Lilium albanicum

Τζένα 05/07/2016

φωτογραφία Ζήσης Αντωνόπουλος

Το Lilium albanicum (Griseb. 1846) είναι ένας από τους μεγάλους ορεινούς κρίνους διαφόρων χρωμάτων, που ανθίζουν το καλοκαίρι στα ελληνικά βουνά.

Είναι βαλκανικό ενδημικό (Ελλάδα, Αλβανία, Северна Македонија). Στην Ελλάδα αναφέρεται από την Πίνδο και την Μακεδονία  (Βαρνούς, Βίτσι, Άσκιο-Σινιάτσικο, Πιέρια, Βέρμιο, Βόρας, Τζένα, Μπέλες).

Βιότοπος: αλπικά λιβάδια σε υψόμετρα 1450-2200 μ.

Βολβώδες φυτό που φθάνει σε ύψος τα 80 εκατοστά.

Άνθη κίτρινα με απαλό άρωμα που θυμίζει μέλι.

Ανθίζει Ιούνιο - Αύγουστο.

Ετυμολογία:

Lilium < lilium (λατιν.) < Λείριο (Ιπποκράτης, Θεόφραστος)

albanicum < Αλβανία (από όπου περιγράφηκε)

*** Ένα συγγενικό του (Lilium jankae), με μεγαλύτερο ύψος, ανθίζει στα βουνά Βόρας και Βαρνούς της Μακεδονίας σε υψόμετρα 1800-2000 μέτρα.

 

Viola perinensis

Όρβηλος 10/06-2016

φωτογραφία Σπύρος Τσιφτσής

Η Viola perinensis (W. Becker 1921) είναι ενδημική Βουλγαρίας και Μακεδονίας (Παγγαίο, Φαλακρό, Όρβηλος). Περιγράφηκε από το Πιρίν της Βουλγαρίας, από όπου και ονομάστηκε.
Βιότοπος: κοιλώματα ασβεστολιθικών βράχων σε υψόμετρα 1600-1950 μ.
Χλοώδες πολυετές φυτό, με ύψος έως 10 εκ. κατά την ανθοφορία. Φύλλα διπλωμένα και επαναλαμβανόμενα, με μακριούς μίσχους. 
Άνθη κίτρινα ή βιολετιά με κίτρινο κέντρο, που σε μερικές θέσεις συνυπάρχουν.
Άνθιση: Απρίλιος - Αύγουστος, ανάλογα με το υψόμετρο

Ετυμολογία:
Viola < viola, δάνειο από κάποια μεσογειακή γλώσσα - Ελληνικά: ίον (< ιώδες χρώμα, κλπ).
perinensis < Πιρίν, περιοχή της ΝΔ Βουλγαρία.
 

Campanula trachelium subsp. trachelium

Βέρμιο 11/07/2009

φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Η Campanula trachelium (L. 1753) subsp. trachelium είναι ευρασιατικό φυτό. Στην Ελλάδα φύεται στα Βουνά της Μακεδονίας και της Θράκης. Το υποείδος Campanula trachelium subsp. athoa [(Boiss. & Heldr.) Hayek 1930] έχει ευρύτερη εξάπλωση.
Βιότοπος: δάση και οι παρυφές τους, άκρες δρόμων σε υψόμετρα 1000-1900 μ.
Ριζωματώδες πολυετές φυτό με ύψος 30-60 εκ. Φύλλα μακρόστενα, ωοειδή, τα ανώτερα πιο στενά.
Άνθη σε συστάδες 2-4, στενά καμπανοειδή, μπλε-βιολετί.
Άνθιση καλοκαιρινή.

Ετυμολογία:
Campanula < campana (λατιν.) > campanula υποκοριστικό ==> από το σχήμα του άνθους.
trachelium < τράχηλος ==> αρχαίο όνομα ενός φυτού που το χρησιμοποιούσαν για την θεραπεία του πονόλαιμου.

