Veronica sartoriana

φωτογραφία από τον Ταΰγετο

Κώστας Πολυμενάκος

Η Veronica sartoriana (Boiss. & Heldr. 1856) είναι ενδημικό Στερεάς Ελλάδας, Ιονίου, Κρήτης, Ανατολικού και Βόρειου Αιγαίου, Πελοποννήσου.
Βιότοπος: βραχώδεις και πετρώδεις θέσεις σε ανοίγματα κωνοφόρων δασών, δασικές εκτάσεις και βοσκότοποι σε υψόμετρα (800-) 1200-2100 μ.
Ετήσιο φυτό, ύψους 5-15 εκ. Στέλεχος απλό ή συχνά διακλαδισμένο από την βάση. 
Άνθιση: Απρίλιος- Ιούνιος.

Ετυμολογία:
Veronica < από το όνομα Santa Veronica, επειδή είναι ένα μικρό λουλούδι που εμφανίζεται κοντά στην Μεγάλη Εβδομάδα.
sartoriana < αφιερωμένο στο Γερμανό βοτανικό και φαρμακοποιό του βασιλιά Όθωνα Σαρτόρι (Joseph Sartori 1809-1885).

 

Carum depressum

Λαγκάδα Ταϋγέτου 26/05/2013

φωτογραφία Γιάννης Κοφινάς

Το Carum depressum (Hartvig & Kit Tan 2001) είναι στενότοπο ενδημικό του Ταΰγετου.
Αναφέρεται μόνο από το φαράγγι της Λαγκάδας.
Βρέθηκε για πρώτη φορά το 1995 από φοιτητές του Πανεπιστημίου της Κοπεγχάγης
Βιότοπος: σχισμές ασβεστολιθικών βράχων σε υψόμετρα 700-800 μ.
Ανθίζει από τον Μάιο
Ετυμολογία:
Carum < κάρον (Διοσκουρίδης) // [2] κάρυον, για το σκληρό κέλυφος του καρπού // [3] από την Καρία (Πλίνιος).
depressum < deprimo πιέζω προς τα κάτω, καταπιέζω = κατακείμενο (επειδή οι βλαστοί του αναπτύσσονται πάνω στις επιφάνειες των βράχων). 

Cymbalaria microcalyx subsp. microcalyx

Ταΰγετος 25/03/2010

φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Η Cymbalaria microcalyx subsp. microcalyx [(Boiss.) Wettst. 1891] είναι ενδημική της Πελοποννήσου (Μαίναλο, Ταΰγετος, Μονεμβασιά...).

Βιότοπος: σκιερές θέσεις με υγρασία σε κρημνούς, φαράγγια, βραχώδεις πλαγιές, όχθες ρυακιών.

Πολυετές, λεπτεπίλεπτο φυτό με πολλά αναρριχώμενα, έρποντα ή κρεμάμενα τριχωτά στελέχη. Φύλλα σχεδόν αντίθετα έως εναλλασσόμενα, με μακρύ μίσχο και έλασμα ελαφρώς σαρκώδες, ελαφρώς τριχωτό.

Άνθη μονήρη με μακρείς ποδίσκους, ζυγόμορφα με αραιή τρίχωση. Στεφάνη λευκή έως ιώδης, Άνω χείλος δίλοβο με ιώδεις νευρώσεις και δύο κίτρινες κηλίδες. 

Ανθίζει Μάρτιο - Ιούνιο.

Ετυμολογία:

Cymbalaria < από κύμβαλο (αρχαίο κρουστό μουσικό όργανο) ==> λόγω του σχήματος των φύλλων.

microcalyx < μικρός + κάλυξ.

Fritillaria conica

φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Η Fritillaria conica (Boiss., 1846) είναι ενδημική της Μεσσηνίας. Εντοπίστηκε το 1845 στην περιοχή της Πύλου και η βοτανική της περιγραφή δημοσιεύθηκε το 1846. Ενδημεί στην περιοχή μεταξύ Πύλου και Μεθώνης και στη νήσο Σαπιέντζα. Το 2009 βρέθηκε από τον Α. Αδαμόπουλο και στο όρος Καλάθι του μεσσηνιακού Ταΰγετου. Υπάρχουν επίσης αναφορές για την παρουσία της Φριτιλάριας της κωνικής στις χερσονήσους του Μαλέα και της Μάνης.

