Polygala crista-galli

Πάρνωνας 01/05/2010

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Polygala crista-galli (Chodat 1913) είναι ενδημικό της Πελοποννήσου σε Πάρνωνα και Ταΰγετος.
Βιότοπος: βραχώδεις πλαγιές, σχισμές βράχων, διάκενα με Juniperus drupacea, φαράγγια, σε ασβεστόλιθο και υψόμετρα 15-1150 μ.
Ανθίζει Απρίλιο - Μάιο.

Ετυμολογία:
Polygala < πολύ + γάλα ==> επειδή πιστεύεται ότι ως ζωοτροφή ευνοεί την παραγωγή γάλακτος.
crista-galli < cresta λοφίο + gallo κόκορας.

Tulipa orphanidea

φωτογραφία από την Αρκαδία

Δαυίδ Κουτσογιαννόπουλος

Η Τουλίπα του Ορφανίδη (Tulipa orphanidea Boiss. ex Heldr. 1862) είναι ενδημική Στερεάς Ελλάδας και Πελοποννήσου.
Πολυετές βολβώδες φυτό. Βλαστός 8-27 εκ. Φύλλα γραμμοειδή, αυλακωτά, λεία.
Βιότοπος: λιβάδια και πετρώδεις θέσεις
Άνθη: 1-3 με χρώμα πορτοκαλί
Άνθιση: από τον Απρίλιο.
Ετυμολογία:
Tulipa < από τουρκική túlipand, τουρμπάνι.
orphanidea < προς τιμήν του βοτανικού Θεόδωρου Ορφανίδη (Σμύρνη 1817 - Αθήνα 1886), καθηγητή στο Πανεπιστήμιο Αθηνών

 

Carum depressum

Λαγκάδα Ταϋγέτου 26/05/2013

φωτογραφία Γιάννης Κοφινάς

Το Carum depressum (Hartvig & Kit Tan 2001) είναι στενότοπο ενδημικό του Ταΰγετου.
Αναφέρεται μόνο από το φαράγγι της Λαγκάδας.
Βρέθηκε για πρώτη φορά το 1995 από φοιτητές του Πανεπιστημίου της Κοπεγχάγης
Βιότοπος: σχισμές ασβεστολιθικών βράχων σε υψόμετρα 700-800 μ.
Ανθίζει από τον Μάιο
Ετυμολογία:
Carum < κάρον (Διοσκουρίδης) // [2] κάρυον, για το σκληρό κέλυφος του καρπού // [3] από την Καρία (Πλίνιος).
depressum < deprimo πιέζω προς τα κάτω, καταπιέζω = κατακείμενο (επειδή οι βλαστοί του αναπτύσσονται πάνω στις επιφάνειες των βράχων). 

Campanula andrewsii subsp. hirsutula

Κλικ στην φωτογραφία για μεγέθυνση

φωτογραφίες από την Μονεμβασιά

Νίκος Νικητίδης

Η Campanula andrewsii subsp. hirsutula (Phitos 1965) είναι ενδημική της Πελοποννήσου, στην περιοχή της Μονεμβασιάς.
Βιότοπος: ρωγμές ασβεστολιθικών βράχων, πέτρινοι τοίχοι σπιτιών και κάστρων σε υψόμετρα 0-200 μ.
Διετές ή πολυετές αλλά μονοκαρπικό τριχωτό φυτό.
Τα φύλλα βάσης είναι λυροειδή και σχηματίζουν ρόδακα.
Ανθοφόροι βλαστοί αρκετοί, 10-30 εκ.
Στεφάνη σωληνοειδής 14-20 χιλ. με μπλε-ιώδες χρώμα.
Ανθίζει από τα τέλη Απριλίου μέχρι τα μέσα Ιουνίου.
Ετυμολογία:
Campanula < campana (λατιν.) < campanula υποκοριστικό.
andrewsii < αφιερωμένη στον Άγγλο βοτανικό και βοτανικό χαράκτη Henry Charles Andrews (1794-1830).
hirsutula > υποκοριστικό του hirsutus < irsuto τριχωτός ==> με πυκνό, δασύ τρίχωμα.

Fritillaria conica

φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Η Fritillaria conica (Boiss., 1846) είναι ενδημική της Μεσσηνίας. Εντοπίστηκε το 1845 στην περιοχή της Πύλου και η βοτανική της περιγραφή δημοσιεύθηκε το 1846. Ενδημεί στην περιοχή μεταξύ Πύλου και Μεθώνης και στη νήσο Σαπιέντζα. Το 2009 βρέθηκε από τον Α. Αδαμόπουλο και στο όρος Καλάθι του μεσσηνιακού Ταΰγετου. Υπάρχουν επίσης αναφορές για την παρουσία της Φριτιλάριας της κωνικής στις χερσονήσους του Μαλέα και της Μάνης.