 

Impatiens noli-tangere

Πίνοβο 23/08/2015

φωτογραφία Ζήσης Αντωνόπουλος

Το Impatiens noli-tangere (L. 1753) είναι φυτό με μεγάλη εξάπλωση στην Κεντρική και Βόρεια Ευρώπη. 

Στην Ελλάδα, που είναι το νοτιότερο τμήμα της εξάπλωσής του, φύεται στην Μακεδονία, την Θράκη και την Ήπειρο (Γράμμος, που είναι το φυσικό σύνορο με την Μακεδονία).

Βιότοπος: υγρές θέσεις σε δάση, λιβάδια, πλατάνια, πηγές.

Μονοετές ή πολυετές φυτό, ύψους 30-90 εκ.

Φύλλα λογχοειδή ή ωοειδή, οξύληκτα με αραιά οδοντωτό περιθώριο. 

Άνθη κίτρινα με κόκκινα στίγματα. 

Ανθίζει Ιούλιο - Σεπτέμβριο.

Ετυμολογία
Impatiens = ανυπόμονος ==> αναφορά στην εκρηκτική απελευθέρωση των σπόρων όταν αγγίζεται η ώριμη κάψουλα.
noli-tangere < nolo δεν θέλω, αρνούμαι + tango αγγίζω ==> αναφορά στους καρπούς, που όταν αγγιχτούν ανοίγουν ξαφνικά.

Inula ensifolia

Όρβηλος 07/07/2017

φωτογραφία Ζήσης Αντωνόπουλος

Η Inula ensifolia (L. 1753) είναι είδος με εξάπλωση σε Βόρεια Ιταλία, Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, Ανατολία και Καύκασο. 

Στην Ελλάδα φύεται στην Μακεδονία (Κρυσταλλοπηγή, Βούρινος, Όλυμπος, Παγγαίο, Μενοίκιο, Όρβηλος, Φαλακρό, Ροδόπη).

Βιότοπος: βραχώδη υποαλπικά λιβάδια, διάκενα κωνοφόρων δασών σε υψόμετρα 1100-1800 μ.

Ριζωματώδες φυτό με πυκνό φύλλωμα και στελέχη όρθια, απλά 15-35 εκ.

Άνθιση: Ιούνιος - Σεπτέμβριος.

Ετυμολογία:
Inula < ινέω, αδειάζω, καθαρίζω ==> αναφέρει το φυτό ο Πλίνιος για τις θεραπευτικές του ιδιότητες.
ensifolia < ensis ξίφος, σπαθί + folium φύλλο.

 

Hieracium sparsum

Τζένα 15/07/2017

φωτογραφία Θανάσης Παπανικολάου

Το Hieracium sparsum (Friv. 18360 εξαπλώνεται σε Βαλκάνια και Ανατολία. 

Είναι εξαιρετικά πολύμορφο φυτό με πολλά υποείδη να έχουν περιγραφεί, αν και οι διαφορές τους είναι δυσδιάκριτες. 

Στην Ελλάδα αναφέρονται 9 υποείδη, όλα από την Μακεδονία (Βαρνούς, Βόρας, Μπέλες, Βροντούς, Ελατιά, Όρβηλος, Τζένα).

Βιότοπος: διάκενα κωνοφόρων δασών και θαμνώνων, χλοώδεις πλαγιές, αλπικά και υποαλπικά λιβάδια σε υψόμετρα 1500-1800 μ.

Στέλεχος 20-55 εκ. με τα βασικά φύλλα να σχηματίζουν ρόδακα.

Άνθιση: Ιούλιος - Σεπτέμβριος.

Ετυμολογία:
Hieracium < ιεράκιον (φυτό που αναφέρει ο Διοσκουρίδης).
sparsa < spargo spargere διασπείρω διασκορπώ = διάσπαρτο.