Βιότοπος: ασβεστολιθικοί λόφοι που καλύπτονται από θάμνους και φρύγανα, σε υψόμετρα μέχρι 400 μ.

Γεώφυτο με μικρούς βολβούς μέχρι 2 cm. 

Ο λείος βλαστός της φθάνει τα 35 cm.

Τα 5-8 φύλλα της είναι αντίθετα και λογχοειδή. 

Τα 1-2 κίτρινα άνθη της είναι κωνικά. 

 Άνθιση: Μάρτιο - Απρίλιο.

Περιλαμβάνεται στο Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων των Σπάνιων & Απειλούμενων Φυτών της Ελλάδας (εκδ. 2009).

Ετυμολογία:

Fritillaria < fritíllus κύπελλο με το οποίο έριχναν τα ζάρια οι Ρωμαίοι ==> από το σχήμα του άνθους.

conica < conus < κώνος ==> από το σχήμα του άνθους.

Scrophularia nodosa

Ταΰγετος 25/03/2010

φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Η Scrophularia nodosa είναι ευρωσιβηρικό φυτό με ευρεία εξάπλωση στην ηπειρωτική Ελλάδα.

Βιτόπος: βραχώδεις θέσει, δασικές εκτάσεις και θαμνώνες σε υψόμετρα έως 1800 μ.

Πολυετές φυτό με ισχυρή ρίζα. Φύλλα ωοειδή. Βλαστοί όρθιοι, τριχωτοί.

Τα άνθη βγαίνουν στις αρθρώσεις του βλαστού.

Άνθιση από τα τέλη Μαρτίου στα νότια και καλοκαρινή βορειότερα και χαμηλότερα.

Ετυμολογία:

Scrophularia < scrofa γουρούνα > scróphula ==> επειδή πίστευαν ότι ορισμένα είδη του γένους θεράπευαν τις χοιράδες (εξόγκωση των αδένων του λαιμού).

nodosa < nodus άρθρωση, κόμπος = αρθρωτή.

Dianthus biflorus

Ταΰγετος 19/07/2008

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Ο Dianthus biflorus (Sm. 1809) είναι ενδημικό αγριογαρύφαλλο Στερεάς Ελλάδας, Πελοποννήσου, Εύβοιας, Θεσσαλίας και Πίνδου.

Βιότοπος: βραχώδεις τοποθεσίες, ορεινές θέσεις.

Πολυετές φυτό με βλαστούς 15-60 εκατοστά.

Άνθη: ροζ - κόκκινα, με πέταλα οδοντωτά, δύο στην κορυφή του βλαστού.

Άνθιση: Μάιος - Ιούνιος.

Ετυμολογία:

Dianthus < Δίας + άνθος > Διόσανθος (Θεόφραστος)

biflorus < bis δις + flos, floris άνθος = διανθής ==> με δύο άνθη στον βλαστό.

Lunaria annua subsp. pachyrhiza

Ταΰγετος 25/03/2010

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Lunaria annua subsp. pachyrhiza [(Borbás) Hayek 1925] είναι φυτό των Βαλκανίων και της Ιταλίας.

Συνώνυμο: Lunaria pachyrhiza (Borbás 1891).

Βιότοπος: υγρές θέσεις σε μακκία, ρυάκια, φαράγγια σε υψόμετρα 0-600 (-1400) μ.

Μονοετές ή διετές φυτό με σαρκώδεις παχιές ρίζες διαμέτρου 10 χιλ. Βλαστό όρθιος, ύψους 35-80 εκ.

Άνθη με πέταλα ροζ-μοφ, μοβ-μοβ, κοκκινωπά.

Άνθιση: Μάρτιος - Μάιος.

Ετυμολογία:

Lunaria < luna σελήνη ==> για το σχήμα των σπερμάτων.

annuua (λατιν.) = ετήσιος, μονοετής ==> αναφέρεται στην διάρκεια της περιόδου βλάστησης.

pachyrhiza < παχύς + ρίζα.

