Mandragora officinarum

Κλικ στην φωτογραφία για μεγέθυνση

φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Ο μανδραγόρας (Mandragora officinarum L., 1753) είναι ένα ισχυρά δηλητηριώδες φυτό με πολλές ιστορίες στην μαγεία, την μυθολογία, την φαρμακευτική, την ιατρική και την γλωσσολογία. Είναι ένα φυτό κοινό στη Νότια Ελλάδα και τα νησιά.
Φύεται σε πετρώδεις θέσεις και χέρσα χωράφια. Τα φύλλα είναι πολύ μεγάλα, μακρόστενα και σχηματίζουν ρόδακα. Από το κέντρο του ρόδακα αναπτύσσονται τα μικρά κυανοΐώδη άνθη με εμφανείς νευρώσεις σαν φλέβες.
Οι καρποί του είναι κίτρινες ράγες σε σχήμα μικρού μήλου, ένα χαρακτηριστικό που οδήγησε τον Διοσκουρίδη να ονομάσει το φυτό «αντίμηλον». Το συναντάμε φυτρωμένο, ανθισμένο ή καρπισμένο στην μεγαλύτερη διάρκεια του έτους με εξαίρεση το καλοκαίρι. 
Η ρίζα του μανδραγόρα είναι σαρκώδης, μεγάλη, κάθετη, διχαλωτή από ένα σημείο και ανθρωπόμορφη σύμφωνα με την λαϊκή παρατηρητικότητα. Με την χαρακτηριστική ανθρωπόμορφη ρίζα του πέρασε από τα πανάρχαια χρόνια στον χώρο της μαγείας.
Η ρίζα του μανδραγόρα περιέχει ατροπίνη, υοσκυαμίνη, σκοπολαμίνη, μανδραγορίνη που είναι ισχυρές κατευναστικές ουσίες. Έτσι θεωρείται από τα περισσότερο τοξικά φυτά της ελληνικής χλωρίδας. Έχει πολλές φαρμακευτικές ιδιότητες (είναι και ομοιοπαθητικό) αλλά δεν χρησιμοποιείται πολύ από την λαϊκή ιατρική (που είναι συνέχεια της αρχαίας) και για την ισχυρή τοξικότητά του αλλά και διότι το ξερίζωμά του έχει συνδεθεί με ένα σωρό δεισιδαιμονίες και μαγικές πρακτικές.

Ετυμολογία:
Mandragora < από το περσικό όνομα mardum guis (= φυτό του ανθρώπου), που πέρασε σε άλλες γλώσσες // από το όνομα κάποιου αρχαίου γιατρού, ο οποίος φαίνεται ότι έκανε εκτεταμένη χρήση του φυτού και είχε επιτυχίες
officinarum < offícina, μεσαιωνικό εργαστήριο για παρασκευή φαρμάκων και αρωμάτων = φαρμακευτικό.

Nicotiana glauca

Αμοργός 27/04/2005

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Nicotiana glauca (Graham 1828) είναι επιγενές - αλλόχθονο δέντρο ή θάμνος με προέλευση την Νότια Αμερική.

Άνθη σωληνοειδή, κίτρινα, σε αραιές ταξιανθίες και φύλλα λογχοειδή, γλαυκά.

Καλλιεργείται ως διακοσμητικό και αυτοφύεται σε βράχους, παλιά χωράφια, άκρες δρόμων

Ετυμολογία:

Nicotiana < γένος αφιερωμένο στο Jean Nicot (1530-1600), Γάλλο ακαδημαϊκό και πρεσβευτή στην Πορτογαλία, ο οποίος το 1559 έστειλε δείγμα του φυτού ως φαρμακευτικό στο Caterina de' Medici.

glauca < γλαυκή (λαμπρή, κυανοπράσινη) ==> από το χρώμα των φύλλων.

