Rhododendron luteum

Λέσβος 26-04-2015

φωτογραφία Δαυΐδ Κουτσογιαννόπουλος

Το Rhododendron luteum (Sweet 1830) εξαπλώνεται σε ένα μεγάλο μέρος της Ευρασίας, από την Πολωνία έως τον Καύκασο. Στην Ελλάδα είναι γνωστό μόνο από την Λέσβο.
Βιότοπος: υγρές θέσεις, συνήθως στις όχθες ρεμάτων και στον υπόροφο πευκοδασών,σε ηφαιστειακά πετρώματα.
Φυλλοβόλος, όρθιος θάμνος, ύψους έως 4 μ., με παραφυάδες. 
Είδος τοξικό.
Νεαροί κλάδοι αδενωδώς τριχωτοί, κολλώδεις.
Φύλλα λογχοειδή, γλαυκοπράσινα.
Άνθη πενταμερή, κίτρινα.
Ανθίζει Απρίλιο - Μάιο.
Περιλαμβάνεται στο Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων των Σπάνιων & Απειλούμενων Φυτών της Ελλάδας (2009) με τον χαρακτηρισμό Τρωτό (VU).

Ετυμολογία
Rhododendron < ρόδον + δένδρον ==> για τα χρώματα των ανθέων πολλών ειδών αυτού του γένους.
luteum = κίτρινο. 

Anacamptis sancta

Λέσβος 14/05/2014

φωτογραφία Δαυΐδ Κουτσογιαννόπουλος

Η Anacamptis sancta [(L. 1759) R. M. Bateman, Pridgeon & M.W.Chase 1997]) εξαπλώνεται στην Ανατολική Μεσόγειο από την Παλαιστίνη, το Ισραήλ, τον Λίβανο, την Συρία, την Τουρκία μέχρι την Κύπρο, την Κρήτη και το Αιγαίο. Περιγράφηκε το 1759 από την Χάιφα και ονομάστηκε «ιερή», γιατί στην περιοχή βρίσκονται οι Άγιοι Τόποι του χριστιανισμού. 
Στην Ελλάδα είναι σχετικά σπάνια στην Κρήτη και την Κάρπαθο, σχηματίζει μεγάλους πληθυσμούς στην Ρόδο, την Αμοργό και άλλα νησιά και γενικά είναι συχνή σε νησιά των Κυκλάδων, της Δωδεκανήσου και στα μεγάλα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου Ικαρία, Σάμο, Χίο και Λέσβο. 

Βιότοπος: ξηρά λιβάδια, φρύγανα, ανοικτό περιβάλλον, θαμνότοπους, υποβαθμισμένα ή υπερβοσκημένα εδάφη, σε υψόμετρα μέχρι 800 μ.
Η Anacamptis sancta (συνώνυμο: Orchis sancta) έχει στενή συγγένεια με την Orchis fragrans αλλά τα άνθη της είναι πολύ μεγαλύτερα, άστικτα, ρόδινα μέχρι λευκά. Το χείλος είναι τρίλοβο και οδοντωτό στις άκρες. Τα φύλλα στην εποχή της άνθησης έχουν ξεραθεί. Υβριδίζεται συχνά με τη συγγενική της Anacamptis fragrans και μάλιστα έχει αποδώσει ένα υβρίδιο με σταθερά χαρακτηριστικά, το Anacamptis x kallithea (E. Klein). 
Ανθίζει όψιμα από τα τέλη Απριλίου και μετά.

Ετυμολογία:
Anacamptis < ανά + κάμπτω (από την κάμψη των γυρεομαγματων προς τα πίσω).
sancta = ιερή.

Viola heldreichiana

Λέσβος 14/05/2014

φωτογραφία Δαυΐδ Κουτσογιαννόπουλος

Η Viola heldreichiana (Boiss. 1849) είναι φυτό της Ανατολικής Μεσογείου. Στην Ελλάδα φύεται στα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου Κάρπαθο, Ρόδο, Κω, Κάλυμνο, Ικαρία, Σάμο και Λέσβο.
Βιότοπος: βραχώδεις πλαγιές, φρύγανα, διάκενα κωνοφόρων δασών σε υψόμετρα (200-) 400-1200 μ.
Μικρή ετήσια πόα, ύψους 2-8 εκ.
Βασικά φύλλα μακριά, αμβλεία, ελλειπτικά.
Σέπαλα 3-5 χιλ. επιμήκη.
Πέταλα με ανοιχτό ή σκούρο ιώδες χρώμα.
Ανθίζει Μάρτιο - Μάιο.