Pulsatilla halleri subsp. rhodopaea

Φαλακρό 25/04/2015

φωτογραφία Ζήσης Αντωνόπουλος

H Pulsatilla halleri subsp. rhodopaea [ (Stoj. & Stef.) K. Krause 1958] είναι βαλκανικό ενδημικό υποείδος. Στην Ελλάδα φύεται στην Μακεδονία (Όλυμπος, Βούρινος, Φαλακρό, Όρβηλος, Μενοίκιο, Βροντούς) και την Ροδόπη.
Συνώνυμα: Anemone rhodopaea (Stoj. & Stef.) Stoj. & Stef // Pulsatilla halleri subsp. macedonica K. Krause
Βιότοπος: βραχώδεις ασβεστολιθικές πλαγιές και κορυφογραμμές σε υψόμετρα 600-1400 μ.
Ισχυρά τοξικό φυτό, τριχωτό σε όλα του τα μέρη.
Άνθιση ανοιξιάτικη.
Ετυμολογία:
Pulsatilla < pulso κινώ, ωθώ ==> για την φτερωτή ουρά του αχαινίου που κινείται με την παραμικρή πνοή υου ανέμου.
halleri < προς τιμήν του Ελβετού βοτανικού (Victor) Albrecht von Haller (1708-1777).

Antennaria dioica

Τζένα 15/07/2017

φωτογραφία Θανάσης Παπανικολάου

Η Antennaria dioica [(L.) Gaertn. 1791] είναι είδος με μεγάλη εξάπλωση σε όλη την Ευρώπη, μέχρι την Σκανδιναβία και τον Καύκασο.
Στην Ελλάδα φύεται στην Βόρεια Πίνδο και κυρίως στην Μακεδονία στα όρη Βαρνούς, Όλυμπος, Πιέρια, Βέρμιο, Βόρας Τζένα, Μπέλες, Παγγαίο, Μενοίκιο, Βροντούς, Φαλακρό.
Βιότοπος: ξηρά λιβάδια, βραχώδεις θέσεις, κορυφογραμμές σε υψόμετρα 1500-2100 (-2500) μ. Δίοικο φυτό με ανθοφόρα στελέχη όρθια 7-16 εκ.
Άνθιση: μέσα Ιουνίου - αρχές Αυγούστου.
Ετυμολογία:
Antennaria < antenna κεραία ==> αναφορά στο πτέρωμα του πάππου του αρσενικού άνθους που μοιάζει με κεραίες μερικών νυχτοπεταλούδων.
dioica < δις + οικία ==> επειδή τα αρσενικά και τα θηλυκά όργανα βρίσκονται σε διαφορετικά φυτά.

 

Centaurea stoebe subsp. serbica

Φαλακρό 12/07/2009

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Centaurea stoebe subsp. serbica είναι βαλκανικό ενδημικό (Ελλάδα, Βουλγαρία, Σερβία) με παρουσία στην Ανατολική Μακεδονία.

Βιότοπος: πετρώδεις πλαγιές, αγροί, ξηρά λιβάδια.

Ανθίζει το καλοκαίρι.

Ετυμολογία

Centaurea < Centaurus < Κένταυρος (ο Κένταυρος Χείρων ήταν γιατρός και δάσκαλος του Ασκληπιού).

stoebe < στοιβή (όνομα ενός απροσδιόριστου φυτού που αναφέρει ο Διοσκουρίδης).

serbica < Serbia Σερβία/

«στοιβῆς ὁ καρπὸς καὶ τὰ φύλλα στύφει, ὅθεν δυσεντεριῶσι τὸ ἀφέψημα αὐτῶν ἐνίεται· ἐγκλύζεται δὲ καὶ εἰς ὦτα πυορροοῦντα. καταπλασθέντα δὲ τὰ φύλλα ὠφελεῖ σύγχυσιν ὀφθαλμῶν τὴν ἐκ πληγῆς καὶ αἱμορραγίας ἴσχει.»  Διοσυκουρίδης

Minuartia recurva subsp. condensata

Βόρας 10/07/2009

φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Η Minuartia recurva [(All.) Schinz & Thell. 1907] είναι ευρωμεσογειακό φυτό. Περιγράφηκε από τις ιταλικές Άλπεις. Γενικά είναι ορεινό είδος και στην Ελλάδα φύεται στην βόρεια χώρα. Έχει ενδιαφέρον ότι βρέθηκε πρόσφατα (Biel & Tan, 2012) και στο νησί της Σαμοθράκης στις πλαγιές της κορυφογραμμής του όρους Σάος στα 1380-1580 μέτρα.