Ophrys candica

Ταΰγετος 02/05/2010

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Ophrys candica (W. Greuter, Matthas & Risse 1985) ονομάστηκε έτσι από το μεσαιωνικό όνομα του Ηρακλείου Κρήτης που ήταν Candia (Χάνδακας), αν και ο αρχικός τόπος περιγραφής της (locus typicus) είναι τα Χανιά (1985). Αυτό δεν είναι το μόνο περίεργο με αυτή την ορχιδέα. Η εξάπλωσή της από την Κρήτη επεκτείνεται στα Κύθηρα και την Λακωνία και μετά, κάνοντας ένα μεγάλο άλμα προς τα δυτικά, εμφανίζεται πάλι στη Νότια Ιταλία στην περιοχή της Απουλίας και στα παράλια γύρω από το Λέτσε (Lecce). Ανατολικά από την Κρήτη εμφανίζεται στην Ρόδο σε ικανοποιητικούς αριθμούς, ίσως σε μερικά γειτονικά νησιά και τις ακτές της Τουρκίας.

Το είδος εμφανίζει ποικιλόμορφες παραλλαγές, που έχουν οδηγήσει τους ερευνητές να τις περιγράψουν ως είδη, υποείδη ή ποικιλίες. Η τυπική Ophrys cantica έχει αδιαίρετο χείλος με καφετιά και χνουδωτή περιφέρεια και μεγάλη απόφυση που αναδιπλώνεται προς τα πάνω. Ο θυρεός έχει μια φαρδιά λευκή ταινία. Η στιγματική κοιλότητα είναι μικρή και πολύ χαρακτηριστική με την λευκή γραμμή που την περιβάλλει. Φύεται σε λιβάδια, θέσεις με φρύγανα και χόρτα, θαμνώνες και αραιά δάση μέχρι τα 1300 μέτρα. Ο επικονιαστής στα ελληνικά φυτά είναι διαφορετικός από εκείνον στα ιταλικά. Ανθίζει σχετικά όψιμα, στην Ρόδο από τα τέλη Μαρτίου και στην Κρήτη και Λακωνία από τα τέλη Απριλίου.

Η εξάπλωση του είδους από το http://www.elisajeanluc.fr/orchidees_nature/ophrys/ophrys_candica.htm

Sesleria taygetea

Ταΰγετος 25/03/2010

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Sesleria taygetea Hayek 1918 είναι ελληνικό ενδημικό, γνωστό από τον Ταΰγετο (από όπου και περιγράφηκε), την χερσόνησο του Μαλέα και τον Κιθαιρώνα στην Αττική.
Φύεται σε βραχώδεις και πετρώδεις θέσεις, σε υψόμετρα 500-1300 μ.
Ανθίζει από τον Απρίλιο μέχρι τον Ιούνιο.

Ετυμολογία:

Sesleria < γένος αφιερωμένο στον Ιταλό βοτανικό Leonardo Sesler (~1683-1785).

Dactylorhiza saccifera

Οίτη 26/07/2008

φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Η Dactylorhiza saccifera [(Brongniart) Soó 1962] είναι μεσογειακή ορχιδέα με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα και κυρίως σε  Πίνδο, Δυτική Μακεδονία, Πελοπόννησο.

Βιότοπος: υγρές θέσεις σε δάση και ξέφωτα δασών σε υψόμετρα 300-1600 μ.

Ψηλόβλαστο φυτό με μεγάλα επιμήκη, λογχοειδή φύλλα που έχουν σκούρες κηλίδες και καλύπτουν μεγάλο μέρος του βλαστού. 

Τα ροδινοϊώδη άνθη είναι συγκεντρωμένα σε στάχυ στην κορυφή του βλαστού και εκτός του πλήκτρου διακρίνονται ακόμη από το τρίλοβο, διάστικτο χείλος. 

Άνθιση: από το τέλος Μαΐου μέχρι τον Αύγουστο, ανάλογα με το υψόμετρο.

