Epipactis subclausa

φωτογραφία Σπύρος Τσιφτσής

Η Epipactis subclausa (Robatsch 1988) είναι ενδημική ορχιδέα της Ελλάδας με εξάπλωση σε Κεντρική και Βόρεια Ελλάδα. Περιγράφηκε από τον Όλυμπο.
Βιότοπος: υπόροφος δασών ελάτης ή οξιάς, σε σκιερά εδάφη.
Πολυετής πόα με βραχύ ρίζωμα, από όπου εκφύονται ένας έως λίγοι βλαστοί.
Άνθιση: μέσα Ιουλίου έως τέλος Αυγούστου.

Ετυμολογία:
Epipactis < επιπακτίς, όνομα φυτού που αναφέρει ο Διοσκουρίδης: «επιπακτίς, οἱ δε ελλεβορίνην, θαμνίσκος μικρός, φυλλάρια ελάχιστα έχων».
subclausa < sub υπό, σχεδόν + clausa κλειστή ==> από την μορφή των ανθέων.

Περιλαμβάνεται στο Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων των Σπάνιων & Απειλούμενων Φυτών της Ελλάδας (RDB 2009), με τον χαρακτηρισμό «Σχεδόν Απειλούμενο» (NT).

Epipactis heraclea

Οίτη 26/07/2008

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Epipactis heraclea (P. Delforge & Kreutz 2003) είναι ενδημική ορχιδέα, που περιγράφηκε από την Οίτη. Αργότερα βρέθηκε σε Γκιώνα, Βαρδούσια, Γραμμένη Οξιά και Χελμό.

Έχει μορφολογικές ομοιότητες με την ποικιλόμορφη Epipactis helleborine subsp. helleborine αλλά μοριακές αναλύσεις έδειξαν ότι απέχει γενετικά.

Ετυμολογία:
Epipactis < επιπακτίς, όνομα φυτού που αναφέρει ο Διοσκουρίδης.
heraclea < Ηρακλής ==> επειδή ο μυθολογικός ήρωας πέθανε στην Οίτη.

 

Epipactis olympica

Όλυμπος 10/07/2009

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Epipactis olympica (Robatsch 1990) είναι ενδημική ορχιδέα του Ολύμπου, που απαντά σε λίγες θέσεις.

Βιότοπος: δάση οξιάς και κωνοφόρων σε σκιερές θέσεις και βαθιά υγρά εδάφη.

Φύλλα ωοειδή λογχοειδή. Ταξιανθία πυκνή με άνθη κρεμάμενα.

Ανθίζει τον Ιούλιο.

Ετυμολογία:

Epipactis < Επιπακτίς, όνομα φυτού που αναφέρει ο Διοσκουρίδης: «επιπακτίς, οἱ δε ελλεβορίνην, θαμνίσκος μικρός, φυλλάρια ελάχιστα έχων».

olympica < Όλυμπος.

Spiranthes spiralis

Λαυρεωτική 18/10/2009

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Spiranthes spiralis [(L) Chevallier, 1827] είναι μια μικροσκοπική ορχιδέα με ευρεία εξάπλωση σε Ευρώπη, Ασία και Βόρεια Αφρική. Η μοναδική που ανθίζει το φθινόπωρο. 

Πρώτη επιστημονική περιγραφή το 1753 από το Στρασβούργο της Γαλλίας.

Λεπτό φυτό, με ύψος 6 - 30 εκατοστά. Βλαστός χνουδωτός. Τα φύλλα είναι μαραμένα κατά την άνθιση.

Βιότοπος: θαμνώνες, φρύγανα, λιβάδια, ακαλλιέργητα χωράφια, διάκενα πευκοδασών σε υψόμετρα μέχρι 1.400 μέτρα.

Άνθη: μικρά, λευκά σε σπειροειδή ταξιανθία με 6-30 άνθη.

Άνθιση: τέλη Αυγούστου - Οκτώβριος.

