allium roseum (L. 1753) είναι μεσογειακό φυτό με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα. 
Αυτό το πολύ όμορφο αγριόσκορδο έχει 2-5 φύλλα αυλακωτά, λεία, ελαφρά οδοντωτά. Σκιάδιο ημισφαιρικό μέχρι 7εκ. με πολλά (μέχρι 30) ροζ άνθη σε κοντούς ποδίσκους. Οι στήμονες κοντύτεροι από τα τέπαλα. Φύεται σε καλλιέργειες, όρια αγρών, ξέφωτα δασών, λιβάδια. 
Ανθίζει από τον Μάιο.

Ετυμολογία:
Allium < allium (λατιν. Πλίνιος) > άγλις, -ίθος, η κεφαλή ή σκελίδα σκόρδου (σύμφωνα με τον Ottorino Pianigiani, 1845-1926, Ιταλό δικαστή, πολιτικό και γλωσσολόγο).
roseum < rosa ( ρόδο), τριαντάφυλλο = ροδόχρωμο, ρόδινο, ροζ.

Σχινιάς 25/04/2011

Thymelaea hirsuta

Τουρκοβούνια 11/01/2014 Αθήνα

φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Η Thymelaea hirsuta (L.) Endl. 1848, είναι μεσογειακό φυτό, με εξάπλωση στην νότια και νησιωτική Ελλάδα.
Βιότοπος: ζεστά και ξηρά παράκτια ενδιαιτήματα, βραχώδεις θέσεις, αγροτικά οικοσυστήματα, σε υψόμετρα 0-300 (-600) μ.
Πολύκλαδος θάμνος με βλαστούς πυκνά χνουδωτούς.
Φύλλα πάρα πολλά,  μικρά, σαρκώδη, αλληλοκαλυπτόμενα.
Τα κίτρινα άνθη φύονται σε δέσμες και εμφανίζονται το φθινόπωρο με την άνθιση να διαρκεί μέχρι την άνοιξη
Ανθίζει Νοέμβριο - Απρίλιο.

Ετυμολογία:
Thymelaea < θυμελαία (Διοσκουρίδης) > thymelaea (Πλίνιος) = Θυμελαία. 
hirsuta < irsuto τριχωτός ==> με πυκνό, δασύ τρίχωμα = δασύτριχη

«θυμελαία ἢ χαμελαία· οἱ δὲ πυρὸς ἄχνην ἢ κνῆστρον ἢ κνέωρον καλοῦσιν· ἐκ ταύτης ὁ Κνίδιος κόκκος, καρπὸς ὢν αὐτῆς, συλλέγεται, ὃν Εὐβοεῖς μὲν ἀπόλινον καλοῦσιν...» Διοσκουρίδης

Moraea mediterranea (Gynandiris monophylla)

Τουρκοβούνια 21/03/2014 Αθήνα

φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Η Moraea mediterranea (Goldblatt 1998) είναι μία ίριδα της Ανατολικής Μεσογείου με εξάπλωση σε Ελλάδα, Λιβύη, Αίγυπτο, Ισραήλ, Ιορδανία. Στην Ελλάδα εξαπλώνεται σε Στερεά, Πελοπόννησο, Κυκλάδες και Κρήτη. 
Συνώνυμα: Gynandriris monophylla Klatt & Iris monophylla (Klatt) Boiss. & Heldr.
Μικρό φυτό που έχει ένα μακρόστενο φύλλο που έχει κατά την άνθιση.
Βιότοπος: ξηρά εδάφη και φρυγανότοποι.
Άνθη: γλωσσοειδή, γαλάζια με κίτρινο φάρυγγα.
Άνθιση: Φεβρουάριος - Μάιος.

Ετυμολογία:
Moraea < το 1758 ο Σκωτσέζος βοτανικός Philip Miller αφιέρωσε το όνομα του γένους Morea στον Robert More (1703-1780), Άγγλο ερασιτέχνη βοτανικό. Όμως ο Λινναίος (Linnaeus) αργότερα άλλαξε το όνομα σε Moraea, συσχετίζοντάς το με το επώνυμο του πεθερού του Johan Moraeus.
mediterranea < mar Mediterraneo Μεσόγειος Θάλασσα = μεσογειακή. 
Gynandriris < γυνή + ανήρ ανδρός ==> επειδή τα θηλυκά και αρσενικά αναπαραγωγικά όργανα του φυτού είναι ενωμένα. 