Βιότοπος: ασβεστολιθικοί λόφοι που καλύπτονται από θάμνους και φρύγανα, σε υψόμετρα μέχρι 400 μ.

Γεώφυτο με μικρούς βολβούς μέχρι 2 cm. 

Ο λείος βλαστός της φθάνει τα 35 cm.

Τα 5-8 φύλλα της είναι αντίθετα και λογχοειδή. 

Τα 1-2 κίτρινα άνθη της είναι κωνικά. 

 Άνθιση: Μάρτιο - Απρίλιο.

Περιλαμβάνεται στο Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων των Σπάνιων & Απειλούμενων Φυτών της Ελλάδας (εκδ. 2009).

Ετυμολογία:

Fritillaria < fritíllus κύπελλο με το οποίο έριχναν τα ζάρια οι Ρωμαίοι ==> από το σχήμα του άνθους.

conica < conus < κώνος ==> από το σχήμα του άνθους.

Alcea biennis subsp. cretica

Μαίναλο 19/07/2008

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Alcea biennis subsp. cretica [Weinm.) Valdés 2011] είναι βαλκανικό είδος με ευρεία αν και διάσπαρτη εξάπλωση στην Ελλάδα.

Βιότοπος: ανοίγματα δασών, παρυφές δρόμων σε υψόμετρα 0-600 (-1200) μ.

Ψηλό διετές ή ελαφρά πολυετές φυτό. Βλαστό 1 έως 2 μ., με ελάχιστη διακλάδωση.

Άνθη με πέταλα σε φωτεινό ροζ ή μοβ.

Άνθιση: τέλη Απριλίου - Ιούλιος

Ετυμολογία:

Alcea < αλκαία (φυτό που αναφέρει ο Διοσκουρίδης για ένα είδος μολόχας) // κατ' άλλη εκδοχή από θέμα «αλκ-» (δύναμη).

biennis = διετής.

cretica < Creta Κρήτη.

Scrophularia nodosa

Ταΰγετος 25/03/2010

φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Η Scrophularia nodosa είναι ευρωσιβηρικό φυτό με ευρεία εξάπλωση στην ηπειρωτική Ελλάδα.

Βιτόπος: βραχώδεις θέσει, δασικές εκτάσεις και θαμνώνες σε υψόμετρα έως 1800 μ.

Πολυετές φυτό με ισχυρή ρίζα. Φύλλα ωοειδή. Βλαστοί όρθιοι, τριχωτοί.

Τα άνθη βγαίνουν στις αρθρώσεις του βλαστού.

Άνθιση από τα τέλη Μαρτίου στα νότια και καλοκαρινή βορειότερα και χαμηλότερα.

Ετυμολογία:

Scrophularia < scrofa γουρούνα > scróphula ==> επειδή πίστευαν ότι ορισμένα είδη του γένους θεράπευαν τις χοιράδες (εξόγκωση των αδένων του λαιμού).

nodosa < nodus άρθρωση, κόμπος = αρθρωτή.

Orobanche gracilis

Γύθειο 02/05/2010

φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Η Orobanche gracilis (Sm. 1798) είναι ευρωμεσογειακό φυτό με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα.

Βιότοπος: διάκενα κωνοφόρων και φυλλοβόλων δασών, μακκία βάστηση, χλοερές πλαγιές σε υψόμετρα 0-1800 μ.

Παρασιτικό φυτό με ξενιστές είδη των γενών Cytisus και Genista.

Άνθη κοκκινωπά με στίγματα σε έντονο κίτρινο.

Άνθιση: μέσα Απριλίου - Ιούλιος.

Ετυμολογία:

Orobanche <  όροβος (λαθούρι) + άν-χω= άγχω (πνίγω) ==> παρασιτικό που «πνίγει» τον όροβο = Οροβάγχη.

gracilis (λατιν.) = λεπτός, απλός.

