Minuartia recurva subsp. condensata

Βόρας 10/07/2009

φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Η Minuartia recurva [(All.) Schinz & Thell. 1907] είναι ευρωμεσογειακό φυτό. Περιγράφηκε από τις ιταλικές Άλπεις. Γενικά είναι ορεινό είδος και στην Ελλάδα φύεται στην βόρεια χώρα. Έχει ενδιαφέρον ότι βρέθηκε πρόσφατα (Biel & Tan, 2012) και στο νησί της Σαμοθράκης στις πλαγιές της κορυφογραμμής του όρους Σάος στα 1380-1580 μέτρα.

Βιότοπος: βραχώδεις και χαλικώδεις βουνοπλαγιές σε υψόμετρα (700-) 1700-2400 μ.

Πολυετής, πυκνά χλοώδης, μαξιλαρόμορφος θάμνος.

Φύλλα, 3-6 χιλ. γραμμικά.

Μη ανθοφόροι βλαστοί σε πυκνές δέσμες, γραμμοειδείς, συχνά δρεπανοειδείς. Ανθοφόροι βλαστοί, 2-8 εκ., χνουδωτοί.

Άνθη με λευκά πέταλα, που συνήθως υπερβαίνουν τα σέπαλα.

Ανθίζει Ιούνιο - Αύγουστο.

Η Minuartia recurva παρουσιάζει οικοτοπική διαφοροποίηση. Από τον Βόρα έχει περιγραφεί το υποείδος Minuartia recurva subsp. condensata [(C. Presl) Greuter & Burdet 1982], το οποίο ο Strid (1968) θεωρεί οικότυπο, έχει πιο συμπαγή-συμπυκνωμένη μορφή και εξαπλώνεται πολύ νοτιότερα σε όλη την στεριανή Ελλάδα.

Ετυμολογία:

Minuartia < γένος αφιερωμένο στον Juan Minuart (1693-1768), Ισπανό βοτανικό.

recurva = κυρτή, στριφτή (συνήθως αναφέρεται στα φύλλα ή τον βλαστό).

condensata < condenso συμπυκνώνω, γεμίζω.

Viola reichenbachiana

Βόρας (Καϊμακτσαλάν) 04/06/2010

φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Η Viola reichenbachiana (Boreau 1857) είναι ευρασιατικό φυτό, με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα εκτός από τις Κυκλάδες.
Βιότοπος: σκιερές δασικές εκτάσεις σε υψόμετρα (100-) 400-1500 (-1900) μ.
Πολυετής πόα.
Βασικά φύλλα σε ρόδακα, καρδιοειδή, οδοντωτά, μακρόμισχα, με αραιό χνούδι.
Άνθη ιώδη με σκούρες νευρώσεις.
Ανθίζει Μάρτιο - Ιούνιο.

Ετυμολογία:
Viola < viola δάνειο από κάποια μεσογειακή γλώσσα. Ελληνικά: ίον (< ιώδες χρώμα, κλπ).
reichenbachiana < αφιερωμένη στον Γερμανό ορνιθολόγο Heinrich Gottlieb Ludwig Reichenbach (Rchb. 1793-1879).

Verbascum longifolium

Βόρας 10/07/2009

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Verbascum longifolium, Ten 1833, φυτό των Βαλκανίων και της Ιταλίας, με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα εκτός από την Θεσσαλία και τα νησιά.
Βιότοπος: υποαλπικά λιβάδια, πετρώδεις πλαγιές, διάκενα δασών σε υψόμετρα 800-2200 μ.
Διετές ή πολυετές ορεινό φυτό.
Βλαστοί 15-150 εκ., λευκοί ή κιτρινωποί.
Βασικά φύλλα λογχοειδή ή επιμήκη-λογχοειδή, με μίσχους 2-7 εκ. Ανώτερα φύλλα ασημόχρωμα, επιμήκη-λογχοειδή, στρογγυλεμένα στην βάση.
Ταξιανθία κυλινδρική, συμπαγής.
Ανθίζει Ιούνιο- Αύγουστο.

