Bellardia trixago

Ζήρεια 09/05/2012

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Bellardia trixago [(L.) All. 1785] είναι φυτό της Μεσογείου και της ΝΔ Ασίας, με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα.

Βιότοπος: λιβάδια, αγροί, διάκενα δασών, σε υψόμετρα 0-700 (-1100) μ.

Κομψή, πολυετής πόα με ισχυρό, όρθιο βλαστό.

Φύλλα αντίθετα, χνουδωτά, επιμήκη, οδοντωτά, μάλλον σαρκώδη, συχνά με κοκκινωπά χείλη.

Τα λευκορόδινα άνθη είναι σε χαρακτηριστική πυραμιδοειδή ταξιανθία. Το κάθε άνθος έχει μεγάλο αδιαίρετο κάτω χείλος, το άνω μικρότερο, τρίλοβο και φύεται από τετράλοβο τριχωτό κάλυκα.

Ανθίζει Απρίλιο - Ιούνιο.

Ετυμολογία:

Bellardia < γένος αφιερωμένο στον Ιταλό βοτανικό Carlo Antonio Lodovico Bellardi (1741-1826).

trixago < φυτό που αναφέρεται από τον Πλίνιο.

Centaurea pichleri subsp. pichleri

Ζήρεια (Κυλλήνη) 09/05/2012

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Centaurea pichleri (Boiss. 1875) είναι φυτό των Βαλκανίων και της Ανατολίας, με εξάπλωση στην Ελλάδα στην κεντρική και νότια χώρα.

Βιότοπος: ξηρά λιβάδια, βραχώδεις πλαγιές, πετρώδεις θέσεις, σε υψόμετρα 600-1200 μ.

Ριζωματώδες πολυετές φυτό χωρίς παχιές ρίζες. Βλαστοί όρθιοι έως 30 εκ. Φύλλα λογχοειδή, ακέραια, με ελαφρό τρίχωμα. Ρόδακες παρόντες κατά την άνθιση.

Κεφάλια με περιφερειακά ανθίδια κυανά, πτερωτά. Κεντρικά ανθίδια μικρότερα, ρόδινα-ιώδη.

Υπάνθιο με βράκτια βλεφαριδωτά με ακανίδια ασημόχρωμα, ισομήκη.

Ανθίζει Μάιο - Ιούνιο.

Ετυμολογία:

Centaurea < Centaurus < Κένταυρος (ο Κένταυρος Χείρων ήταν γιατρός και δάσκαλος του Ασκληπιού).

pichleri < αφιερωμένη στον Αυστριακό βοτανικό Thomas Pichler (1805-1878), διάσημο συλλέκτη από το Λίντς (Lienz, Τυρολο) της Αυστρίας, που συνέλεξε φυτά από διάφορα μέρη της Ελλάδας, όπως τον Άθω το 1873, την Αττική, την Εύβοια και την Πελοπόννησο το 1876, την Κάρπαθο και την Ρόδο το 1883-1889.

Κιθαιρώνας 03/04/2014

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Tulipa australis

Ζήρεια (Κυλλήνη) 09/05/2012

φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Η Tulipa australis (Link 1799) έχει ευρεία εξάπλωση στην Ανατολική και Νότια Ευρώπη, την Ιβηρική χερσόνησο και την Βόρεια Αφρική. Ευδοκιμεί στην στεριανή Ελλάδα και από τα νησιά στην Θάσο και την Νάξο.

Βιότοπος: λιβάδια και πετρώδεις τοποθεσίες στην ορεινή ζώνη και σε υψόμετρα 500 - 2200 μέτρων.

Άνθη: κίτρινα με ωοειδή τέπαλα.

Άνθιση: Απρίλιος - Ιούνιος, ανάλογα με το υψόμετρο.

Ετυμολογία:

Tulipa < από τουρκική túlipand, τουρμπάνι.

australis < auster νότιος άνεμος, νότιος.