Saxifraga rotundifolia subsp. chrysospleniifolia

Πάρνωνας 02/05/2010

φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Η Saxifraga rotundifolia subsp. chrysospleniifolia [(Boiss.) D.A.Webb 1970[ είναι βαλκανικό φυτό, με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα.
Συνώνυμο: Saxifraga chrysospleniifolia, Boiss. 1843.
Βιότοπος: υγρά σκιερά ασβεστολιθικά βράχια, σε υψόμετρα 0-900 μ.
Πολυετές φυτό. Βλαστοί μήκους 15-50 εκ.
Φύλλα βάσης δισκοειδή-νεφροειδή, οδοντωτά, μακρόμισχα,που σχηματίζουν ρόδακα. Φύλλα βλαστών πολύ μικρά, οδοντωτά ή παλαμοειδή, επιφυή.
Άνθη σε αραιούς κορύμβους. Πέταλα 6-11 χιλ., λευκά, με πορτοκαλοκόκκινες στίξεις.
Ανθίζει Μάρτιο - Ιούνιο.

Ετυμολογία:
Saxifraga < saxum βράχος + frango ρωγμή, σχιχμή => επειδή φυτρώνει στις σχισμές των βράχων και πολλές φορές μπορεί να σπάσουν με τις ρίζες του μέρος του βράχου.
rotundifolia < rotundus στρογγυλός + folium φύλλο = στρογγυλόφυλλη, πλατύφυλλη
chrysospleniifolia < chrysosplenium (όνομα φυτού) + folium φύλλο = με φύλλα σαν του chrysosplenium.

Bellardia trixago

Ζήρεια 09/05/2012

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Bellardia trixago [(L.) All. 1785] είναι φυτό της Μεσογείου και της ΝΔ Ασίας, με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα.

Βιότοπος: λιβάδια, αγροί, διάκενα δασών, σε υψόμετρα 0-700 (-1100) μ.

Κομψή, πολυετής πόα με ισχυρό, όρθιο βλαστό.

Φύλλα αντίθετα, χνουδωτά, επιμήκη, οδοντωτά, μάλλον σαρκώδη, συχνά με κοκκινωπά χείλη.

Τα λευκορόδινα άνθη είναι σε χαρακτηριστική πυραμιδοειδή ταξιανθία. Το κάθε άνθος έχει μεγάλο αδιαίρετο κάτω χείλος, το άνω μικρότερο, τρίλοβο και φύεται από τετράλοβο τριχωτό κάλυκα.

Ανθίζει Απρίλιο - Ιούνιο.

Ετυμολογία:

Bellardia < γένος αφιερωμένο στον Ιταλό βοτανικό Carlo Antonio Lodovico Bellardi (1741-1826).

trixago < φυτό που αναφέρεται από τον Πλίνιο.

Dianthus biflorus

Ταΰγετος 19/07/2008

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Ο Dianthus biflorus (Sm. 1809) είναι ενδημικό αγριογαρύφαλλο Στερεάς Ελλάδας, Πελοποννήσου, Εύβοιας, Θεσσαλίας και Πίνδου.

Βιότοπος: βραχώδεις τοποθεσίες, ορεινές θέσεις.

Πολυετές φυτό με βλαστούς 15-60 εκατοστά.

Άνθη: ροζ - κόκκινα, με πέταλα οδοντωτά, δύο στην κορυφή του βλαστού.

Άνθιση: Μάιος - Ιούνιος.

Ετυμολογία:

Dianthus < Δίας + άνθος > Διόσανθος (Θεόφραστος)

biflorus < bis δις + flos, floris άνθος = διανθής ==> με δύο άνθη στον βλαστό.

Lunaria annua subsp. pachyrhiza

Ταΰγετος 25/03/2010

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Lunaria annua subsp. pachyrhiza [(Borbás) Hayek 1925] είναι φυτό των Βαλκανίων και της Ιταλίας.

Συνώνυμο: Lunaria pachyrhiza (Borbás 1891).

Βιότοπος: υγρές θέσεις σε μακκία, ρυάκια, φαράγγια σε υψόμετρα 0-600 (-1400) μ.

Μονοετές ή διετές φυτό με σαρκώδεις παχιές ρίζες διαμέτρου 10 χιλ. Βλαστό όρθιος, ύψους 35-80 εκ.

Άνθη με πέταλα ροζ-μοφ, μοβ-μοβ, κοκκινωπά.

Άνθιση: Μάρτιος - Μάιος.

Ετυμολογία:

Lunaria < luna σελήνη ==> για το σχήμα των σπερμάτων.

annuua (λατιν.) = ετήσιος, μονοετής ==> αναφέρεται στην διάρκεια της περιόδου βλάστησης.

pachyrhiza < παχύς + ρίζα.