Ετυμολογία:

Dactylorhiza < δάκτυλο + ρίζα ==> από το σκληρό ρίζωμα που είναι χωρισμένο σαν τα δάκτυλα του χεριού.

saccifera < saccus σάκος + φέρω ==>  από το κοντόχοντρο σαν σάκο πλήκτρο της.

Ταΰγετος 19/07/2008

Saxifraga rotundifolia subsp. rotundifolia

Ταΰγετος 25/03/2010

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Saxifraga rotundifolia L. 1753 subsp. rotundifolia, είναι ευρωμεσογειακό φυτό, με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα, εκτός των νησιών.
Βιότοπος: υγρά σκιερά ασβεστολιθικά βράχια, σε υψόμετρα 0-900 μ.
Πολυετές φυτό. Βλαστοί μήκους 15-50 εκ.
Φύλλα βάσης δισκοειδή-νεφροειδή, οδοντωτά, μακρόμισχα,που σχηματίζουν ρόδακα. Φύλλα βλαστών πολύ μικρά, οδοντωτά ή παλαμοειδή, επιφυή.
Άνθη σε αραιούς κορύμβους. Πέταλα 6-11 χιλ., λευκά, με κόκκινες στίξεις.
Ανθίζει Μάρτιο - Ιούνιο.

Ετυμολογία:
Saxifraga < saxum βράχος + frango ρωγμή, σχιχμή => επειδή φυτρώνει στις σχισμές των βράχων και πολλές φορές μπορεί να σπάσουν με τις ρίζες του μέρος του βράχου.
rotundifolia < rotundus στρογγυλός + folium φύλλο = στρογγυλόφυλλη, πλατύφυλλη.

Cymbalaria microcalyx subsp. microcalyx

Ταΰγετος 25/03/2010

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Cymbalaria microcalyx subsp. microcalyx [(Boiss.) Wettst. 1891] είναι ενδημική της Πελοποννήσου (Μαίναλο, Ταΰγετος, Μονεμβασιά...).

Βιότοπος: σκιερές θέσεις με υγρασία σε κρημνούς, φαράγγια, βραχώδεις πλαγιές, όχθες ρυακιών.

Πολυετές, λεπτεπίλεπτο φυτό με πολλά αναρριχώμενα, έρποντα ή κρεμάμενα τριχωτά στελέχη. Φύλλα σχεδόν αντίθετα έως εναλλασσόμενα, με μακρύ μίσχο και έλασμα ελαφρώς σαρκώδες, ελαφρώς τριχωτό.

Άνθη μονήρη με μακρείς ποδίσκους, ζυγόμορφα με αραιή τρίχωση. Στεφάνη λευκή έως ιώδης, Άνω χείλος δίλοβο με ιώδεις νευρώσεις και δύο κίτρινες κηλίδες. 

Ανθίζει Μάρτιο - Ιούνιο.

Ετυμολογία:

Cymbalaria < από κύμβαλο (αρχαίο κρουστό μουσικό όργανο) ==> λόγω του σχήματος των φύλλων.

microcalyx < μικρός + κάλυξ.

Gagea graeca

Ταΰγετος 25/03/2010

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Gagea graeca [(L.) Irmisch 1863] είναι φυτό των Βαλκανίων και της Ανατολίας, με μεγάλη εξάπλωση σε όλη την Ελλάδα, εκτός της βόρειας χώρας.

Βιότοπος: βραχώδεις πλαγιές, διάκενα δασών, αραιά δάση σε υψόμετρα 0-700 (-1100) μ.

Πολυετές γεώφυτο με βολβό μοναχικό, συχνά μπλεγμένο με ρίζες και εδαφικά σωματίδια και σκούρο μοβ-κόκκινο χιτώνα.

Βλαστοί λεπτοί, εύκαμπτοι, ύψους 5-15 εκ.

Φύλλα βελονοειδή, τα περισσότερα παράρριζα.

Άνθη 1-5, εξαμερή, κωδωνοειδή, λευκά με σκούρες νευρώσεις.

Άνθιση τέλη Μαρτίου - αρχές Ιουνίου.