Cirsium hypopsilum

Ζήρεια (Κυλλήνη) 20/07/2013

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Cirsium hypopsilum (Boiss. & Heldr. 1846) είναι ενδημικό της Πελοποννήσου: Ερύμανθος, Ζήρεια (Κυλλήνη), Παναχαϊκό, Πάρνωνας, Ταΰγετος Χελμός.

Συνώνυμο: Cirsium cylleneum Halácsy 1908.

Βιότοπος: πετρώδεις πλαγιές, φρύγανα, υποαλπικά λιβάδια, άκρες δρόμων σε υψόμετρα 1600-2300 μ.

Ανθίζει το καλοκαίρι.

Ετυμολογία:

Cirsium < κίρσιον και κιρσός (διευρυμένη φλέβα) ==> επειδή υποτίθεται ότι είδη του γένους θεράπευαν την πάθηση των κιρσών.

hypopsilum < υπό + ψιλόν (πτίλον, πούπουλο) ==> αναφορά στο σχεδόν λεπτό λευκό τρίχωμα στην κάτω επιφάνεια των φύλλων και τον κάλυκα.

cylleneum < Κυλλήνη, το αρχαίο όνομα της Ζήρειας.

Echinops microcephalus

Ζήρεια 20/07/2013

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Ο Echinops microcephalus (Sm. 1813) είναι φυτό των Βαλκανίων και της Δυτικής Ανατολίας. Στην Ελλάδα εξαπλώνεται στην ηπειρωτική χώρα και νησιά του Ανατολικού Αιγαίου (Νίσυρος, Κως, Σάμος, Χίος).

Βιότοπος: ξηρά πετρώδη λιβάδια, άκρες δρόμων, διάκενα δασών σε υψόμετρα 0-600 (-1400) μ.

Πολυετές είδος, ύψους 30-50 εκ.

Άνθη μπλε.

Άνθιση: Ιούλιος - Σεπτέμβριος.

Ετυμολογία:

Echinops < εχίνος (ο αχινός και ο σκαντζόχοιρος)  + όψις ==> αναφορά στην ακανθώδη όψη της ταξιανθίας.

microcephalus < μικρός + κεφαλή ==> αναφορά στο μέγεθος της κεφαλής-ταξιανθίας.

Allium sphaerocephalon subsp. trachypus

Ζήρεια 20/07/2013

φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Το Allium sphaerocephalon subsp. trachypus [Boiss. & Spruner) K. Richt. 1890] ίναι φυτό των Βαλκανίων και της Ανατολίας
Βιότοπος: πετρώδεις θέσεις, ξηρά λιβάδια, φρύγανα.
Βολβώδες φυτό. Βολβός ωοειδής, με διάμετρο 1-2 εκ., με μεμβρανώδη εξωτερικό χιτώνα. 
Βλαστός ανθεκτικός, 30-90 εκ. 
Φύλλα 2-6 στενά, κυλινδρικά.
Ταξιανθία σφαιρική λευκοπράσινη
Ανθίζει από τον Ιούνιο.

Ετυμολογία:
Allium < allium (λατιν. Πλίνιος) > άγλις, -ίθος, η κεφαλή ή σκελίδα σκόρδου (σύμφωνα με τον Ottorino Pianigiani, 1845-1926, Ιταλό δικαστή, πολιτικό και γλωσσολόγο.
sphaerocephalon < σφαίρα + κεφαλή ==> με σφαιρική ταξιανθία.
trachypus < τραχύς + πους ==> με τραχύ στέλεχος.

Euphorbia falcata

Ζήρεια 20/07/2013

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Euphorbia falcata (L. 1753) είναι μεσογειακό φυτό με επέκταση στην ΝΔ Ασία. Έχει ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα.

Βιότοπος: ξηρά λιβάδια, δασικές εκτάσεις, αμπελώνες σε υψόμετρα 0-800 (1400) μ.

Άνθιση: Απρίλιος - Ιούλιος.