Onosma erecta subsp. malickyi

Χελμός 12/06/2010

φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Το Onosma erecta subsp. malickyi (Teppner 1988) είναι ενδημικό υποείδος της Πελοποννήσου (Χελμός, φαράγγι Βουραϊκού, Ολίγυρτος και Λεβίδι Αρκαδίας, Σκοτεινή και Κανδήλα Αργολίδας).
Είναι παρόμοιο με το τυπικό υποείδος Onosma erecta subsp. erecta με λίγες διαφορές στα άνθη και τα χρωμοσώματα.
Ετυμολογία
Onosma < Όνος + οσμή. Κατά την επικρατέστερη εκδοχή, επειδή η οσμή του προσελκύει τους όνους (γαϊδούρια)
erecta = όρθια.
malickyi < αφιερωμένο στο Γερμανό ζωολόγο Hans Malicky που το συνέλεξε.

Ophrys candica

Ταΰγετος 02/05/2010

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Ophrys candica (W. Greuter, Matthas & Risse 1985) ονομάστηκε έτσι από το μεσαιωνικό όνομα του Ηρακλείου Κρήτης που ήταν Candia (Χάνδακας), αν και ο αρχικός τόπος περιγραφής της (locus typicus) είναι τα Χανιά (1985). Αυτό δεν είναι το μόνο περίεργο με αυτή την ορχιδέα. Η εξάπλωσή της από την Κρήτη επεκτείνεται στα Κύθηρα και την Λακωνία και μετά, κάνοντας ένα μεγάλο άλμα προς τα δυτικά, εμφανίζεται πάλι στη Νότια Ιταλία στην περιοχή της Απουλίας και στα παράλια γύρω από το Λέτσε (Lecce). Ανατολικά από την Κρήτη εμφανίζεται στην Ρόδο σε ικανοποιητικούς αριθμούς, ίσως σε μερικά γειτονικά νησιά και τις ακτές της Τουρκίας.

Το είδος εμφανίζει ποικιλόμορφες παραλλαγές, που έχουν οδηγήσει τους ερευνητές να τις περιγράψουν ως είδη, υποείδη ή ποικιλίες. Η τυπική Ophrys cantica έχει αδιαίρετο χείλος με καφετιά και χνουδωτή περιφέρεια και μεγάλη απόφυση που αναδιπλώνεται προς τα πάνω. Ο θυρεός έχει μια φαρδιά λευκή ταινία. Η στιγματική κοιλότητα είναι μικρή και πολύ χαρακτηριστική με την λευκή γραμμή που την περιβάλλει. Φύεται σε λιβάδια, θέσεις με φρύγανα και χόρτα, θαμνώνες και αραιά δάση μέχρι τα 1300 μέτρα. Ο επικονιαστής στα ελληνικά φυτά είναι διαφορετικός από εκείνον στα ιταλικά. Ανθίζει σχετικά όψιμα, στην Ρόδο από τα τέλη Μαρτίου και στην Κρήτη και Λακωνία από τα τέλη Απριλίου.

Η εξάπλωση του είδους από το http://www.elisajeanluc.fr/orchidees_nature/ophrys/ophrys_candica.htm

Iris unguicularis subsp. angustifolia

Μαίναλο 10/03/2013

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Iris unguicularis subsp. angustifolia, [(Boiss.& Heldr) Greuter 2012], είναι ενδημικό φυτό της Πελοποννήσου.
Βιότοπος: πετρώδεις τοποθεσίες με φρύγανα, χαράδρες σε υψόμετρα 0-700 (1100).
Ριζωματώδες φυτό που κάνει ριζώματα τα οποία έρπουν στο χώμα και σχηματίζουν πυκνές τούφες ανάμεσα στις πέτρες.
Βλαστός πολύ μικρός ή απουσιάζει.
Φύλλα στενά και μακριά, σαν λεπτές ταινίες.
Άνθη μονήρη, με πολύ μακρύ λαιμό,  μπλε έως βαθύ βιολετί με διάφορα λευκά - κίτρινα μοτίβα στο κέντρο.
Ανθίζει Ιανουάριο - Απρίλιο.
Ετυμολογία:
Iris  < Ίρις, η αγγελιαφόρος των θεών.
unguicularis < unguículus νύχι = ονυχοφόρος.
angustifolia < angustus (λατιν) στενό + folium (λατιν.) φύλλο = στενόφυλλη.