Ετυμολογία:

Gagea < προς τιμήν του Άγγλου φυσιοδίφη Thomas Gage (1781 - 1820).

graeca < Graecia (το όνομα της Ελλάδας στα λατινικά).

Linum pubescens subsp. sibthorpianum

Ταΰγετος 02/05/2010

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Linum pubescens subsp. sibthorpianum [(Margot & Reut.) P.H. Davis 1957] είναι φυτό της Ελλάδας και της Αλβανίας. Στην Ελλάδα φύεται στο Ιόνιο, Στερεά Ελλάδα, Πελοπόννησο και Κρήτη. Περιγράφηκε με φυτά από την Ζάκυνθο.

Βιότοπος: φρύγανα, ελαιώνες, διάκενα δασών, αμμώδεις θέσεις σε υψόμετρα 0-900 μ.

Ετήσιο φυτό με όρθιο βλαστό ύψους 7-20 εκ. και απαλό χνούδι. Συχνά διακλαδίζεται από την βάση. Φύλλα λογχοειδή έως ελλειπτικά.

Άνθη σε θαμπό ροζ με μοβ γραμμές και μπλε ανθήρες.

Άνθιση: μέσα Απριλίου - αρχές Ιουνίου.

Ετυμολογία:

Linum < λίνον (λινάρι).

pubescens < pubes -is (εφηβαίο) = χνουδωτό.

sibthorpianum < αφιερωμένο στον Άγγλο βοτανικό John Sibthorp (1758-1796), δημιουργό της μνημειώδους έκδοσης Flora Graeca.

Geranium versicolor

Ταΰγετος 19/07/2008

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Geranium versicolor (L. 1755) είναι φυτό των Βαλκανίων και της Ιταλίας με εξάπλωση στην ηπειρωτική Ελλάδα.

Βιότοπος: δάση και θαμνώνες σε υψόμετρα 500-1500 μ.

Πολυετές γεώφυτο. Φύλλα ρομβοειδή με νευρώσεις.

Άνθη σε διάφορες αποχρώσεις του ροζ με σκουρότερες νευρώσεις.

Άνθιση: Απρίλιος - Ιούλιος.

Ετυμολογία:

Geranium < γεράνιον, φυτό που αναφέρει ο Διοσκουρίδης ==> από τον καρπό του που μοιάζει «γεράνων κεφαλάς συν τοις ράμφεσιν».

versicolor < verso στρέφω, αλλάζω + color χρώμσ = ποικιλόχρωμο, με μεταβαλλόμενο χρώμα.

Rindera graeca

Ταΰγετος 27/06/2009

φωτογραφία Γιάννης Κοφινάς

Η Rindera graeca [A. DC.) Boiss. & Heldr. 1846] είναι ενδημικό είδος της Στερεάς Ελλάδας, Πελοποννήσου, Βόρειας Πίνδος, Γράμμου και Εύβοιας.

Περιγράφηκε από τον Πάρνωνα.

Συνώνυμα: Mattia graeca A. DC. 1846 // Cynoglossum graecum (A. DC.) Greuter & Burdet 1981.

Βιότοπος: πετρώδεις τοποθεσίες, στην υποαλπική και αλπική ζώνη σε υψόμετρα  1600 - 2300 μ.

Πολυετής πόα, με πυκνό τρίχωμα σε όλα τα μέρη.

Φύλλα επαλλάσσοντα, στενά.

Βλαστός όρθιος, ύψους 10-20 εκ., σχεδόν γυμνός από φύλλα.

Άνθη χοανοειδή.

Ανθίζει από τα μέσα της άνοιξη.

Ετυμολογία:

Rindera < όνομα αφιερωμένο στον Γερμανό γιατρό Franz Andreas Rinder (1714-1771).

Κιθαιρώνας 03/04/2014

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Κιθαιρώνας 03/04/2014

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Crepis rubra

Νεμέα 09/01/2010

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Crepis rubra (L. 1753) είναι μεσογειακό φυτό με ευρεία εξάπλωση σε όλη την Ελλάδα.