Βιότοπος: βραχώδεις και χαλικώδεις βουνοπλαγιές σε υψόμετρα (700-) 1700-2400 μ.

Πολυετής, πυκνά χλοώδης, μαξιλαρόμορφος θάμνος.

Φύλλα, 3-6 χιλ. γραμμικά.

Μη ανθοφόροι βλαστοί σε πυκνές δέσμες, γραμμοειδείς, συχνά δρεπανοειδείς. Ανθοφόροι βλαστοί, 2-8 εκ., χνουδωτοί.

Άνθη με λευκά πέταλα, που συνήθως υπερβαίνουν τα σέπαλα.

Ανθίζει Ιούνιο - Αύγουστο.

Η Minuartia recurva παρουσιάζει οικοτοπική διαφοροποίηση. Από τον Βόρα έχει περιγραφεί το υποείδος Minuartia recurva subsp. condensata [(C. Presl) Greuter & Burdet 1982], το οποίο ο Strid (1968) θεωρεί οικότυπο, έχει πιο συμπαγή-συμπυκνωμένη μορφή και εξαπλώνεται πολύ νοτιότερα σε όλη την στεριανή Ελλάδα.

Ετυμολογία:

Minuartia < γένος αφιερωμένο στον Juan Minuart (1693-1768), Ισπανό βοτανικό.

recurva = κυρτή, στριφτή (συνήθως αναφέρεται στα φύλλα ή τον βλαστό).

condensata < condenso συμπυκνώνω, γεμίζω.

Alcea heldreichii

Κερκίνη 06/06/2010

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Alcea heldreichii είναι είδος των Βαλκανίων και της Ανατολίας. Στην Ελλάδα εξαπλώνεται διάσπαρτα από την Ρούμελη και βορειότερα ενώ αναφέρεται και από το Ανατολικό Αιγαίο (Σύμη, Σάμος, Χίος, Λέσβος) και το Ιόνιο (Κέρκυρα).

Περιγράφηκε επιστημονικά από το όρος Χορτιάτης, κοντά στην Θεσσαλονίκη.

Βιότοπος: καλλιέργειες, ξηρά λιβάδια, άκρες δρόμων, αρχαιολογικοί χώροι σε υψόμετρα 0-1000 μ.

Άνθιση: Μάιος - Ιούλιος.

Ετυμολογία:

Alcea < αλκαία (φυτό που αναφέρει ο Διοσκουρίδης για ένα είδος μολόχας) // κατ' άλλη εκδοχή από θέμα «αλκ-» (δύναμη).

heldreichii < αφιερωμένη στον Θεόδωρο Χελδράιχ (Theodor Henrich Hermann von Heldreich, 1822-1902), διευθυντή του Βοτανικού Κήπου Αθηνών.

«ἀλκαία· καὶ αὕτη εἶδός ἐστιν ἀγρίας μολόχης, ἔχουσα φύλλα ἐπεσχισμένα πρὸς τὰ τῆς ἱερᾶς βοτάνης, καυλοὺς τρεῖς ἢ τέσσαρας, φλοιὸν ἔχοντας καννάβει παραπλήσιον, ἄνθος μικρόν, ἐμφερὲς ῥόδῳ, ῥίζας λευκάς, πλαγίας, πέντε ἢ ἕξ, ὅσον πήχεως, αἵτινες ἐν οἴνῳ ἢ ὕδατι πινόμεναι δυσεντερίαν καὶ ῥήγματα ἰῶνται.» (Διοσκουρίδης)

Lactuca serriola

Φαλακρό 12/07/2009

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Lactuca serriola (L. 1756) θεωρείται ο πρόγονος του καλλιεργούμενου μαρουλιού. Ευρωμεσογειακό είδος  που εξαπλώνεται έως την Κεντρική Ασία, έχει παρουσία σε όλη την Ελλάδα.