Ετυμολογία:

Spiranthes < spira < σπείρα + άνθος = Σπειρανθές.

spiralis < spira < σπείρα.

Σχινιάς 13/11/2015

Ophrys cinereophila

Πάρνηθα 26/03/2008

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Ophrys cinereophila (Paulus & Gack 1998) είναι ορχιδέα Ανατολικής Μεσογείου με εξάπλωση από την Αττική και τις Κυκλάδες έως την Συρία.

Περιγράφηκε το 1998 από το Λασίθι της Κρήτης.

Συνώνυμο: Ophrys fusca subsp. cinereophila (Paulus & Gack) Faurh.

Βιότοπος: θαμνώνες, φρύγανα, ελαιώνες, αραιά πευκοδάση έως 900 μ.

Λεπτό και κοντό φυτό. Ξεχωρίζει σχετικά εύκολα από την πυκνή και σπειροειδή ταξιανθία του. 

Άνθος: καφετιά με γαλαζωπό συνήθως θυρεό και κίτρινη περιφέρεια, μικρά έως 1 εκατοστό, σε σπειροειδή ταξιανθία γύρω από τον βλαστό.

Άνθιση: Φεβρουάριος - αρχές Απριλίου.

Ετυμολογία:

Ophrys < οφρύς (φρύδι). Υπάρχει και το ενδεχόμενο γλωσσικής παρερμηνείας.

cinereophila < από τον αποκλειστικό έντομο-επικονιαστή της Adrena cinereophila.

Himantoglossum robertianum

Πεντέλη 10/04/2011

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Himantoglossum robertianum [(Loisel. 1807) P.Delforge 1999] είναι μεσογειακή ορχιδέα με ευρεία εξάπλωση στην κεντρική Ελλάδα, την Πελοπόννησο και τα νησιά. 

Περιγράφηκε το 1807 από την Γαλλία με το όνομα Barlia robertiana (Loisel. 1807).

Βιότοπος: λιβάδια, φρύγανα, μακία βλάστηση, χωράφια σε υψόμετρα μέχρι 1700 μέτρα.

Ρωμαλέο φυτό με ύψος 20-80 εκατοστά. Φύλλα 5-10, φαρδιά, γυαλιστερά.

Άνθη: αρωματικά, μεγάλα, τρίλοβα, ροζ ή πρασινωπά.

Άνθιση: Ιανουάριος - Απρίλιος.

Ετυμολογία:

Himantoglossum < ιμάς (γεν. ιμάντος) + γλώσσα ==> από την μορφή του άνθους. 

robertianum < προς τιμήν του Γάλλου φαρμακοποιού και βοτανικού Gaspard Nicolas Robert (1776-1857).

Barlia < προς τιμήν του Γάλλου μυκητολόγου και ειδικού στις ορχιδέες της Νίκαιας Jean Baptiste Barla (1817-1896).

Η εξάπλωση του είδους από το http://www.elisajeanluc.fr/orchidees_nature/himantoglossum/hi_robertianum.htm

Ophrys helenae

Μεσόγεια 27/03/2014 Αττική

Ophrys reinholdii

Υμηττός 16/04/2013

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Ophrys reinholdii (H. Fleischmann 1907) είναι ορχιδέα με κύρια εξάπλωση στην Ελλάδα και το Αιγαίο.

Περιγράφηκε το 1907 από την Αττική και την Κέρκυρα. Κατανέμεται κυρίως στο Ιόνιο, Νότια Πελοπόννησο και νησιά του Ανατολικού Αιγαίου

Βιότοπος: φρύγανα, θαμνώνες, ανοίγματα δασών, παρυφές δρόμων και μονοπατιών.

Άνθος: Τρίλοβο, σκούρο καφέ ή μαύρο, με έντονη τριχοφυΐα και λαμπερό γαλάζιο θυρεό. Σέπαλα ρόδινα ή πράσινα.

Άνθιση: Μάρτιος - Απρίλιος.