Ετυμολογία:
Verbascum < verbascum (latin.) φλόμος < ίσως από barba < barbáscum γενειάδα, από τις τρίχες στα φύλλα και τα άνθη.
longifolium < longus μακρύς, μακρός + folium φύλλο = μακρόφυλλο.

Dianthus stenopetalus

Βόρας 11/07/2009

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Ο Dianthus stenopetalus (Griseb. 1843) είναι βαλκανικό φυτό, με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα εκτός από την Θεσσαλία και τα νησιά.

Βιότοπος: ξηρές, βραχώδεις θέσεις σε λιβάδια και σε υψόμετρα 1050-2850 μ.

Πολυετές ορεινό φυτό.

Βασικά φύλλα γραμμοειδή.

Ανθοφόρα κεφάλια πυκνά, με πολλά άνθη και πέταλα γραμμοειδή-σπατουλοειδή.

Ανθίζει τέλη Μαΐου - μέσα Ιουλίου.

Ετυμολογία:

Dianthus < Δίας + άνθος > Διόσανθος (Θεόφραστος).

stenopetalus < στενός + πέταλο.

Viola canina

Βόρας 04-06-2010
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Viola canina (L. 1753) έχει ευρεία εξάπλωση σε όλη την Ευρώπη που φτάνει έως την ΝΔ Ασία. Στην Ελλάδα φύεται στην Ανατολική Μακεδονία και την Θράκη.

Βιότοπος: λιβάδια, όχθες μόνιμων ή εποχιακών ρεμάτων από τα 500 μ. και πάνω.

Πολυετές είδος ύψους 5-15 εκ.

Άνθη κυανά.

Άνθιση από τον Απρίλιο.

Ετυμολογία:

Viola < viola, δάνειο από κάποια μεσογειακή γλώσσα - ελληνικά: ίον (< ιώδες χρώμα, κλπ)

canina < cánis σκύλος ==> κοινή όπως σκύλος.

Persicaria bistorta

Καμαϊκτσαλάν 11-07-2009 Βόρας
φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Η Persicaria bistorta [(L.) Samp. 1913] είναι ευρασιατικό φυτό. Στην Ελλάδα φύεται στην βόρεια χώρα.

Συνώνυμο: Polygonum bistorta L.

Χρησιμοποιείται σαν διακοσμητικό σε κήπους.

Βιότοπος: οικότοποι γλυκού νερού σε υψόμετρα 1000-2000 μ.

Άνθιση καλοκαιρινή.

Ετυμολογία:

Persicaria < malus persica, ροδάκινο ==> επειδή τα φύλλα πολλών ειδών αυτού γένους μοιάζουν με της ροδακινιάς = Περσικαρία.

bistorta < bis (δις, δυο φορές) + tortus (< torqueo) στριμμένο ==> επειδή οι ρίζες έχουν διπλή καμπυλότητα.

Polygonum < πολύγωνο (όνομα φυτού που αναφέρει ο Διοσκουρίδης) ==> αναφορά στις πολλές αρθρώσεις του στελέχους // κατά άλλη εκδοχή < πολύς + γόνος ==> αναφορά στην ευκολία διάδοσης φυτών αυτού του γένους.

Tussilago farfara

Πάρνηθα 28-02-2008
φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Το Tussilago farfara (L. 1753) είναι ευρωπαϊκό φυτό με μεγάλη εξάπλωση και στην Ελλάδα.

Είναι γνωστό φαρμακευτικό φυτό από την αρχαιότητα, θεωρούμενο ως δραστικό αντιβηχικό. Γι' αυτόν τον λόγο, άλλωστε, και ο Διοσκουρίδης το ονόμασε Βήχιον (ή Χαμαιλεύκη). Και σήμερα χρησιμοποιείται από φαρμακευτικές και παρεμφερείς εταιρίες για αντιβηχικά σκευάσματα και φίλτρα για καπνιστές.

Βιότοπος: υγρά και λασπώδη αλλά ηλιόλουστα εδάφη σε ορεινές θέσεις και σε υψόμετρα ώς 2.200 μ..

Ποώδες, πολυετές φυτό. Τα φύλλα εμφανίζονται μετά την άνθηση και μοιάζουν με τα φύλλα του κισσού.

Πολύβλαστο με μεγάλα, φωτεινά κίτρινα άνθη.

Άνθιση από τον Φεβρουάριο.

Ετυμολογία:

Tussilago <  tússis βήχας + λαγγάζω (υποχωρώ, ενδίδω).

farfara < farfarus, φυτό που αναφέρεται από τον Πλίνιο, ίσως από τoν παραπόταμο Fàrfaro (σήμερα Farfa) του Τίβερη.

Πάρνηθα 28-02-2008

Οι πάπποι του φυτού στο στάδιο της απάνθισης από τον Βόρα

Βόρας 04-06-2010

Jacobaea abrotanifolia subsp. carpathica

Βόρας 11-07-2009
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Jacobaea abrotanifolia subsp. carpathica [(Herbich) B.Nord. & Greuter 2006] είναι φυτό των Βαλκανίων, της Ουκρανίας και της Πολωνίας. Στην Ελλάδα φύεται μόνο στον Βόρα της Μακεδονίας στα υγρά λιβάδια του και σε υψόμετρα 1800-2500 μ.

Συνώνυμο: Senecio abrotanifolius subsp. carpathicus
Άνθιση καλοκαιρινή.

Ετυμολογία:

Jacobaea < [1] Jacob Ιακώβ, εβραίος γενάρχης [2] San Giacomo Άγιος Ιάκωβος (απόστολος).

abrotanifolia < abrotanum είδος φυτού + folium φύλλο.

carpathica < Καρπάθια όρη // [2] cárpathum δηλητηριώδες φυτό.

Dactylorhiza sambucina

Ζήρεια 09-05-2012
φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Η Dactylorhiza sambucina ((L.) Soó 1962) είναι  ορχιδέα με ευρεία εξάπλωση στην Ευρώπη.  Στην χώρα μας είναι συχνή στην Βόρεια Ελλάδα και έχει διάσπαρτη παρουσία στην υπόλοιπη ηπειρωτική χώρα.

Η αρχική επιστημονική περιγραφή  της έγινε με υλικό από την περιοχή της Στοκχόλμης (Σουηδία).

Βιότοπος: κυρίως σε ορεινά και υπαλπικά λιβάδια και λιγότερο σε δάση κωνοφόρων σε υψόμετρα 500-2800 μ.

Άνθη κιτρινωπά ή ερυθροϊώδη.

Άνθιση: μέσα Απριλίου - αρχές Ιουλίου.

Ετυμολογία:

Dactylorhiza < δάκτυλο + ρίζα = => από το σκληρό ρίζωμα που είναι χωρισμένο σαν τα δάκτυλα του χεριού= Δακτυλόριζα.

sambucina < σαμβύκη (έγχορδο όργανο παρόμοιο με το βιολί) ==> από το σχήμα του άνθους // από την οσμή της που μοιάζει με αυτή του Sambucus (κουφοξυλιά).

Βόρας  04-06-2010

Βόρας  04-06-2010

Βόρας  04-06-2010

Caltha palustris

Βόρας 04/06/2010 Καϊμακτσαλάν

φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Η Caltha palustris L. 1753 έχει ευρεία εξάπλωση στην Ευρώπη. Στην Ελλάδα φύεται στην βόρεια χώρα φτάνοντας νότια έως την Στερεά Ελλάδα.

Βιόοτοπος: οικότοποι γλυκού νερού, όχθες ρεμάτων σε υψόμετρα από τα 1000 μ. και ψηλότερα.

Άνθιση: Απρίλιος - Ιούνιος.

Ετυμολογία:

Caltha < κάλαθος ==> αναφορά στο σχήμα τους άνθους.

palustris < pálus, palúdis, έλος = ελοχαρής, ελώδης.