Ετυμολογία:
Viola < viola δάνειο από κάποια μεσογειακή γλώσσα. Ελληνικά: ίον (< ιώδες χρώμα, κλπ).
heldreichiana < αφιερωμένη στον Θεόδωρο Χελδράιχ (Theodor Henrich Hermann von Heldreich, 1822-1902), διευθυντή του Βοτανικού Κήπου Αθηνών.

Iris orientalis

Λέσβος 14/05/2014

φωτογραφία Δαυίδ Κουτσογιαννόπουλος

Η Iris orientalis (Mill. 1768) είναι φυτό της Ανατολικής Μεσογείου. Στην Ελλάδα φύεται στην Λέσβο και το Δέλτα του Έβρου. Είχε συλλεγεί από τον Major το 1887 και στο Πυθαγόρειο της Σάμου, σε βάλτο κοντά στην ακτή, αλλά από τότε δεν ξαναβρέθηκε.
Βιότοπος: γλυκά και υφάλμυρα έλη σε υψόμετρα 0-50 μ.
Γεώφυτο με μάλλον λεπτή, κυλινδρική ρίζα και ύψος 50-90 εκ.
Φύλλα που ισοδυναμούν με στέλεχος, ευθεία, μάλλον σκληρά και άκαμπτα, γκριζοπράσινα.
Άνθη λευκά, με πορτοκαλοκίτρινη κηλίδα.
Ανθίζει Μάιο.

Ετυμολογία:
Iris < Ίρις, η αγγελιαφόρος των θεών.
orientalis < oriens (ανατολή) = ανατολικός, ανατολίτικος.

Campanula lyrata

Λέσβος 15/05/2014

φωτογραφία Δαυίδ Κουτσογιαννόπουλος

Η Campanula lyrata Lam. 1875 subsp. lyrata, είναι φυτό της Ανατολικής Μεσογείου. Στην Ελλάδα φύεται στα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου, από την Κω μέχρι την Λέσβο.
Βιότοπος: βράχοι, βραχώδεις πλαγιές με μεσογειακή βλάστηση, πέτρινοι τοίχοι, ελαιώνες, ανάμεσα σε ξερολιθιές σε υψόμετρα 0-600 (-1100) μ.
Διετές ή βραχύβια πολυετές φυτό, διακλαδισμένο από την βάση, συχνά με ένα όρθιο κεντρικό στέλεχος 30-60 εκ. με πολλές πλευρικές διακλαδώσεις.
Τα φύλλα του ρόδακα είναι τριχωτά, λυροειδή με μικρούς ακανόνιστους πλευρικούς λοβούς.
Στεφάνη σωληνωτή, μάλλον στενή, ιώδης-μπλε.
Ανθίζει Απρίλιο - Ιούνιο.
Ετυμολογία:
Campanula < campana (λατιν.) < campanula υποκοριστικό
lyrata < λύρα (αρχαίο μουσικό όργανο) ==> αναφορά στο σχήμα των φύλλων.

Alyssum lesbiacum Άλυσσο το λεσβιακό

Λέσβος 16/05/2014

φωτογραφία Δαυΐδ Κουτσογιαννόπουλος

Το Alyssum lesbiacum [(P. Candargy) Rech. f. 1943] είναι ενδημικό της Λέσβου.
Συνώνυμο: Odontarrhena lesbiaca, P. Candargy.
Βιότοπος: βραχώδεις θέσεις σε ανοιχτή μακία βλάστηση, ανοίγματα δάσους τραχείας πεύκης, ξηρά λιβάδια σε υψόμετρα 200-800 μ.
Φυτό με ξυλώδη βάση και βλαστό έως 30-40 εκ.
Φύλλα σταχτόγκριζα έως υπόλευκα, καλυμμένα με αστεροειδές τρίχωμα
Ανθοφόρα κεφάλια κίτρινα.
Ανθίζει μέσα Απριλίου- μέσα Μαΐου.
Ετυμολογία
Alyssum < α (στερητικό) + λύσσα (θυμός) = που θεραπεύει την λύσσα (συμπτώματα είναι ο θυμός, η μανία, η υδροφοβία).
lesbiacum < Lesbos Λέσβος
Odontarrhena < οδών (ιωνικό) οδόντος + άρρην ==> αναφορά στον στύλο που στο γένος αυτό χαρακτηρίζεται από το νήμα με ένα δόντι, ένα μυτερό προσάρτημα.