Tulipa undulatifolia

Δίδυμα 05/03/2016

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Tulipa undulatifolia (Boiss. 1844) είναι βαλκανικό φυτό. Την πρωτοβρήκε ο Χελδράϊχ στην Βοιωτία και της έδωσε το όνομα «βοιωτική» (boeotica) για να επέμβει ο Μπουασιέ και να της δώσει το όνομα undulatifolia (= με κυματιστά φύλλα).

Εξαπλώνεται στην Κεντρική Ελλάδα, Πελοπόννησο, Εύβοια, Χίο και Λέσβο.

Βιότοπος: σιταροχώραφα. Με τον περιορισμό των αγρών γίνεται όλο και πιο σπάνια.

Άνθος: μεγάλο, κόκκινο. Θεωρείται από τις ωραιότερες τουλίπες.

Άνθιση: Μάρτιος - Απρίλιος.

Ετυμολογία:

Tulipa < από τουρκική túlipand, τουρμπάνι.

undulatifolia < undula κυμάτιον, κυματάκι ( < unda κύμα)  + folium φύλλο = κυματόφυλλη

Sempervivum marmoreum

Χελμός 12/06/2010

Φύεται πάνω από τα 1100 μέτρα σε όλη την ορεινή Ελλάδα, σε ασβεστολιθικούς βράχους και βραχώδη εδάφη.
Έχει εντυπωσιακό σαρκώδη ρόδακα, όπως φαίνεται στην φωτογραφία.
Ανθίζει το καλοκαίρι.

Sesleria taygetea

Ταΰγετος 25/03/2010

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Sesleria taygetea Hayek 1918 είναι ελληνικό ενδημικό, γνωστό από τον Ταΰγετο (από όπου και περιγράφηκε), την χερσόνησο του Μαλέα και τον Κιθαιρώνα στην Αττική.
Φύεται σε βραχώδεις και πετρώδεις θέσεις, σε υψόμετρα 500-1300 μ.
Ανθίζει από τον Απρίλιο μέχρι τον Ιούνιο.

Ετυμολογία:

Sesleria < γένος αφιερωμένο στον Ιταλό βοτανικό Leonardo Sesler (~1683-1785).

Cirsium hypopsilum

Ζήρεια (Κυλλήνη) 20/07/2013

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Cirsium hypopsilum (Boiss. & Heldr. 1846) είναι ενδημικό της Πελοποννήσου: Ερύμανθος, Ζήρεια (Κυλλήνη), Παναχαϊκό, Πάρνωνας, Ταΰγετος Χελμός.

Συνώνυμο: Cirsium cylleneum Halácsy 1908.

Βιότοπος: πετρώδεις πλαγιές, φρύγανα, υποαλπικά λιβάδια, άκρες δρόμων σε υψόμετρα 1600-2300 μ.

Ανθίζει το καλοκαίρι.

Ετυμολογία:

Cirsium < κίρσιον και κιρσός (διευρυμένη φλέβα) ==> επειδή υποτίθεται ότι είδη του γένους θεράπευαν την πάθηση των κιρσών.

hypopsilum < υπό + ψιλόν (πτίλον, πούπουλο) ==> αναφορά στο σχεδόν λεπτό λευκό τρίχωμα στην κάτω επιφάνεια των φύλλων και τον κάλυκα.

cylleneum < Κυλλήνη, το αρχαίο όνομα της Ζήρειας.

Allium sphaerocephalon subsp. trachypus

Ζήρεια 20/07/2013

φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Το Allium sphaerocephalon subsp. trachypus [Boiss. & Spruner) K. Richt. 1890] ίναι φυτό των Βαλκανίων και της Ανατολίας
Βιότοπος: πετρώδεις θέσεις, ξηρά λιβάδια, φρύγανα.
Βολβώδες φυτό. Βολβός ωοειδής, με διάμετρο 1-2 εκ., με μεμβρανώδη εξωτερικό χιτώνα. 
Βλαστός ανθεκτικός, 30-90 εκ. 
Φύλλα 2-6 στενά, κυλινδρικά.
Ταξιανθία σφαιρική λευκοπράσινη
Ανθίζει από τον Ιούνιο.

Ετυμολογία:
Allium < allium (λατιν. Πλίνιος) > άγλις, -ίθος, η κεφαλή ή σκελίδα σκόρδου (σύμφωνα με τον Ottorino Pianigiani, 1845-1926, Ιταλό δικαστή, πολιτικό και γλωσσολόγο.
sphaerocephalon < σφαίρα + κεφαλή ==> με σφαιρική ταξιανθία.
trachypus < τραχύς + πους ==> με τραχύ στέλεχος.