Ετυμολογία:

Euphorbia < ευ (καλώς) + φέρβω (τρέφω, βόσκω) και φορβή (τροφή, βοσκή) [2] Σύμφωνα με τον Πλίνιο, από το γιατρό Εύφορβο που ανακάλυψε τις θεραπευτικές ιδιότητες του φυτού. [3] Σύμφωνα με τον Treccani από το λατινικό euphorbium, που προέρχεται από το ελληνικό «ευφόρβιον».

falcata < falx, falcis δρεπάνι ==> από το σχήμα των φύλλων ή των καρπών.

Cephalanthera longifolia

Ζήρεια (Κυλλήνη) 09/05/2012

φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Η Cephalanthera longifolia [(L.) Fritsch 1888] είναι μια ευρασιατική ορχιδέα με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα.

Περιγράφηκε το 1753 από την Σουηδία.

Βιότοπος: ξέφωτα δασών, άκρες δασικών δρόμων, σκιερές θέσεις, σε υψόμετρα μέχρι τα 1800 μέτρα.

Λεπτό φυτό με ύψος 15-60 εκατοστά.

Φύλλα 4-12 μακριά, λογχοειδή, πράσινα με έντονες νευρώσεις.

Άνθη: λευκά, σχεδόν κλειστά, με πορτοκαλί εσωτερικό, σε αραιή επιμήκη ταξιανθία.

Άνθιση: Απρίλιος - Ιούλιος.

Ετυμολογία:

Cephalanthera < κεφαλή + ανθήρας ==> για το σχήμα των ανθήρων.

longifolia < longus μακρύς, μακρός + folium φύλλο.

Ornithogalum collinum

Ίσθμια 27/02/206 Κορινθία

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Ornithogalum collinum (Guss. 1825) subsp. collinum είναι μεσογειακό φυτό, με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα.

Βιότοπος: λιβάδια, ακαλλιέργητα χωράφια, βραχώδεις θέσεις, σε υψόμετρα 0-1200 (-1900) μ.

Βολβώδες φυτό, 5-15 εκ., με φωτεινά πράσινα φύλλα με μια λευκή λωρίδα στο μέσον.

Ανθίζει από τα τέλη Φεβρουαρίου.

Ετυμολογία:

Ornithogalum <  Όρνις (πτηνό,  όρνιθα, κόττα) + γάλα ==> αναφέρεται στην φράση «και του πουλιού το γάλα», λόγω του λευκού χρώματος των τεπάλων του.

collinum < cóllis λόφος, βουνό = του λόφου.

Phlomis samia

Ζήρεια 20-07-2013
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Phlomis samia (L. 1753) είναι φυτό της Νότιας βαλκανικής και της ΝΔ Ανατολίας. Φύεται στην ηπειρωτική Ελλάδα κι από όλα τα νησιά μόνο στην Σάμο. 

Το είδος περιγράφηκε επιστημονικά από τον Λινναίο (Linnaeus) με βάση υλικό που συνέλεξε ο Τουρνεφόρ το 1701 στην Σάμο. Από τότε δεν ξαναβρέθηκε στην Σάμο, μέχρι που...

... Μέχρι που το ξαναβρήκε ο Ulrich στο Καρλόβασι (κοντά στην Καστανιά) στις 9 Ιουνίου 1995. Για το βρει και ο Strid στις 23 Μαΐου 2013 στην ΝΑ πλευρά του όρους Κέρκης.

Βιότοπος: ανοιχτές δασικές εκτάσεις, μακκία βλάστηση, λιβάδια σε υψόμετρα (200-) 500-1600 μ.

Πολυετές ριζωματώδες φυτό, με ύψος 60-120 εκ.

Άνθη 2-4 με κάτω χείλος καφέ-μοβ και ενίοτε πρασινωπά περιθώρια.

Άνθιση: Ιούνιος - Αύγουστος.

Ετυμολογία:

Phlomis < φλομίς, φυτό που αναφέρεται από τον Διοσκουρίδη.

samia < Σάμος.