Λαύριο 14/03/2014

Λαύριο 14/03/2014

Cyclamen graecum

Αθήνα 10/11/2011 

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Cyclamen graecum  (Link. 1834 subsp. graecum) είναι κονδυλώδες φυτό Ελλάδας, Μικράς Ασίας και Κύπρου.

Έχει ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα με εξαίρεση την Πίνδο.

Κόνδυλος σφαιρικός με χοντρό και άγριο φλοιό. Ρίζες χοντρές, σαρκώδεις.

Τα φύλλα βγαίνουν προς το τέλος της ανθοφορίας. Είναι μεγάλα, καρδιοειδή, με την κάτω επιφάνειά τους πορφυρή και την επάνω σκουροπράσινη με ανταύγειες ανοιχτοπράσινες ή ασημί και διάφορα σχέδια.

Άνθη ρόδινα σε διάφορες αποχρώσες και στην βάση τους πορφυρά, πολλά, σε μακρύ ποδίσκο, δίχως φύλλα. Τα άνθη γέρνουν προς τα κάτω, ενώ τα πέντε πέταλα (λοβοί της στεφάνης) στρέφονται προς τα πίσω και πάνω. Στην βάση κάθε πέταλου υπάρχουν «ωτιόμορφα εξαρτήματα» (αυτάκια).

Ανθίζει από τον Σεπτέμβριο σε βραχώδεις και πετρώδεις περιοχές, φρυγανότοπους, θαμνώνες, συνήθως σε ηλιόλουστες θέσεις.

*** Στην Ρόδο φύεται το υποείδος anatolicum και στην Κρήτη (νομός Χανίων) το υποείδος candicum, ενδημικά και τα δύο.

Ετυμολογία

Cyclamen < κυκλάμινος > κύκλος - από τους τέλειους κύκλους που κάνουν οι καρποφόροι βλαστοί και η στεφάνη.

graecum < Graecia (το όνομα της Ελλάδας στα λατινικά).

Το αρχαίο του όνομα ήταν «κυκλάμινος» κατά Θεόφραστο. Ετυμολογικά η λέξη προέρχεται από την λέξη «κύκλος» (πρβλ. σησάμινος, συκάμινος). Οι κόνδυλοί του όταν είναι νωποί είναι τοξικοί. Από την λαϊκή ιατρική οι ξεροί κόνδυλοι χρησιμοποιούνται ως εμμηναγωγό και ως αντίδοτο για το δηλητήριο των φιδιών.

Κέρκυρα 10/10/2010
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Fritillaria obliqua Φριτιλάρια η πλαγία

Τουρκοβούνια 19/02/2010 Αθήνα
φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Η Φριτιλάρια η πλαγία (Fritillaria obliqua Ker-Gawler 1805) είναι ενδημική Αττικής και Εύβοιας.

Περιγράφηκε από τα Τουρκοβούνια του Λεκανοπεδίου Αθηνών.

Παλαιογεωγραφικό πολυετές βολβώδες φυτό. Φύλλα 8-13, γλαυκά, λογχοειδή. Άνθη 1-3, εύοσμα.

Βιότοπος: βραχώδεις ασβεστολιθικές θέσεις με φρύγανα και αραιή θαμνώδη βλάστηση, από το επίπεδο της θάλασσας μέχρι τα 1000 μέτρα.

Άνθη: κωνικά, καμπανοειδή, με τμήματα μαύρα, γλαυκά στο εξωτερικό.

Άνθιση: αρχές Φεβρουαρίου έως αρχές Απριλίου.

Περιλαμβάνεται στο Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων των Σπάνιων & Απειλούμενων Φυτών της Ελλάδας (RDB 2009), με τον χαρακτηρισμό «Σχεδόν Απειλούμενο» (ΝΤ).

Ετυμολογία:

Fritillaria < fritíllus κύπελλο με το οποίο έριχναν τα ζάρια οι Ρωμαίοι - για το σχήμα του άνθους.

obliqua = πλάγια, λοξή ==> για την πλάγια θέση των ανθέων στον βλαστό.

Σχινιάς 14/02/2009
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Εύβοια 28/03/2009a
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης