Inula ensifolia

Όρβηλος 07/07/2017

φωτογραφία Ζήσης Αντωνόπουλος

Η Inula ensifolia (L. 1753) είναι είδος με εξάπλωση σε Βόρεια Ιταλία, Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, Ανατολία και Καύκασο. 

Στην Ελλάδα φύεται στην Μακεδονία (Κρυσταλλοπηγή, Βούρινος, Όλυμπος, Παγγαίο, Μενοίκιο, Όρβηλος, Φαλακρό, Ροδόπη).

Βιότοπος: βραχώδη υποαλπικά λιβάδια, διάκενα κωνοφόρων δασών σε υψόμετρα 1100-1800 μ.

Ριζωματώδες φυτό με πυκνό φύλλωμα και στελέχη όρθια, απλά 15-35 εκ.

Άνθιση: Ιούνιος - Σεπτέμβριος.

Ετυμολογία:
Inula < ινέω, αδειάζω, καθαρίζω ==> αναφέρει το φυτό ο Πλίνιος για τις θεραπευτικές του ιδιότητες.
ensifolia < ensis ξίφος, σπαθί + folium φύλλο.

 

Hieracium sparsum

Τζένα 15/07/2017

φωτογραφία Θανάσης Παπανικολάου

Το Hieracium sparsum (Friv. 18360 εξαπλώνεται σε Βαλκάνια και Ανατολία. 

Είναι εξαιρετικά πολύμορφο φυτό με πολλά υποείδη να έχουν περιγραφεί, αν και οι διαφορές τους είναι δυσδιάκριτες. 

Στην Ελλάδα αναφέρονται 9 υποείδη, όλα από την Μακεδονία (Βαρνούς, Βόρας, Μπέλες, Βροντούς, Ελατιά, Όρβηλος, Τζένα).

Βιότοπος: διάκενα κωνοφόρων δασών και θαμνώνων, χλοώδεις πλαγιές, αλπικά και υποαλπικά λιβάδια σε υψόμετρα 1500-1800 μ.

Στέλεχος 20-55 εκ. με τα βασικά φύλλα να σχηματίζουν ρόδακα.

Άνθιση: Ιούλιος - Σεπτέμβριος.

Ετυμολογία:
Hieracium < ιεράκιον (φυτό που αναφέρει ο Διοσκουρίδης).
sparsa < spargo spargere διασπείρω διασκορπώ = διάσπαρτο.

Centaurea athoa subsp. chelmea

Ντουρντουβάνα 02/07/2017

φωτογραφίες Θανάσης Παπανικολάου

Η Centaurea athoa subsp. chelmea (Kit Tan, Zarkos, V. Christodoulou & G. Vold 2015) είναι ενδημική του Χελμού και της Ντουρντουβάνας στην Βόρεια Πελοπόννησο.
Βιότοπος: πετρώδεις και χαλικώδεις θέσεις, σε υψόμετρα 1750-1900 μ.
Διαφέρει από τα υποείδη athoa και parnonia στα φύλλα της βάσης, με 6-11 ζεύγη στενών φυλλαρίων.
Άνθιση καλοκαιρινή
Ετυμολογία:
Centaurea < Centaurus < Κένταυρος (ο Κένταυρος Χείρων ήταν γιατρός και δάσκαλος του Ασκληπιού).
athoa < Άθως.
chelmea < Χελμός.

 

Anthemis rigida subsp. amorgina

Αμοργός 17/04/2021

φωτογραφία Μανώλης Σιμιδαλάς

Η Anthemis rigida subsp. amorgina (Biel & Kit Tan, subsp. nov. 2021) είναι ένα νέο ενδημικό υποείδος από τις Κυκλάδες της πολύμορφης  Anthemis rigida. 
Θεωρείται ενδημικό της Αμοργού και εντοπίζεται στο νότιο τμήμα του νησιού και ανατολικότερα σε υψόμετρα 260-780 μ. και σε ασβεστολιθικά εδάφη
Ανθίζει Μάρτιο - Μάιο.
Ετυμολογία:
Anthemis  < ανθεμίς (< άνθεμον), όνομα που χρησιμοποιεί ο Διοσκουρίδης για το χαμομήλι.
rigida < rigeo άκαμπτο, σκληρό = άκαμπτη.
amorgina < Amorgos Αμοργός.
Πηγή:
PHYTOLOGIA BALCANICA 27(1): 127 – 150, Sofia, 2021

 

Anthemis samariensis

Σαμαριά 29/05/2020

φωτογραφία Βαγγέλης Παπιομύτογλου

Η Anthemis samariensis (Turland 2008) είναι ενδημικό φυτό της Δυτικής Κρήτης σε μια μικρή περιοχή των Λευκών Ορέων.
Βιότοπος: Ρωγμές σε κατακόρυφους ασβεστολιθικούς κρημνούς.
Πολυετής πόα, με πυκνό τρίχωμα.
Βλαστοί διακλαδισμένου, ελαφρώς ξυλώδεις στην βάση.
Ανθοφόροι βλαστοί κατακείμενοι έως όρθιοι μέχρι 25 εκ.
Ανθίζει από τον Ιούνιο έως τις αρχές Ιουλίου.
Ετυμολογία:
Anthemis < ανθεμίς (< άνθεμον), όνομα που χρησιμοποιεί ο Διοσκουρίδης για το χαμομήλι = Ανθεμίς.
samariensis < Σαμαριά (από όπου περιγράφηκε).
Περιλαμβάνεται Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων των Σπάνιων & Απειλούμενων Φυτών της Ελλάδας (2009) με τον χαρακτηρισμό Τρωτό (VU).

 

Achillea occulta

Κουλοχέρα 14/05/2011

φωτογραφία Γιάννης Κοφινάς

Η Achillea occulta (Constandinids & Kalpoutzakis 2005) τοπικό ενδημικό φυτό της Νοτιοανατολικής Λακωνίας, γνωστό από τα όρη Κουλοχέρα και Κουμπόριζα, που αποτελούν νότιες προεκτάσεις του Πάρνωνα.
Βιότοπος: βραχώδεις πλαγιές και κρημνοί σε σκιερές ή ημισκιερές θέσεις.
Φύλλα αραιώς τριχωτά έως σχεδόν λεία, πτεροσχιδή.
Πολυετές είδος, που σχηματίζει συστάδες.
Ανθοφόρα στελέχη χωρίς διακλαδώσεις με αραιό τρίχωμα.
Άνθιση: Μάιος - Ιούνιος.
Achillea < αφιερωμένο στον μυθικό Αχιλλέα, που υποτίθεται ότι είχε χρησιμοποιήσει φυτά του γένους για να θεραπεύσει πληγές μετά τις μάχες.
occulta (λατιν.) = κρυμμένο, αζήτητο, που διέφυγε από την αναζήτηση.
Περιλαμβάνεται στο Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων των Σπάνιων & Απειλούμενων Φυτών της Ελλάδας (2009) με τον χαρακτηρισμό Τρωτό (VU).

 

Senecio eubaeus

Ξηροβούνι 27/06/2021

φωτογραφία Θανάσης Παπανικολάου

To Senecio eubaeus (Boiss. & Heldr. 1856) είναι ενδημικό της Εύβοιας στα όρη Δίρφυς, Ξηροβούνι και Κανδήλι. Συλλέχθηκε πρώτη φορά του 1848 από τον Heldreich και περιγράφηκε επιστημονικά το 1856.
Βιότοπος: πετρώδεις και βραχώδεις περιοχές, λιθώνες σε υψόμετρα 1100-1400 μ.
Ποώδες, πολυετές φυτό. Βλαστοί 1 και σπάνια 2, 20-60 εκ., κατακόρυφοι, διακλαδισμένοι μόνο στην ταξιανθία, αραχνοειδώς τριχωτοί.
Κεφάλια καμπανουλοειδή, πυκνά αραχνοειδώς τριχωτά. Άνθη γλωσσοειδή, κίτρινα.
Άνθιση τέλη Ιουνίου - μέσα Αυγούστου.
Ετυμολογία:
Senecio < sénex γέρος ==> αναφορά στον σφαιρικό και λευκό πάππο του φυτού - το όνομα αναφέρεται από τον Πλίνιο = Σενέκιο.
eubaeus < Εύβοια.

 

Achillea barbeyana

Βαρδούσια 07/08/2010

φωτογραφία Γιάννης Κοφινάς

Η Achillea barbeyana (Heard. & Heimerl 1884) είναι ενδημική αποκλειστικά των κορφών στα Βαρδούσια όρη.
Βιότοπος: πετρώδεις πλαγιές, βραχώδη εδάφη, σε υψόμετρα 2250-2450 μ.
Ανθίζει το καλοκαίρι.

Ετυμολογία:
Achillea < αφιερωμένο στον μυθικό Αχιλλέα, που υποτίθεται ότι είχε χρησι-μοποιήσει φυτά του γένους για να θεραπεύσει πληγές μετά τις μάχες.
barbeyana < προς τιμήν του Ελβετού βοτανικού William Barbey (1842-1914).
Περιλαμβάνεται στο Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων των Σπάνιων & Απειλούμενων Φυτών της Ελλάδας (RDB 1995).

 

Antennaria dioica

Τζένα 15/07/2017

φωτογραφία Θανάσης Παπανικολάου

Η Antennaria dioica [(L.) Gaertn. 1791] είναι είδος με μεγάλη εξάπλωση σε όλη την Ευρώπη, μέχρι την Σκανδιναβία και τον Καύκασο.
Στην Ελλάδα φύεται στην Βόρεια Πίνδο και κυρίως στην Μακεδονία στα όρη Βαρνούς, Όλυμπος, Πιέρια, Βέρμιο, Βόρας Τζένα, Μπέλες, Παγγαίο, Μενοίκιο, Βροντούς, Φαλακρό.
Βιότοπος: ξηρά λιβάδια, βραχώδεις θέσεις, κορυφογραμμές σε υψόμετρα 1500-2100 (-2500) μ. Δίοικο φυτό με ανθοφόρα στελέχη όρθια 7-16 εκ.
Άνθιση: μέσα Ιουνίου - αρχές Αυγούστου.
Ετυμολογία:
Antennaria < antenna κεραία ==> αναφορά στο πτέρωμα του πάππου του αρσενικού άνθους που μοιάζει με κεραίες μερικών νυχτοπεταλούδων.
dioica < δις + οικία ==> επειδή τα αρσενικά και τα θηλυκά όργανα βρίσκονται σε διαφορετικά φυτά.

 

Anthemis werneri

Σκύρος 07/04/2019

φωτογραφία Θανάσης Παπανικολάου

Η Anthemis werneri (Stoj. & Acht. 1941) subsp. werneri είναι ενδημικό φυτό  Βόρειου Αιγαίου, Κυκλάδων, Πελοποννήσου, Εύβοιας και Σποράδων. 
Βιότοπος: αμμώδεις και βραχώδεις παράκτιοι βιότοποι, σε υψόμετρα 0-50 μ. Συχνά σε μικρές νησίδες.
Άνθιση: Απρίλιος μέχρι νωρίς τον Ιούνιο.

Ετυμολογία
Anthemis < ανθεμίς (< άνθεμον), όνομα που χρησιμοποιεί ο Διοσκουρίδης για το χαμομήλι = Ανθεμίς.
werneri < αφιερωμένη στο Αμερικανό βοτανικό William C. Werner (1851-1935).

Podospermum roseum subsp. peristericum

Βαρδούσια 30-05-2010

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Podospermum roseum subsp. peristericum [(Formánek) Gemeinholzer & Greuter 2006]  είναι ευρωπαϊκό φυτό, με εξάπλωση στην χώρα μας σε Στερεά Ελλάδα και Πίνδο.

Βιότοπος: υγρά λιβάδια, βραχώδεις θέσεις στην αλπική ζώνη, σε υψόμετρα πάνω από 2400 μ.

Πολυετές φυτό με ρίζωμα ελαφρά ή καθόλου ινώδες.

Βλαστός από 10 εκ., χωρίς φύλλα.

Άνθη πορφυρά.

Ανθίζει Μάιο - μέσα Ιουλίου

Ετυμολογία:

Podospermum < πους, ποδός + σπέρμα ==> από την μορφή των αχαινίων.

roseum < rosa ( ρόδο), τριαντάφυλο = ροδόχρωμο, ρόδινο, ροζ.

peristericum < από το όρος Περιστέρι (Λάκμος) της Πίνδου.

Anthemis tinctoria subsp. tinctoria

Κλικ στην φωτογραφία για μεγέθυνση

Όλυμπος 10-07-2009

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Anthemis tinctoria (L. 1753) subsp. tinctoria, είναι ευρωπαϊκό φυτό, με εξάπλωση στην Ελλάδα στην βόρεια χώρα.
Βιότοπος: δάση, θαμνώνες, ξηρά λιβάδια, βραχώδεις τοποθεσίες, σε υψόμετρα (0-) 400-1800 (-2300) μ.
Πολυετές φυτό με ελαφρώς ξυλώδη βάση. Πολύ μεταβλητό είδος.
Βλαστοί 25-60 εκ., μέτρια διακλαδισμένοι.
Φυλλάρια επιμήκη-λογχοειδή με σκούρο καφέ στα άκρα τους.
Ανθίδια κίτρινα (λευκά στο υποείδος parnassica, που φύεται στην νότια Ελλάδα).
Ανθίζει Μάιο - Αύγουστο.

Ετυμολογία:
Anthemis < ανθεμίς (> άνθεμον), όνομα που χρησιμοποιεί ο Διοσκουρίδης για το χαμομήλι = Ανθεμίς.
tinctoria < tingo βάφω > tinctus βαφή = βαφική.

Carlina corymbosa subsp. graeca

Κλικ στην φωτογραφία για μεγέθυνση

Η Carlina corymbosa subsp. graeca, (Heldr. & Sartori) Nyman 1879, είναι φυτό των Βαλκανίων και της Ανατολίας, με μεγάλη εξάπλωση σε όλη την Ελλάδα.
Πολυετές άκαμπτο φυτό, διακλαδισμένο, με ύψος έως 70 εκ.
Φύλλα πολύ αγκαθωτά.
Βιότοπος: βραχώδεις και πετρώδεις θέσεις, ξηρά λιβάδια, άγονες τοποθεσίες, σε υψόμετρα 0-2000 μ.
Κεφάλια μέχρι 3 εκ. σε κορύμβους, με ανθίδια κίτρινα και βράκτια φυλλόμορφα, καστανόξανθα με όλα τα ανθίδια προτοκαλόχρωμα. 
Ανθίζει Απρίλιο - Αύγουστο

Ετυμολογία:
Carlina > γένος αφιερωμένο στο Καρλομάγνο, επειδή υποτίθεται ότι θεράπευσε τον στρατό του από την πανώλη με κάποια καρλίνα.
corymbósus, a, um > κόρυμβος (κορυφή) - επειδή τα άνθη, ανεξάρτητα από το ύψος των ποδίσκων, εμφανίζονται στο ίδιο επίπεδο.
graeca > Grecia Γραικία.

Bellis annua

Τουρκοβούνια

Η Bellis annua, L. 1753, είναι μεσογειακό φυτό, με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα, εκτός της βορειοδυτικής χώρας.

Βιότοπος: υγρά παράκτια λιβάδια, εποχικά βαλτώδη εδάφη, φρύγανα, ακαλλιέργητα χωράφια σε υψόμετρα 0-400 (-900) μ.

Μικρό ετήσιο φυτό με λεπτές ρίζες.

Φύλλα έμμισχα, ελαφρά οδοντωτά στο άνω μέρος, τα περισσότερα σχηματίζουν ρόδακα.

Βλαστοί  αρκετοί, 2-10 εκ., συνήθως χωρίς φύλλα.

Ανθίδια λευκά, λογχοειδή

Ανθίζει Φεβρουάριο -μέσα Μαΐου.

Ετυμολογία:

Bellis > béllus όμορφος, χαριτωμένος

annuus, a, um = ετήσιος, μονοετής ==> αναφέρεται στην διάρκεια της περιόδου βλάστησης.

Calendula arvensis

Η Calendula arvensis (Vaill.) L. 1763, είναι ευρωμεσογειακό είδος με μεγάλη εξάπλωση σε όλη την Ελλάδα.
Κοινό φυτό με ύψος έως 30 εκ.
Φύλλα λογχοειδή, συχνά ελαφρώς οδοντωτά, τα κατώτερα έμμισχα. νεφροειδή, οδοντωτά.
Βιότοπος: χωράφια σε αγρανάπαυση, ελαιώνες, δρόμοι, ξηρά λιβάδια, σε υψόμετρα 0-700 (-1200) μ.
Κεφάλια μέχρι 2 εκ., με όλα τα ανθίδια προτοκαλόχρωμα. 
Ανθίζει από τον Φεβρουάριο.

Ετυμολογία:
Calendula > calendae, πρωτομηνιά στο ρωμαϊκό ημερολόγιο - υπαινιγμός για την ανθοφορία που διαρκεί μεγάλο διάστημα.
arvensis > arvum, αγρός = αρουραία, των αγρών.

Από τα άνθη της καλέντουλας παράγεται αιθέριο έλαιο, πλούσιο σε καροτίνες, που χρησιμοποείται στη θεραπεία πληγών και εγκαυμάτων. Στην ιατρική χρησιμοποιείται για τις εμμηναγωγές και αντιφλεγμονώδεις ιδιότητές της. Στην λαϊκή ιατρική η χρήση της είναι απολυμαντική, αντισηπτική και επουλωτική των πληγών. Παλιά χρησιμοποιούσαν τα πορτοκαλοκίτρινα γλωσσοειδή ανθίδια των λουλουδιών της για να νοθεύουν το σαφράν του κρόκου. Στην μαγειρική τα αποξηραμένα και τριμμένα ανθίδια της χρωματίζουν τυριά, σούπες, πιλάφια, μακαρονάδες, κοτόπουλο, γι’ αυτό και θεωρείται το «σαφράν των φτωχών».

Centaurea stoebe subsp. serbica

Φαλακρό 12/07/2009

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Centaurea stoebe subsp. serbica είναι βαλκανικό ενδημικό (Ελλάδα, Βουλγαρία, Σερβία) με παρουσία στην Ανατολική Μακεδονία.

Βιότοπος: πετρώδεις πλαγιές, αγροί, ξηρά λιβάδια.

Ανθίζει το καλοκαίρι.

Ετυμολογία

Centaurea < Centaurus < Κένταυρος (ο Κένταυρος Χείρων ήταν γιατρός και δάσκαλος του Ασκληπιού).

stoebe < στοιβή (όνομα ενός απροσδιόριστου φυτού που αναφέρει ο Διοσκουρίδης).

serbica < Serbia Σερβία/

«στοιβῆς ὁ καρπὸς καὶ τὰ φύλλα στύφει, ὅθεν δυσεντεριῶσι τὸ ἀφέψημα αὐτῶν ἐνίεται· ἐγκλύζεται δὲ καὶ εἰς ὦτα πυορροοῦντα. καταπλασθέντα δὲ τὰ φύλλα ὠφελεῖ σύγχυσιν ὀφθαλμῶν τὴν ἐκ πληγῆς καὶ αἱμορραγίας ἴσχει.»  Διοσυκουρίδης

Solidago virgaurea

Παρνασσός 30/07/2013

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Solidago virgaurea L. 1753 είναι παλαιογεωγραφικό ευρωσιβηρικό φυτό που επεκτείνεται μέχρι την Σκανδιναβία. Στην Ελλάδα εξαπλώνεται σε μεγάλο μέρος της χώρας, εκτός Κρήτης, Πελοποννήσου και Ιονίου.

Βιότοπος: λιβάδια, υγρές βραχώδεις πλαγιές, γκρεμοί σε υψόμετρα 400-1800 μ.

Πολυετές φυτό με ύψος 15-40 εκ.

Βλαστοί όρθιοι, συνήθως διακλαδισμένοι στο πάνω μέρος.

Κατώτερα φύλλα στενά ελλειπτικά, ανώτερα ωοειδή τριχωτά.

Άνθη χρυσοκίτρινα.

Άνθιση: Ιούνιος - Σεπτέμβριος.

Ετυμολογία:

Solidago < solido ισχυροποιώ, συγκολλώ ==> υπαινιγμός για τις θεραπευτική του ιδιότητες

virgaurea < virga κλαδί + aurea χρυσή, χρυσαφένια ==> για τα χρυσοκίτρινα κεφάλια των ανθέων.

Lactuca acanthifolia

Αμοργός 15/11/2009

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Lactuca acanthifolia (Willd.) Boiss. 1875 είναι φυτό της Ανατολικής Μεσογείου με εξάπλωση στην νότια και νησιωτική Ελλάδα.

Συνώνυμο: Lactuca amorgina Halácsy 1899

Τυπικό πολυετές χασμόφυτο, που φύεται μέσα ρωγμές και προεξοχές ασβεστολιθικών βράχων, με έντονο ξυλώδες απόθεμα με φύλλα παραμένοντα.

Τα φύλλα της βάσης σχηματίζουν ρόδακα, είναι ελαφρώς σαρκώδη με οδοντωτούς λοβούς και αραχνοειδές τρίχωμα στην βάση των μίσχων.

Βλαστός έως 1 μέτρο, υπόλευκο.

Άνθη κίτρινα

Ανθίζει Ιούνιο - Σεπτέμβριο, ενίοτε μέχρι και τα μέσα του φθινόπωρου. 

Ετυμολογία:

Lactuca < lac, láctis, γάλα ==> για τον άφθονο λευκό χυμό που έχουν είδη του γένους (ελλ.: μαρούλι, θρίδαξ).

acanthifolia < άκανθα + folium φύλλο. 

Carlina corymbosa subsp. graeca

Ιτέα 31/10/2009 Φωκίδα

Η Carlina corymbosa subsp. graeca, (Heldr. & Sartori) Nyman 1879, είναι φυτό των Βαλκανίων και της Ανατολίας, με μεγάλη εξάπλωση σε όλη την Ελλάδα.
Πολυετές άκαμπτο φυτό, διακλαδισμένο, με ύψος έως 70 εκ.
Φύλλα πολύ αγκαθωτά.
Βιότοπος: βραχώδεις και πετρώδεις θέσεις, ξηρά λιβάδια, άγονες τοποθεσίες, σε υψόμετρα 0-2000 μ.
Κεφάλια μέχρι 3 εκ. σε κορύμβους, με ανθίδια κίτρινα και βράκτια φυλλόμορφα, καστανόξανθα με όλα τα ανθίδια προτοκαλόχρωμα. 
Ανθίζει Απρίλιο - Αύγουστο

Ετυμολογία:
Carlina > γένος αφιερωμένο στο Καρλομάγνο, επειδή υποτίθεται ότι θεράπευσε τον στρατό του από την πανώλη με κάποια καρλίνα.
corymbósus, a, um > κόρυμβος (κορυφή) - επειδή τα άνθη, ανεξάρτητα από το ύψος των ποδίσκων, εμφανίζονται στο ίδιο επίπεδο.
graeca > Grecia Γραικία.

Lactuca serriola

Φαλακρό 12/07/2009

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Lactuca serriola (L. 1756) θεωρείται ο πρόγονος του καλλιεργούμενου μαρουλιού. Ευρωμεσογειακό είδος  που εξαπλώνεται έως την Κεντρική Ασία, έχει παρουσία σε όλη την Ελλάδα.

Βιότοπος: αγροτικοί βιότοποι, χωματόδρομοι, λιβάδια σε υψόμετρα 0-600 (-1000) μ.

Ετήσιο ή διετές φυτό με όρθιο βλαστό 50-200 εκ., διακλαδισμένο στο πάνω τμήμα. Φύλλα άκαμπτα, πριονωτά. Άνθη κίτρινα.

Άνθιση: μέσα Ιουνίου - Οκτώβριος.

Lactuca < lac, láctis, γάλα ==> για τον άφθονο λευκό χυμό που έχουν είδη του γένους - μαρούλι, θρίδαξ.

serriola < serrula μικρό πριόνι ==> αναφορά στα πριονωτά φύλλα // seris ραδίκι.