Veronica orsiniana subsp. orsiniana

Βόρας 04/06/2010

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Veronica orsiniana (Ten. 1826) subsp. orsiniana είναι ευρωμεσογειακό φυτό με εξάπλωση στην Δυτική Ελλάδα και την Πελοπόννησο.

Βιότοπος: βραχώδεις θέσεις, προεξοχές βράχων και αλπικά λιβάδια σε υψόμετρα 1300-2800 μ.

Άνθιση: Μάιος—Αύγουστος.

Ετυμολογία:

Veronica < από το όνομα Santa Veronica, επειδή είναι ένα μικρό λουλούδι που εμφανίζεται κοντά στην Μεγάλη Εβδομάδα που εορτάζει η αγία.

orsiniana < προς τιμήν του Ιταλού φαρμακοποιού και βοτανικού Antonio Orsini (1788-1880).

Thymus praecox subsp. jankae

Βόρας (Καμαϊκτσαλάν) 10/07/2009 

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Ο Thymus praecox subsp. jankae [(Čelak.) Jalas 1986] είναι φυτό των Βαλκανίων και της Ανατολίας. Στην Ελλάδα αναφέρεται από την Βόρεια Πίνδο και πολλά όρη της Μακεδονίας (Άσκιο - Σινιάτσικο, Βούρινος, Βόρας, Τζένα, Άθως, Παγγαίο, Βροντούς, Φαλακρό).

Βιότοπος: βραχώδεις θέσεις σε υψόμετρα 1800-2500 μ.

Χλοώδες φυτό με πυκνή ανθοφορία.

Άνθιση: Ιούνιος - Αύγουστος.

Ετυμολογία:

Thymus < θύμος < θύω ==> από την έντονη μυρωδιά, εξ ου και θυμίαμα = θυμάρι.

praecox = πρώιμος, ο πρώτος που ανθίζει.

jankae < προς τιμήν του Ούγγρου βοτανικού Viktor Janka (1837-1890) για τις βοτανικές του έρευνες στα Βαλκάνια.

Geranium subcaulescens

Γκιώνα 30/05/2010

φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Το Geranium subcaulescens (DC. 1824) είναι μεσογειακό γεώφυτο, με εξάπλωση στην Δυτική, Κεντρική και Νότια ηπειρωτική Ελλάδα.

Βιότοπος: λιβάδια, βραχώδεις πλαγιές, σε υψόμετρα (800) 1300-2500 μ.
Πολυετές φυτό με έντονο κάθετο ρίζωμα.
Φύλλα σκούρα πράσινα, οδοντωτά διαιρούμενα κατά τα τρία τέταρτα σε 5-7 λοβούς.
Άνθη μοβ, ρόδινα, κόκκινα αλλά πολλές φορές πιο ανοιχτόχρωμα.
Ανθίζει από τα μέσα Μαΐου έως τον Αύγουστο. 

Ετυμολογία:
Geranium < γεράνιον, φυτό που αναφέρει ο Διοσκουρίδης - από τον καρπό του που μοιάζει «γεράνων κεφαλάς συν τοις ράμφεσιν = Γεράνιο.
subcaulescens <  sub (υπό, σχεδόν) + caulescens υπέρβλαστο.

Βέρμιο 11/07/2009

Βόρας (Καμαϊκατσαλάν) 11/07/2009

Centaurea axillaris

Βόρας 11/07/2009

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Centaurea axillaris Willd. 1803 έχει ευρεία εξάπλωση στην ηπειρωτική Ελλάδα.

Σχετικά με την αναγνώριση και την ονοματοδοσία της υπάρχει μεγάλο μπέρδεμα. Για πολλά χρόνια ήταν γνωστή ως Centaurea triumfetti. 

Οι νεότερες έρευνες έδειξαν ότι η Centaurea triumfetti είναι ένα είδος που περιορίζεται στις Άλπεις. Προκρίθηκε το όνομα Centaurea axillaris που χρησιμοποίησε ο Willdenow το 1803 αλλά το όνομα αυτό θεωρείται παράνομο αλλά το χρησιμοποιούμε μέχρι να βρεθεί επίσημο όνομα (Vascular plants of Greece, an annotated checklist, 2013)

Βιότοπος: δάση, θαμνότοποι, λιβάδια συνήθως στην ορεινή ζώνη.