Βιότοπος: πετρώδεις τοποθεσίες, ξηρά λιβάδια.

Έχει φύλλα πτεροσχιδή ή οδοντωτά, τα ανώτερα λογχοειδή.

Ανθοφόρα κεφάλια με ανθίδια ρόδινα μέχρι 4 εκ. διάμετρο.

Άνθιση ανοιξιάτικη.

Ετυμολογία:

Crepis < κρηπίς - επειδή η ρίζα του φυτού εισχωρεί βαθιά και σχηματίζει βάση (κρηπίδα), όπως αναφέρει ο Θεόφραστος.

rúbra < rúbeo, κοκκινίζω = ερυθρή.

Ταΰγετος 25/03/2010

Saponaria calabrica

Ταΰγετος 26/03/2010

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Saponaria calabrica (Guss. 1826) είναι φυτό της Ανατολικής Μεσογείου. Με κέντρο την Δυτική Ελλάδα (όπου είναι συνηθισμένη) επεκτείνεται προς την Νότια Ιταλία και την Αλβανία και μέσω των νησιών του Αιγαίου (λίγες θέσεις) φτάνει στην ΒΔ Τουρκία.

Βιότοπος: βραχώδεις πλαγιές, διάκενα κωνοφόρων δασών, χαλικώδεις θέσεις σε υψόμετρα 300-1300 (-1900) μ. 

Ετήσιο φυτό που σχηματίζει αραιά χαλιά στο έδαφος. Ολόκληρο το φυτό καλύπτεται με αδενώδες χνούδι.

Άνθη με πέταλα ροζ.

Άνθιση: τέλη Μαρτίου - Ιούνιος.

Ετυμολογία:

Saponaria < sapo, σαπούνι ==> επειδή όλα τα μέρη του φυτού και ιδιαίτερα οι ρίζες (έως και 20% στην περίοδο άνθισης) περιέχουν σαπωνίνες που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για πλύσιμο 

calabrica < Calabria Καλαβρία, περιοχή της Νότιας Ιταλίας.

Symphytum bulbosum

Ταΰγετος 25/03/2011

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Symphytum bulbosum (K.F. Schimp. 1825) είναι μεσογειακό φυτό με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα.

Βιότοπος: υγρές και σκιερές θέσεις, ρέματα σε υψόμετρα 0-1900 μ.

Πολυετές φυτό με λεπτό ρίζωμα και ακανόνιστους κονδύλους. Συμπαγής ταξιανθία με άνθη κρεμ-λευκά.

Άνθιση: τέλη Μαρτίου - μέσα Ιουνίου.

Ετυμολογία:

Symphytum < συν + φυτό ==> φυτό που αναπτύσσεται σε ομάδες.

bulbosum < bulbus (λατιν.) βολβός = βολβώδες.

Vicia melanops

Ταΰγετος 25/03/2010

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Vicia melanops (Sm. 1813) είναι ευρωμεσογειακό φυτό, με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα, εκτός Κρήτης.

Βιότοπος: κράσπεδα αγρών, δάση, ελαιώνες, σε υψόμετρα 0-800 (-1600) μ.

Ετήσιο ποώδες φυτό με βλαστό 15-80 εκ. Φύλλα σύνθετα με 5-10 ζεύγη φυλλαρίων. Φυλλάρια προμήκη ή ωοειδή. Παράφυλλα λειόχειλα.

Άνθη 1-4 μαζί. Λοβοί κάλυκα ανισομήκεις, το κατώτερο τμήμα ίσο με τον σωλήνα του κάλυκα. Στεφάνη 15-22 mm, πρασινωπά κίτρινη και πτέρυγες με σκουρόχρωμες αποχρώσεις. Καρπός χέδρωπας 20-50 (-80) mm, καστανός, γυμνός ή χνοώδης με 4-7 σπέρματα.

Ανθίζει Απρίλιο - Ιούνιο.

Ετυμολογία:

Vicia < vicia (λατιν. Πλίνιος, Βιργίλιος) κύαμος, κουκί = βίκος

melanops < μέλας + όψις = μελανόμορφος.

Πάρνηθα 16/04/2013