Datura inoxia

Τουρκοβούνια (Αθήνα) 03/10/2013

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Datura inoxia (Mill. 1768) είναι φυτό με καταγωγή από την αμερικανική ήπειρο, που έχει εγκλιματιστεί στην Ελλάδα, με ευρεία εξάπλωση, εκτός Πίνδου, Θεσσαλίας και Δυτικής Μακεδονίας. 
Θεωρείται πλέον κοσμοπολίτικο ζιζάνιο. Είναι ένα επικίνδυνο φυτό, επειδή είναι παραισθησιογόνο, λόγω της υψηλής συγκέντρωσης αλκαλοειδών σε όλα του τα μέρη.
Βιότοπος: αγροί, διαταραγμένα εδάφη, μέρη με ανθρωπογενή επιβάρυνση σε υψόμετρα 0-400 μ.
Φύλλα ωοειδή, γκριζοπράσινα με ανοιχτότερες νευρώσεις. Άνθη 12-20 εκ. και καρποί σχεδόν σφαιρικοί.
Ανθίζει Αύγουστο - Νοέμβριο.

Ετυμολογία:
Datura < πορτογαλική λέξη από το ινδικό λαϊκό όνομα dhatura που σημαίνει μήλο ==> αναφορά στο σχήμα των καρπών.
inoxia < in μέσα, εντός + noxia βλαβερή,  δηλητηριώδης, επικίνδυνη, θανατηφόρα.

Hyoscyamus aureus

Κάρπαθος 27/03/2014

φωτογραφία Δαυΐδ Κουτσογιαννόπουλος

Ο Hyoscyamus aureus (L., 1753) είναι φυτό της Ανατολικής Μεσογείου, που μέσω Συροπαλαιστίνης φθάνει έως το ΝΔ Ιράκ.

Στην Ελλάδα αναφέρεται από λίγα νησιά του Νότιου Αιγαίου (Καστελόριζο, Ρόδος, Χάλκη, Κάλυμνος, Κάρπαθος, Ανάφη), την Κρήτη και την Μονεμβασιά.

Είναι κοινό στα ενετικά τείχη του Ηρακλείου και της παλιάς πόλης της Ρόδου. Από την Ρόδο προέρχεται και η υδατογραφία του φυτού που περιλαμβάνεται στην Flora Graeca.

Βιότοπος: συνήθως φύεται σε τείχη βυζαντινών και ενετικών κάστρων και σπάνια σε φυσικούς βιότοπους με ασβεστολιθικούς βράχους, σε υψόμετρα 0-50 (-150) μ.

Πολυετές τριχωτό φυτό με ξυλώδη βάση. Βλαστοί κρεμάμενοι, 30-80 εκ., μέτρια διακλαδισμένοι.

Ανθίζει σταδιακά για μεγάλη χρονική περίοδο. Άνθη ζυγόμορφα, χρυσοκίτρινα με καφέ-μοβ λαιμό.

Άνθιση: Μάρτιος - Μάιος.

Ετυμολογία:

Hyoscyamus < υς (χοίρος) + κύαμος (κουκί) ==> επειδή τους καρπούς του, που μοιάζουν με κουκί, τους τρώνε οι χοίροι ενώ είναι τοξικοί για τους ανθρώπους.

aureus (λατιν.) = χρυσός, χρυσαφένιος ==> από το χρώμα του άνθους.

Atropa belladonna

Πάρνηθα 31/05/2014

φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Η Atropa belladonna (L. 1753) είναι φυτό της Κεντρικής και Μεσογειακής Ευρώπης και της Βορειοδυτικής Αφρικής.

Στην Ελλάδα συναντάται κυρίως στην βόρεια χώρα, αλλά επεκτείνεται τοπικά έως την Πελοπόννησο. 

Βιότοπος: σκιερές ορεινές θέσεις. Δασικό είδος, που φύεται κατά μήκος δρόμων και μονοπατιών.

Πολυετές φυτό με μεγάλα φύλλα και ύψος πάνω από 1 μέτρο. Ο καρπός είναι σφαιρικός, μαύρος και πολύ τοξικός. Η δηλητηριώδης ουσία του λέγεται ατροπίνη και έχει σημαντικές φαρμακευτικές ιδιότητες.

Άνθη: καστανόχρωμα σε σχήμα καμπάνας.

Άνθιση: από τον Ιούνιο.

Ετυμολογία:

Atropa < Άτροπος, μία από τις τρεις Μοίρες της ελληνικής μυθολογία, που καθόριζε την ζωή ενός ανθρώπου μέχρι τον θάνατό του.

belladonna < bella ωραία + donna κυρία ==> αναφορά στην οφθαλμική χρήση του φυτού από τις γυναίκες της Βενετίας για να προκαλέσουν διαστολή της κόρης του ματιού.