Πολυετές φυτό με βλαστό όρθιο και φύλλα λογχοειδή καλυμμένα με λευκό χνούδι.

Κεφάλια με περιφερειακά ανθίδια γαλάζια, πτερωτά. 

Άνθιση από τα μέσα της άνοιξης.

Ετυμολογία:

Centaurea < Centaurus < Κένταυρος (ο Κένταυρος Χείρων ήταν γιατρός και δάσκαλος του Ασκληπιού)

axillaris < axilla (ala) μασχάλη ==> επειδή τα άνθη βγαίνουν από την μασχάλη των φύλλων.

triumfetti < αφιερωμένη στον Giovanni Battista Trionfetti (1656-1708), Ιταλό γιατρό και φυσιοδίφη που ήταν διευθυντής του Βοτανικού Κήπου της Ρώμης.

Potentilla aurea subsp. chrysocraspeda

Βόρας (Καμαϊκτσαλάν) 11/07/2009

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Potentilla aurea subsp. chrysocraspeda [(Lehm.) Nyman 1878] είναι βαλκανικό φυτό με εξάπλωση στην Δυτική  Μακεδονία και την Βόρεια Πίνδο (Βόρας, Γράμμος, Βαρνούς, Σμόλικας...)

Βιότοπος: ορεινή βλάστηση, οικότοποι γλυκού νερού, υπαλπικά λιβάδια σε υψόμετρα 1800-2500 μ.

Άνθιση καλοκαιρινή.

Ετυμολογία:

Potentilla < υποκοριστικό του potens (potentis) δυνατός, δυνάμενος, αυτός που μπορεί ==> αναφορά στις φαρμακευτικές ιδιότητες ειδών αυτού του γένους.

aurea = χρυσή, χρυσαφένια.

chrysocraspeda < χρυσός + κράσπεδο.

Geum coccineum

Βόρας 10/07/2009

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Φυτό των Βαλκανίων και της Βόρειας Μικράς Ασίας. Το συνέλεξε ο Sibthorp από τον μικρασιατικό Όλυμπο της Βιθυνίας. 

Στην Ελλάδα φύεται στην Θράκη, Μακεδονία(Βαρνούς, Βίτσι, Πιέρια, Βέρμιο, Πιπερίτσα, Βόρας, Τζένα) και στην Βόρεια Πίνδο.

Βιότοπος: υγρά λιβάδια, όχθες ορεινών ρεμάτων σε υψόμετρα 1300-2000 μ.

Πολυετές φυτό με βλαστό όρθιο. Φύλλα τριχωτά με αυτά της βάσης πτεροσχιδή μέχρι 14εκ. και τα ανώτερα μικρότερα. 

Άνθη κόκκινα ή πορτοκαλοκόκκινα με 5 καρδιοειδή πέταλα και διάμετρο μέχρι 4εκ. Στήμονες πολλοί.

Άνθιση: μέσα Ιουνίου - Αύγουστος.

Ετυμολογία:

Geum  < γεύμα ==> επειδή θεωρείται νόστιμη τροφή // < από το λατινικό gaeum, ένα φυτό με αρωματικές ρίζες, άγνωστης προέλευσης. 

coccineum < κόκκινο = κοκκινωπό.

υδατογραφία από από την Flora Graeca

Achillea clusiana

Βόρας 10/07/2009

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Achillea clusiana (Tausch 1821) είναι είδος των Άλπεων και των Βαλκανίων. Περιγράφηκε από τις αυστριακές Άλπεις. Στην Ελλάδα φύεται μόνο στον Βόρα της Μακεδονίας.