Ετυμολογία:

Ophrys < οφρύς (φρύδι). Δεν είναι ξεκάθαρο σε ποια χαρακτηριστικά του γένους Ophrys αναφέρεται το όνομα ενώ υπάρχει και το ενδεχόμενο γλωσσικής παρερμηνείας

reinholdii < αφιερωμένο στον Karl Heinrich Theodor Reinhold (1834-1880), Γερμανό φυσικό και εθνογράφο που εργάστηκε ως γιατρός στο ελληνικό ναυτικό στην περίοδο της Βαυαροκρατίας.

Ophrys argolica

Υμηττός 16/04/2013

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Ophrys argolica (Fleischmann, 1919) είναι ενδημική ορχιδέα της Πελοποννήσου και της Νότιας Στερεάς Ελλάδας. Περιγράφηκε από την Τίρυνθα της Αργολίδας, εξ ου και η ονομασία της. 

Βιότοπος: σε θέσεις με φρύγανα και ξέφωτα δασών, σε υψόμετρα μέχρι 800 μ. 

Ξεχωρίζει από το παχύ στρώμα τριχιδίων (συνήθως λευκού ή κίτρινου χρώματος) στο πάνω μέρους του χείλους. Ο θυρεός της αποτελείται από δύο κηλίδες με λευκή εξωτερική γράμμωση, οι οποίες αρκετές φορές ενώνονται. 

Ανθίζει τον Μάρτιο μέχρι τα μέσα Απριλίου. 

Ετυμολογία:

Ophrys < Οφρύς (φρύδι). Δεν είναι ξεκάθαρο σε ποια χαρακτηριστικά του γένους Ophrys αναφέρεται το όνομα ενώ υπάρχει και το ενδεχόμενο γλωσ-σικής παρερμηνείας.

argolica < Αργολίδα.

Περιλαμβάνεται στο Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων των Σπάνιων & Απειλούμενων Φυτών της Ελλάδας (RDB 1995).

Neotinea lactea

Αγία Μαρίνα 27/02/2010 Ανατολική Αττική

Η εξάπλωση του είδους από το http://www.elisajeanluc.fr/orchidees_nature/neotinea/neotinea_lactea.htm

Ophrys candica

Ταΰγετος 02/05/2010

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Ophrys candica (W. Greuter, Matthas & Risse 1985) ονομάστηκε έτσι από το μεσαιωνικό όνομα του Ηρακλείου Κρήτης που ήταν Candia (Χάνδακας), αν και ο αρχικός τόπος περιγραφής της (locus typicus) είναι τα Χανιά (1985). Αυτό δεν είναι το μόνο περίεργο με αυτή την ορχιδέα. Η εξάπλωσή της από την Κρήτη επεκτείνεται στα Κύθηρα και την Λακωνία και μετά, κάνοντας ένα μεγάλο άλμα προς τα δυτικά, εμφανίζεται πάλι στη Νότια Ιταλία στην περιοχή της Απουλίας και στα παράλια γύρω από το Λέτσε (Lecce). Ανατολικά από την Κρήτη εμφανίζεται στην Ρόδο σε ικανοποιητικούς αριθμούς, ίσως σε μερικά γειτονικά νησιά και τις ακτές της Τουρκίας.

Το είδος εμφανίζει ποικιλόμορφες παραλλαγές, που έχουν οδηγήσει τους ερευνητές να τις περιγράψουν ως είδη, υποείδη ή ποικιλίες. Η τυπική Ophrys cantica έχει αδιαίρετο χείλος με καφετιά και χνουδωτή περιφέρεια και μεγάλη απόφυση που αναδιπλώνεται προς τα πάνω. Ο θυρεός έχει μια φαρδιά λευκή ταινία. Η στιγματική κοιλότητα είναι μικρή και πολύ χαρακτηριστική με την λευκή γραμμή που την περιβάλλει. Φύεται σε λιβάδια, θέσεις με φρύγανα και χόρτα, θαμνώνες και αραιά δάση μέχρι τα 1300 μέτρα. Ο επικονιαστής στα ελληνικά φυτά είναι διαφορετικός από εκείνον στα ιταλικά. Ανθίζει σχετικά όψιμα, στην Ρόδο από τα τέλη Μαρτίου και στην Κρήτη και Λακωνία από τα τέλη Απριλίου.