Lycium schweinfurthii

Ηρακλειά 22/05/201

φωτογραφία Γιάννης Γαβαλάς

Το Lycium schweinfurthii (Dammer 1912) είναι μεσογειακό. Εξαπλώνεται στις ακτές της Βόρειας Αφρικής, της Σικελίας, του Αιγαίου, της Κύπρου και της Παλαιστίνης. Στην Ελλάδα φύεται στο Νότιο Αιγαίο: Κυκλάδες, Δωδεκάνησα, Κρήτη.

Βιότοπος: βραχώδεις και αμμώδεις παράκτιοι βιότοποι σε υψόμετρα 0-100 μ.

Φυτό φυλλοβόλο, με μακριά κλαδιά, περίπλοκα διακλαδισμένο, πολύ ακανθώδες με αγκάθια ανθεκτικά και άκαμπτα. 

Άνθη μοναχικά ροζ ή λιλά.

Άνθιση: Απρίλιος - Ιούνιος.

Lycium < Λυκία, αρχαία περιοχή της Μικράς Ασίας

schweinfurthii < αφιερωμένο στον Γερμανό βοτανικό και γεωγράφο Georg August Schweinfurth (1836–1925).

Mandragora officinarum

Κάστρο Ρεθύμνου 31/01/2011

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Ο μανδραγόρας (Mandragora officinarum L., 1753) είναι ένα ισχυρά δηλητηριώδες φυτό με πολλές ιστορίες στην μαγεία, την μυθολογία, την φαρμακευτική, την ιατρική και την γλωσσολογία. Είναι ένα φυτό κοινό στη Νότια Ελλάδα και τα νησιά.
Φύεται σε πετρώδεις θέσεις και χέρσα χωράφια. Τα φύλλα είναι πολύ μεγάλα, μακρόστενα και σχηματίζουν ρόδακα. Από το κέντρο του ρόδακα αναπτύσσονται τα μικρά κυανοΐώδη άνθη με εμφανείς νευρώσεις σαν φλέβες.
Οι καρποί του είναι κίτρινες ράγες σε σχήμα μικρού μήλου, ένα χαρακτηριστικό που οδήγησε τον Διοσκουρίδη να ονομάσει το φυτό «αντίμηλον». Το συναντάμε φυτρωμένο, ανθισμένο ή καρπισμένο στην μεγαλύτερη διάρκεια του έτους με εξαίρεση το καλοκαίρι. 
Η ρίζα του μανδραγόρα είναι σαρκώδης, μεγάλη, κάθετη, διχαλωτή από ένα σημείο και ανθρωπόμορφη σύμφωνα με την λαϊκή παρατηρητικότητα. Με την χαρακτηριστική ανθρωπόμορφη ρίζα του πέρασε από τα πανάρχαια χρόνια στον χώρο της μαγείας.
Η ρίζα του μανδραγόρα περιέχει ατροπίνη, υοσκυαμίνη, σκοπολαμίνη, μανδραγορίνη που είναι ισχυρές κατευναστικές ουσίες. Έτσι θεωρείται από τα περισσότερο τοξικά φυτά της ελληνικής χλωρίδας. Έχει πολλές φαρμακευτικές ιδιότητες (είναι και ομοιοπαθητικό) αλλά δεν χρησιμοποιείται πολύ από την λαϊκή ιατρική (που είναι συνέχεια της αρχαίας) και για την ισχυρή τοξικότητά του αλλά και διότι το ξερίζωμά του έχει συνδεθεί με ένα σωρό δεισιδαιμονίες και μαγικές πρακτικές.

Ετυμολογία:
Mandragora < από το περσικό όνομα mardum guis (= φυτό του ανθρώπου), που πέρασε σε άλλες γλώσσες // από το όνομα κάποιου αρχαίου γιατρού, ο οποίος φαίνεται ότι έκανε εκτεταμένη χρήση του φυτού και είχε επιτυχίες
officinarum < offícina, μεσαιωνικό εργαστήριο για παρασκευή φαρμάκων και αρωμάτων = φαρμακευτικό.