Βιότοπος: αγροτικοί βιότοποι, χωματόδρομοι, λιβάδια σε υψόμετρα 0-600 (-1000) μ.

Ετήσιο ή διετές φυτό με όρθιο βλαστό 50-200 εκ., διακλαδισμένο στο πάνω τμήμα. Φύλλα άκαμπτα, πριονωτά. Άνθη κίτρινα.

Άνθιση: μέσα Ιουνίου - Οκτώβριος.

Lactuca < lac, láctis, γάλα ==> για τον άφθονο λευκό χυμό που έχουν είδη του γένους - μαρούλι, θρίδαξ.

serriola < serrula μικρό πριόνι ==> αναφορά στα πριονωτά φύλλα // seris ραδίκι. 

Viola reichenbachiana

Βόρας (Καϊμακτσαλάν) 04/06/2010

φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Η Viola reichenbachiana (Boreau 1857) είναι ευρασιατικό φυτό, με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα εκτός από τις Κυκλάδες.
Βιότοπος: σκιερές δασικές εκτάσεις σε υψόμετρα (100-) 400-1500 (-1900) μ.
Πολυετής πόα.
Βασικά φύλλα σε ρόδακα, καρδιοειδή, οδοντωτά, μακρόμισχα, με αραιό χνούδι.
Άνθη ιώδη με σκούρες νευρώσεις.
Ανθίζει Μάρτιο - Ιούνιο.

Ετυμολογία:
Viola < viola δάνειο από κάποια μεσογειακή γλώσσα. Ελληνικά: ίον (< ιώδες χρώμα, κλπ).
reichenbachiana < αφιερωμένη στον Γερμανό ορνιθολόγο Heinrich Gottlieb Ludwig Reichenbach (Rchb. 1793-1879).

Sideritis scardica

Φαλακρό 12/07/2009

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Sideritis scardica (Griseb. 1844) είναι βαλκανικό φυτό από το Κόσοβο και νοτιότερα. Στην Ελλάδα ευδοκιμεί στην βόρεια χώρα και πιο νότια έως το Πήλιο. Είναι ένα από τα τσάγια του βουνού.

Βιότοπος: χλοώδεις αλπικοί βοσκότοποι με πετρώδεις θέσεις σε συνήθη υψόμετρα 1000-1800 μ.

Πολυετές φυτό με ελαφρά ξυλώδη βάση. Φύλλα επιμήκη, στενά ελλειπτικά.

Άνθη κίτρινο-λεμονί.

Άνθιση καλοκαιρινή.

Ετυμολογία:

Sideritis < sideritis (Πλίνιος) > σιδηρίτις, η (Διοσκουρίδης) = η Σιδηρίτις.

scardica < Scardus όρος στα σύνορα Σέβερνα Μακεντόνιγια και Κοσόβου ==> επειδή περιγράφηκε επιστημονικά με φυτά από αυτό το βουνό.

Verbascum longifolium

Βόρας 10/07/2009

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Verbascum longifolium, Ten 1833, φυτό των Βαλκανίων και της Ιταλίας, με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα εκτός από την Θεσσαλία και τα νησιά.
Βιότοπος: υποαλπικά λιβάδια, πετρώδεις πλαγιές, διάκενα δασών σε υψόμετρα 800-2200 μ.
Διετές ή πολυετές ορεινό φυτό.
Βλαστοί 15-150 εκ., λευκοί ή κιτρινωποί.
Βασικά φύλλα λογχοειδή ή επιμήκη-λογχοειδή, με μίσχους 2-7 εκ. Ανώτερα φύλλα ασημόχρωμα, επιμήκη-λογχοειδή, στρογγυλεμένα στην βάση.
Ταξιανθία κυλινδρική, συμπαγής.
Ανθίζει Ιούνιο- Αύγουστο.

Ετυμολογία:
Verbascum < verbascum (latin.) φλόμος < ίσως από barba < barbáscum γενειάδα, από τις τρίχες στα φύλλα και τα άνθη.
longifolium < longus μακρύς, μακρός + folium φύλλο = μακρόφυλλο.