Η εξάπλωση του είδους

Campanula topaliana

Ζήρεια 09-05-2012
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Campanula topaliana (Beauverd 1937) ξεχωρίζει από τις δεκάδες ενδημικές καμπανούλες από το όνομά της. Της δόθηκε το όνομα της Ελληνίδας από τον Βόλο βοτανικού Σοφίας Τοπάλη, η οποία είχε τραγικό τέλος. Εκτελέστηκε το 1944 στο Πήλιο από τους Γερμανούς για την αντιστασιακή της δράση. Μένει όμως το φυτό να μας θυμίζει ότι οι επιστήμονες δεν μπορεί να είναι αμέτοχοι από τα κοινωνικά δρώμενα.

Η Καμπανούλα της Τοπάλη είναι ενδημικό είδος, με εξάπλωση στην Στερεά Ελλάδα και την Πελοπόννησο. Φύεται σε ασβεστολιθικούς βράχους και πετρώδεις πλαγιές σε υψόμετρα έως 1700 μέτρα.

Ανθίζει από αργά την άνοιξη.

Ετυμολογία:

Campanula < campana (λατιν.) < campanula υποκοριστικό

topaliana < αφιερωμένη στην βοτανικό Σοφία Τοπάλη (1900-1944).

Fritillaria mutabilis

Ζήρεια 09-05-2012
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Fritillaria mutabilis (Kamari 1991) είναι ενδημική Πελοποννήσου, Στερεάς Ελλάδας, Νότιας Πίνδου και Ιονίου. Περιγράφηκε από τα Βαρδούσια.
Βιότοπος: βραχώδεις πλαγιές με μακία βλάστηση, ορεινά και υποαλπικά λιβάδια, ανοίγματα δασών ελάτης, σε υψόμετρα (400-) 600-2100 μ.
Βολβώδες φυτό, με βολβό διαμέτρου έως 1,5 εκ.
Βλαστός λεπτός, έως 20 εκ. 
Φύλλα 4-7 (-9), πράσινα, λογχοειδή. Τα ανώτερα 2-4 γραμμικά-λογχοειδή
Άνθη ευρέως καμπανοειδή, με ασταθή χρώματα: πράσινο, πράσινο-κιτρινωπό, μοβ-καφέ, κεραμιδί. Νεκτάρια τριγωνικά-ωοειδή ή στενά ωοειδή.
Ανθίζει Απρίλιο - Ιούνιο.

Ετυμολογία:
Fritillaria < fritíllus κύπελλο με το οποίο έριχναν τα ζάρια οι Ρωμαίοι - για το σχήμα του άνθους.
mutabilis = μεταβλητή, ασταθής ==> ως προς ταν χρωματισμό των ανθέων.

Muscari pulchellum

Ακρωτήριο Μελαγκάβι 10/03/2013 Λουτράκι
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Muscari pulchellum (Boiss. 1859) subsp. pulchellum είναι ενδημικό της Στερεάς Ελλάδας και της Πελοποννήσου. 

Από τις Κυκλάδες έχει περιγραφεί το υποείδος Muscari pulchellum subsp. clepsydroides (Karlén 1984) επίσης ενδημικό.

Βιότοπος: πετρώδεις θέσεις και φρυγανότοποι από το επίπεδο της θάλασσας μέχρι την ορεινή ζώνη.

Βολβώδες πολυετές φυτό.

Άνθη: γαλαζορόδινα.

Άνθιση: Ιανουάριο μέχρι Απρίλιο, ανάλογα με το υψόμετρο.

Ετυμολογία:

Muscari < μόσχος (σχετίζεται με το περσικό mushka = γεννητικός αδένας), ελαιώδες, έντονα αρωματικό υγρό που βγαίνει από τον γενετικό αδένα του ασιατικού ελαφιού «μόσχος ο μοσχοφόρος» (πρβ: μοσκοβολώ, μοσχοκάρυδο, κ.ά.). Ίσως επειδή φυτά του γένους Muscari είναι πολύ αρωματικά.

pulchellum < pulcher, όμορφο, ωραίο

Ornithogalum montanum

Ζήρεια 09/05/2012
φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Το Ornithogalum montanum (Cirillo 1811) είναι μεσογειακό φυτό (από την Ιταλία και δυτικότερα) φθάνοντας έως τον Καύκασο. Έχει ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα, εκτός της Κρήτης.