Fritillaria pontica

Λέσβος 10/05/2009

φωτογραφία Ζήσης Αντωνόπουλος

Η Fritillaria pontica (Wahlenb. 1826) είναι φυτό των Βαλκανίων και της Βόρειας Ανατολίας. Στην Ελλάδα φύεται σε Άθω, Ανατολική Μακεδονία, Θράκη, Θάσο, Σαμοθράκη και Λέσβο. Περιγράφηκε από την γενικότερη περιοχή της Κωνσταντινούπολης,
Βιότοπος: ελαιώνες, φυλλοβόλα δάση σε υψόμετρα (0-) 200-1300 μ.
Πολυετές γεώφυτο με βολβό διαμέτρου έως 3 εκ.
Στέλεχος μάλλον ψηλό και ανθεκτικό, ύψους 25-45 εκ.
Φύλλα συνήθως 7-8, όλα στο πάνω ήμισυ του στελέχους, τα χαμηλότερα αντίθετα, ευρέως λογχοειδή.
Άνθη 1-3. Περιάνθιο κωδωνοειδές,20-40 χιλ. Τμήματα ελλειπτικά, αμβλεία με τον χρόνο, πρασινωπά με μοβ ή μοβ-καφέ απολήξεις.
Ανθίζει Απρίλιο - αρχές Ιουνίου.

Ετυμολογία
Fritillaria < fritíllus κύπελλο με το οποίο έριχναν τα ζάρια οι Ρωμαίοι - για το σχήμα του άνθους.
pontica < Πόντος, ο Εύξεινος Πόντος των αρχαίων, σήμερα και Μαύρη Θάλασσα = ποντική.

Fritillaria theophrasti

Λέσβος 09/05/2009

φωτογραφία Βαγγέλης Παπιομύτογλου 

Η Fritillaria theophrasti (Kamari & Phitos 2000) είναι ενδημική της Λέσβου.

Κατά το Vascular plants of Greece: An annotated checklist (Dimopoulos & al. 2013) θεωρείται συνώνυμη της Fritillaria pontica.
Βιότοπος: ακαλλιέργητοι ελαιώνες, θαμνώνες, πλατάνια, δάση κωνοφόρων σε υψόμετρα 500-800 μ.
Πολυετές γεώφυτο με βολβό διαμέτρου έως 1,5 εκ. και με πολυάριθμα μικρά βολβίδια.
Βλαστός ύψους 25-45 εκ., εύρωστος, λείος.
Φύλλα συνήθως 7-13, συνήθως αντίθετα, ευρέως λογχοειδή, γλαυκοπράσινα. Ανώτερα φύλλα συχνά σε σπονδύλους ανά 3.
Άνθη 1-2 (-3), κωδωνοειδή, πρασινοκίτρινα, χωρίς ψηφίδες, με πλατιά λωρίδα, πορφυροκάστανη στην απόληξη. Οι απολήξεις των τεπάλων συνήθως κάμπτονται προς τα έξω.
Ανθίζει τέλη Μαρτίου - Μάιο.
Περιλαμβάνεται στο Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων των Σπάνιων & Απειλούμενων Φυτών της Ελλάδας (2009) με τον χαρακτηρισμό Κινδυνεύον (ΕΝ)

Ετυμολογία
Fritillaria < fritíllus κύπελλο με το οποίο έριχναν τα ζάρια οι Ρωμαίοι - για το σχήμα του άνθους.
theophrasti < αφιερωμένη στο φιλόσοφο Θεόφραστο (371-287 π.Χ.), πατέρα της Βοτανικής, που καταγόταν από την Ερεσό της Λέσβου.