Η εξάπλωση του είδους από το http://www.elisajeanluc.fr/orchidees_nature/ophrys/ophrys_candica.htm

Cephalanthera damasonium

Παρνασσός 29/05/2010

φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Το Cephalanthera damasonium [(Miller) Druce 1906] είναι ευρασιατική ορχιδέα με ευρεία εξάπλωση στην ηπειρωτική Ελλάδα και στα μεγάλα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου.

Περιγράφηκε το 1768 από την Γαλλία.

Βιότοπος: δάση, σε σκιερές θέσεις, σε υψόμετρα μέχρι 1.800 μέτρα.

Εύρωστο φυτό με ύψος 15-60 εκατοστά. Φύλλα 2-5 επιμήκη ωοειδή, δερματώδη, σκούρα πράσινα.

Άνθη: λευκά, στρόγγυλα, με πορτοκαλί εσωτερικό και κίτρινες ραβδώσεις.

Ετυμολογία:

Cephalanthera < κεφαλή + ανθήρας ==> αναφέρεται στο σχήμα των ανθήρων.

damasonium < δαμασώνιον ==> φυτό που αναφέρει ο Διοσκουρίδης με φύλλα όμοια με το υδρόβιο φυτό «άλισμα».

Ophrys mycenensis

Υμηττός 03/04/2012

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Ophrys mycenensis (S. Hertel & H.E. Paulus 2010) είναι ενδημική ορχιδέα Αττικής, Εύβοιας, Πηλίου, Σποράδων και Πελοποννήσου.

Περιγράφηκε το 2010 από τον Πάρνωνα.

Βιότοπος: θαμνώνες, φρύγανα, διάκενα πευκοδασών. λιβάδια.

Άνθη: τρίλοβα, καφετιά, με έντονη τριχοφυΐα, ευδιάκριτο κιτρινωπό θυρεό και ρόδινο περιάνθιο.

Άνθιση: μέσα Φεβρουαρίου μέχρι μέσα Μαΐου.

Ετυμολογία:

Ophrys < οφρύς (φρύδι). Δεν είναι ξεκάθαρο σε ποια χαρακτηριστικά του γένους Ophrys αναφέρεται το όνομα ενώ υπάρχει και το ενδεχόμενο γλωσσικής παρερμηνείας.

mycenensis > Μυκήνες

Η εξάπλωση του είδους από το http://www.elisajeanluc.fr/orchidees_nature/ophrys/ophrys_mycenensis.htm

Anacamptis palustris subsp. elegans

Σχινιάς 20/05/2011

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Anacamptis palustris subsp. elegans [(Heuff. 1835) R.M. Bateman, Pridgeon & M.W.C hase 1997] είναι βαλκανική και ασιατική ορχιδέα με διάσπαρτη κατανομή στην Ελλάδα και το Αιγαίο.

Περιγράφηκε από το Ζαϊντόβαρ της Σερβίας. 

Συνώνυμο: Orchis elegans.

Ψηλό και ρωμαλέο φυτό, με ύψος μέχρι 1 μέτρο και 3-5 λογχοειδή άστικτα φύλλα.

Βιότοπος: Υγρολίβαδα και έλη.

Άνθη: 15-16 μεγάλα βιολετί άνθη, σε αραιή επιμήκη ταξιανθία.

Άνθιση: Απρίλιος - Ιούλιος.

Ετυμολογία:

Anacamptis < ανά + κάμπτω ==> από την κάμψη των γυρεομαγμάτων προς τα πίσω.

palustris < pálus, palúdis, έλος = ελοχαρής, ελώδης.

elegans = κομψή.