Γεώφυτο με ωοειδή βολβό. Φύλλα 3-7 γραμμικά, πράσινα, γυαλιστερά.

Άνθιση: Απρίλιος - Ιούνιος.

Ετυμολογία:

Ornithogalum < όρνις (πτηνό,  όρνιθα) + γάλα ==> αναφέρεται στην φράση «και του πουλιού το γάλα», λόγω του λευκού χρώματος των τεπάλων του.

montanum < mons (montis) βουνό, όρος.

Χελμός 12-06-2010

Dianthus androsaceus

Ζήρεια 20/07/2013

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Ο  Dianthus androsaceus [(Boiss. & Heldr.), Hayek 1917] είναι ενδημικό αγριογαρύφαλλο της Πελοποννήσου, με παρουσία στην Ζήρεια (Κυλλήνη), το Παναχαϊκό και τον Ταΰγετο.
Συλλέχτηκε για πρώτη φορά στην Ζήρεια τον Ιούλιο του 1876 από τον Pichler και το 1877 από τον Heldreich. Περιγράφηκε αρχικά το 1888 ως Dianthus lilacinus var. androsaceus από τους Boisieur & Heldreich. Η τελική περιγραφή του έγινε το 1917 από τον Hayek με το όνομα Dianthus androsaceus.
Το 1912 και το 1986 εντοπίστηκε και στον Ταΰγετο. Το 1975 και το 1990 βρέθηκε και στο Παναχαϊκό.
Ανθίζει το καλοκαίρι στην ορεινή ζώνη, σε υψόμετρα 1000 - 2000 μέτρα.
Ετυμολογία:
Dianthus  < Δίας + άνθος > Διόσανθος (Θεόφραστος)
androsaceus < ανδρόσακος (= ασπίδα για άνδρα) < ανήρ (του ανδρός) + σάκος, ασπίδα από λυγαριά (σακέσ-παλος, αυτός που πάλλει την ασπίδα - σακεσφόρος - φερεσσακής, ο φέρων την ασπίδα, ο ασπιδοφόρος) // σύμφωνα με την Amanda Neill και τον A. Coombes υπάρχει η εξής εκδοχή: androsaceus < από την ονομασία που αναφέρει ο Διοσκουρίδης για ένα φυτό και το οποίο χρησιμοποίησε ο Λιναίος (Linnaeus) για το γένος Androsace (της οικογένειας Primulaceae), λόγω της μορφής των ανθήρων.

Allium pallens

Ζήρεια 20/07/2013

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Allium pallens (L. 1762) είναι μεσογειακό φυτό, με εξάπλωση σε όλη την Ελλάδα. 

Βιότοπος: θαμνώνες, φρύγανα, ξηρά λιβάδια, ελαιώνες, άκρες δρόμων σε υψόμετρα 0-600 μ.

Γεώφυτο με βολβό ωοειδή και μεβρανώδεις χιτώνες. Στέλεχος 20-80 εκ. Φύλλα 3-4 γραμμικά, λεία.

Άνθη κωδωνοειδή λευκοπράσινα με ροζ τμήματα.

Άνθιση: Μάιος - Ιούλιος.

Ετυμολογία:

Allium < allium (λατιν. Πλίνιος) < άγλις, -ίθος, η κεφαλή ή σκελίδα σκόρδου (σύμφωνα με τον Ottorino Pianigiani, 1845-1926, Ιταλό δικαστή, πολιτικό και γλωσσολόγο).

pallens < palleo (λατιν.) ωχριώ =ωχρό, χλωμό.

Melittis melissophyllum

Ζήρεια (Κυλλήνη) 31/05/2008

φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Το Melittis melissophyllum (L. 1753) eξαπλώνεται σε όλη την Ευρώπη και χωρίζεται σε διάφορα υποείδη. Στην Ελλάδα υπάρχει το υποείδος Melittis melissophyllum subsp. albida.