Arum dioscoridis

Σάμος 14/05/2010

φωτογραφία Ζήσης Αντωνόπουλος

Το Arum dioscoridis (Sm. 1816) είναι φυτό της Ανατολικής Μεσογείου. Στην Ελλάδα φύεται στο Ανατολικό Αιγαίο σε όλα τα νησιά από την Ρόδο έως την Χίο, με εξαίρεση την Ικαρία.
Περιγράφηκε από την Κύπρο και η εικόνα του περιλαμβάνεται στην Flora Graeca.
Βιότοπος: ελαιώνες, θαμνώνες, ανοιχτά πευκοδάση σε υψόμετρα 0-500 μ.
Η ταξιανθία μυρίζει έντονα κοπριά. Σπάθη συνήθως με ανοιχτό-πρασινοκίτρινο χρώμα και ακανόνιστες μοβ κηλίδες, περιστασιακά εξ ολοκλήρου μοβ.
Τα θηλυκά άνθη είναι λευκά και τα αρσενικά μοβ
Ο σπάδικας φτάνει τουλάχιστον στο μέσον της σπάθης.
Ανθίζει Μάρτιο - Μάιο.

Ετυμολογία
Arum < Άρον, φυτό που αναφέρουν ο Θεόφραστος και ο Διοσκουρίδης.
dioscoridis < αφιερωμένη στον αρχαίο γιατρό και φαρμακοποιό Διοκουρίδη.

Λέσβος 10/05/2009

φωτογραφία Zήσης Αντωνόπουλος

Eικόνα του Arum dioscoridis (Κύπρος) από την Flora Graeca του Άγγλου βοτανικού Τζον Σίμπθορπ (John Sibthorp 1758-1796) σε εικονογράφηση του Αυστριακού ζωγράφου Φέρντιναντ Μπάουερ (Ferdinand Bayer 1760-1826).

Paeonia mascula subsp. mascula

Λέσβος 09/05/2009

φωτογραφία Βαγγέλης Παπιομύτογλου

Η Paeonia mascula subsp. mascula [(L.) Mill. 1768] έχει ευρεία κατανομή στην Νότια Ευρώπη και την Ανατολική Μεσόγειο. Στην Ελλάδα φύεται στα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου (Σάμος, Χίος, Λέσβος) και στον Ελικώνα της Στερεάς Ελλάδας.
Βιότοπος: ανοιχτά δάση ελάτης και καστανιάς, ρεματιές σε υψόμετρα 400-1200 μ.
Βλαστός 35-60 εκ., συνήθως γυμνός.
Κατώτερα φύλλα 9-21 ευρέως ελλειπτικά ελαφρώς χνουδωτά από κάτω, πράσινα και γυαλιστερά στην πάνω επιφάνεια.
Άνθη μοβ-κόκκινα.
Άνθιση Απρίλιος - Μάιος.

Ετυμολογία
Paeonia < παιωνία < Παίων ==> το όνομα παιωνία το έδωσε ο Θεόφραστος προς τιμήν του Παίωνος, μυθικού ιατρού των Ελλήνων θεών που μετατράπηκε σε λουλούδι από τον Πλούτωνα.
mascula = αρρενωπή, ανδρική ==> για να διαφοροποιηθεί από ομοειδή πιο λεπτά φυτά.

Aristolochia hirta

Λέσβος 10/05/2009 

φωτογραφία Ζήσης Αντωνόπουλος

Η Aristolochia hirta (L. 1753) είναι φυτό της Ελλάδας και της Ανατολίας. Στην χώρα μας φύεται στα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου, από την Σύμη και βορειότερα έως την Σαμοθράκη και τον Έβρο.
Το όνομα της Αριστολόχιας είναι αρχαίο. Προέρχεται από τις λέξεις άριστη+λοχεία (γέννα), γιατί οι αρχαίοι Έλληνες πίστευαν ότι η χρήση το φυτού από τις έγκυες γυναίκες διευκόλυνε τον τοκετό.
Βιότοπος: υγρές και σκιερές θέσεις μέσα σε χαράδρες, δάση, θαμνώνες, ελαιώνες σε υψόμετρα 0-800 μ.
Βλαστοί 15-40 (-60) εκ. απλοί ή με μεσαία διακλάδωση.
Φύλλα τριγωνικά-ωοειδή, γκριζοπράσινα.
Άνθη σε σχήμα κανάτας, κιτρινωπάα ή καφέ-ιώδη, με τραχιές τρίχες στην είσοδο.
Άνθιση Μάρτιος - Μάιος.

Ετυμολογία
Aristolochia < άριστη + λοχεία.
hirta = τραχιά, τριχωτή.