Στην Ελλάδα έχουμε πάνω από 20 είδη του γένους Achillea. Θεωρούνται αιμοστατικά φυτά και τους δόθηκε το όνομα του Αχιλλέα, ο οποίος σύμφωνα με τον μύθο σταματούσε την αιμορραγία και έκλεινε τα τραύματα των στρατιωτών του με τα φυτά αυτά. Από τον Διοσκουρίδη αναφέρονται τα φυτά Αχίλλειος πόα και Αχίλλειος σιδηρίτις

Βιότοπος: υγρά λιβάδια σε υψόμετρα 1800-2500 μ.
Χαμηλό χλοώδες φυτό. Ανθοφόρα στελέχη 8-25 εκ.
Ανθίδια λευκά.
Άνθιση Ιούλιος - Αύγουστος.

Ετυμολογία:

Achillea < αφιερωμένο στον μυθικό Αχιλλέα, που υποτίθεται ότι είχε χρησιμοποιήσει φυτά του γένους για να θεραπεύσει πληγές μετά τις μάχες.

clusiana < αφιερωμένη στον Γάλλο βοτανικό Clusius, λατινικοποιημένο όνομα του Charles de l'Ecluse (1526-1609).

Genista depressa

Βόρας 10/07/2009

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Genista depressa (M.Bieb. 1819) είναι βαλκανικό φυτό. Στην Ελλάδα εξαπλώνεται στην βόρεια χώρα.

Βιότοπος: ορεινοί βιότοποι. υποαλπικά λιβάδια σε υψόμετρα 1300-2400 μ.

Ανθίζει το καλοκαίρι.

Ετυμολογία:

Genista < λατινική ονομασία για την σκούπα (αναφέρεται από τον Πλίνιο και τον Βιργίλιο).

depressa < deprimo πιέζω προς τα κάτω, καταπιέζω = κατακείμενη.

Pinguicula balcanica subsp. balcanica

Βόρας 04/06/2010 Καϊμακτσαλάν

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Pinguicula balcanica (Casper 1962) subsp. balcanica είναι μικρό «εντομοφάγο» φυτό της Βαλκανικής, κυρίως στα νότια. Στην Ελλάδα φύεται στην Στερεά Ελλάδα (Βαρδούσια), την Βόρεια Πίνδο (Σμόλικας, Γράμμος) και στην Μακεδονία (Βαρνούς, Βέρμιο, Βόρας).

Βιότοπος: βαλτώδεις τοποθεσίες, υγρές θέσεις κοντά σε ρυάκια και πηγές, σε υψόμετρα 1800-2400 μ.

Ανθίζει Ιούνιο - Ιούλιο.

Ετυμολογία:

Pinguicula < pinguis λίπος ==> από περιγραφή του Carolus Clusius (1526-1609) για τα λιπαρά φύλλα του φυτού.

balcanica < Βαλκάνια.

Gentiana punctata

Βόρας 10/07/2009

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Gentiana punctata (L. 1753) είναι είδος της Δυτικής και της Κεντρικής Ευρώπης. Στην Ελλάδα φύεται στα βουνά της Μακεδονίας Βόρας (Καϊμακτσαλάν) και Βαρνούς.
Βιότοπος: υποαλπικά λιβάδια, σε υψόμετρα μέχρι 2500 μ. 
Φυτό με πολυετές ρίζωμα.
Οι βλαστοί εμφανίζονται στις αρχές του καλοκαιριού, είναι ισχυροί, με ύψος 60-100 εκ.
Φύλλα μεγάλα έως 30 εκ., λογχοειδή ή ελλειπτικά.
Άνθη κίτρινα με πορφυρές στίξεις, μεγάλα, κωδωνοειδή, με πέντε κοντούς λοβούς.
Ανθίζει Ιούλιο - Αύγουστο.

Ετυμολογία:
Gentiana <  σύμφωνα με τον Πλίνιο προέρχεται από τον Gentius (ελληνικά: Γέντιος o Γενθιος), τελευταίο βασιλιά των Ιλλυριών (2ος αιώνας π.Χ.), που ανακάλυψε τις αντιαλλεργικές ιδιότητες των ριζών της Gentiana lutea = Γεντιανή.
punctata < pungo κεντώ, στιγματίζω +=> από τα στίγματα στα άνθη.