Οι κοινές του ονομασίες είναι μελισσόφυλλο, μελίτης και αγριοβάλσαμο. 

Tο Melittis melissophyllum (L.) subsp. albida [(Guss.) P. W. Ball 1971] είναι φυτό Ιταλίας, Βαλκανίων και βόρειας Ανατολίας.. Εξαπλώνεται σε όλη την ηπειρωτική Ελλάδα και από τα νησιά σε Εύβοια, Θάσο και Κέρκυρα.

Βιότοπος: υγρές και σκιερές θέσεις στον υπόροφο φυλλοβόλων και μικτών δασών. 

Πολυετές ριζωματώδες φυτό. Βλαστοί, όρθιοι ύψους 30-70 εκ.

Μελισσοτροφικό είναι και φαρμακευτικό φυτό (καταπραϋντικές, τονωτικές, υπνωτικές και εμμηναγωγές ιδιότητες).

 Έχει πολύ ωραία άνθη σε λευκορόδινες αποχρώσεις και γλυκό άρωμα μελιού, που λατρεύουν οι μέλισσες. Αρωματικά είναι και τα φύλλα του.

Άνθιση: τέλη Απριλίου - αρχές Ιουλίου.

Ετυμολογία:

Melittis < μέλιττα (ιων.) μέλισσα ==> επειδή συγκεντρώνει τις μέλισσες.

melissophyllum < Melissa (βοτανικό γένος) + φύλλο ==> με φύλλα σαν το γένος Melissa.

albida (λατιν.) = λευκός, υπόλευκη ==> για το λευκό-κιτρινωπό χρώμα των ανθέων.

Crepis rubra

Νεμέα 09/01/2010

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Crepis rubra (L. 1753) είναι μεσογειακό φυτό με ευρεία εξάπλωση σε όλη την Ελλάδα.

Βιότοπος: πετρώδεις τοποθεσίες, ξηρά λιβάδια.

Έχει φύλλα πτεροσχιδή ή οδοντωτά, τα ανώτερα λογχοειδή.

Ανθοφόρα κεφάλια με ανθίδια ρόδινα μέχρι 4 εκ. διάμετρο.

Άνθιση ανοιξιάτικη.

Ετυμολογία:

Crepis < κρηπίς - επειδή η ρίζα του φυτού εισχωρεί βαθιά και σχηματίζει βάση (κρηπίδα), όπως αναφέρει ο Θεόφραστος.

rúbra < rúbeo, κοκκινίζω = ερυθρή.

Ταΰγετος 25/03/2010

Colutea arborescens subsp. arborescens

λίμνη Δόξα 01/11/2008 ορεινή Κορινθία

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Colutea arborescens (L. 1753) subsp. arborescens είναι ευρωπαϊκό φυτό με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα.

Βιότοπος: θαμνώνες και διάκενα δασών, μακκία βλάστηση σε υψόμετρα 0-1200 (-1700) μ.

Φυλλοβόλος θάμνος ύψους 1,5-3 μ. Φυλλάρια 2-5 ζεύγη, ελλειπτικά.

Άνθη 2-6 κίτρινα μα λεπτά κόκκινα σημάδια.

Άνθιση: Απρίλιος - Ιούλιος.

Ετυμολογία:

Colutea < κολουτέα (φυτό που αναφέρει ο Θεόφραστος).

arborescens < arbor δέντρο = δενδροειδής.

«Ἴδιον δὲ καὶ ἡ κολουτέα περὶ Λιπάραν· δένδρον μὲν εὐμέγεθες, τὸν δὲ καρπὸν φέρει ἐν λοβοῖς ἡλίκον φακόν, ὃς πιαίνει τὰ πρόβατα θαυμαστῶς.» Θεόφραστος

Papaver hybridum

Ζήρεια  09/05/2012

Η παπαρούνα Papaver hybridum L 1753 είναι ευρωασιατικό φυτό με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα. Φύεται σε λιβάδια, παλιά χωράφια και άκρες δρόμων. Ανθίζει την άνοιξη, σε υψόμετρα μέχρι 1000 μ.