Lychnis coronaria

Βέρμιο 11/07/2009

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Lychnis coronaria [(L.) Desr. 1792] είναι είδος των Βαλκανίων, της Ιταλίας και της Ανατολικής Μεσογείου με ευρεία εξάπλωση στην ηπειρωτική Ελλάδα και την Εύβοια (Δίρφυς).

Συνώνυμο: Silene coronaria [(L.) Clairv. 1811]

Βιότοπος: διάκενα δασών, ορεινά λιβάδια, άκρες δασικών δρόμων σε υψόμετρα 300-1600 μ.

Πολυετής πόα ύψους 40-80 εκ.

Άνθη με μεγάλα πέταλα σε φωτεινό ροζ - ματζέντα.

Άνθιση: Μάιος - Αύγουστος.

Ετυμολογία: 

Lychnis < λύχνος ==> επειδή τα στελέχη ειδών του γένους χρησιμοποιήθηκαν σαν φιτίλια.

coronaria < coróna στέμμα, στέφανο (κεφαλής) ==> επειδή είναι κατάλληλη για στέφανα, γιρλάντες κλπ.

Anacamptis coriophora subsp. coriophora

Παγγαίο 05/06/2010

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Anacamptis coriophora subsp. coriophora [(L.) R. M. Bateman, Pridgeon & M. W. Chase 1997] είναι ορχιδέα της Ευρώπης και της Δυτικής Ασίας. Στην Ελλάδα εξαπλώνεται στην βόρεια χώρα.
Συνώνυμο: Orchis coriophora L.
Βιότοπος: θαμνώνες, ξέφωτα δασών, ακαλλιέργητοι αγροί και όρια καλλιεργούμενων αγρών, λιβάδια.
Σχετικά εύρωστο γεώφυτο.
Φύλλα 2-4 γραμμοειδώς λογχοειδή και ελαφρά τροπιδοφόρα.
Άνθη κοκινοκάστανα μέχρι πρασινοκάστανα. Χείλος παχύ, τρίλοβο με ερυθρά ή καστανωπά στίγματα.  Πλήκτρο κωνικό και ελαφρά τοξοειδές, στο 1/2 της ωοθήκης.
Ανθίζει Μάιο - Ιούνιο.

Ετυμολογία:
Anacamptis < ανά + κάμπτω ==> από την κάμψη την γυρεομαγματων προς τα πίσω. Ανακαμπτίς.
coriophora < κόρις (κοριός) + φέρω ==> επειδή έχει οσμή σαν του κοριού.

Euphorbia amygdaloides

Παγγαίο 05/06/2010

Campanula sparsa

Παγγαίο 05/06/2010

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Campanula sparsa (Friv. 1840) είναι βαλκανικό φυτό με εξάπλωση στην Βόρεια Ελλάδα και την Στερεά.

Βιότοπος: λιβάδια, θαμνώνες, δασικές θέσεις σε υψόμετρα 200-1200 μ.

Άνθιση: τέλη Μαΐου - Αύγουστος

Ετυμολογία:

Campanula < campana (λατιν.) < campanula υποκοριστικό.

sparsa < spargo spargere διασπείρω διασκορπώ = διάσπαρτη.

Campanula orphanidea

Φαλακρό 12/07/2009

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Campanula orphanidea (Boiss. 1875) είναι βαλκανικό φυτό με εξάπλωση στην Ελλάδα στην Ανατολική Μακεδονία - Θράκη.

Βιότοπος: βραχώδη εδάφη, βράχοι, φαράγγια σε υψόμετρα 1400-2000 μ.

Άνθιση καλοκαιρινή.

Ετυμολογία:

Campanula < υποκοριστικό του campana ==> από την μορφή του άνθους.

orphanidea < προς τιμήν του βοτανικού Θεόδωρου Ορφανίδη (Σμύρνη 1817 - Αθήνα 1886), καθηγητή στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.