Anacamptis morio subsp. caucasica

Πεντέλη 20/04/2009

φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Η Anacamptis morio subsp. caucasica [(K.Koch) H.Kretzschmar & al. 2007] είναι ευρωπαϊκή ορχιδέα, με εξάπλωση στην κεντρική και βόρεια Ελλάδα. Περιγράφηκε το 1753 από την Βάδη - Βυτεμβέργη της Γερμανίας.

Βιότοπος: διάκενα δασών, θαμνώνες, εποχιακά υγρά λιβάδια σε υψόμετρα 0-1700 μ.

Συχνά σχηματίζει μεγάλες αποικίες.

Άνθη: ταξιανθία με 6-25 άνθη σε χρώμα σκούρο μοβ, βιολετί

Άνθιση: Μάρτιος - Απρίλιος.

Ετυμολογία:

Anacamptis < ανά + κάμπτω ==> από την κάμψη των γυρεομαγματων προς τα πίσω.

morio < [1] morio (λατιν.) τρελός, ανόητος ===> για το πολύ μεταβλητό χρώμα των ανθέων -- [2] από το λατινικό κόσμημα morion -- [3] morione (ιταλικ.) είδος κράνους, λόγω του σχήματος των πετάλων.

caucasica < Καύκασος.

Πεντέλη 20/04/2009

Anacamptis coriophora subsp. fragrans

Βραυρώνα (Αττική) 22/04/2014

φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Η Anacamptis coriophora subsp. fragrans [(L.) R. M. Bateman, Pridgeon & M. W. Chase 1997]
είναι μεσογειακή ορχιδέα με άρωμα που θυμίζει βανίλια. Περιγράφτκε το 1811 από την Βερόνα της Ιταλίας, με το όνομα Orchis fragrans (Pollini).
Έχει ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα.
Βιότοπος: θαμνώνες, πετρώδη εδάφη, ξέφωτα δασών, ακαλλιέργητοι αγροί και όρια καλλιεργούμενων αγρών, φρύγανα, σε υψόμετρα έως 1100 μ.
Είναι παρόμοια με την Anacamptis coriophora subsp. coriophora αλλά αναδίδει ένα ευχάριστο άρωμα, γι' αυτό και ονομάστηκε fragrans (= εύοσμη).
Λεπτοκαμωμένο, πρασινορόδινο φυτό με πυκνή ταξιανθία. 
Χείλος τρίλοβο, ο μεσαίος λοβός μακρύτερος, με έντονα κόκκινα στίγματα στο κέντρο. Πλήκτρο σχετικά χοντρό με ελαφρά κλίση προς τα κάτω.
Άνθιση: Απρίλιος - Ιούνιος.

Ετυμολογία:
Anacamptis < ανά + κάμπτω ==> από την κάμψη την γυρεομαγματων προς τα πίσω. Ανακαμπτίς.
fragrans < fragro -are, ευοσμώ, μοσχοβολώ = εύοσμη.

Δήλεσι (Βοιωτία) 30/04/2008

Anacamptis coriophora subsp. coriophora

Παγγαίο 05/06/2010

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Anacamptis coriophora subsp. coriophora [(L.) R. M. Bateman, Pridgeon & M. W. Chase 1997] είναι ορχιδέα της Ευρώπης και της Δυτικής Ασίας. Στην Ελλάδα εξαπλώνεται στην βόρεια χώρα.
Συνώνυμο: Orchis coriophora L.
Βιότοπος: θαμνώνες, ξέφωτα δασών, ακαλλιέργητοι αγροί και όρια καλλιεργούμενων αγρών, λιβάδια.
Σχετικά εύρωστο γεώφυτο.
Φύλλα 2-4 γραμμοειδώς λογχοειδή και ελαφρά τροπιδοφόρα.
Άνθη κοκινοκάστανα μέχρι πρασινοκάστανα. Χείλος παχύ, τρίλοβο με ερυθρά ή καστανωπά στίγματα.  Πλήκτρο κωνικό και ελαφρά τοξοειδές, στο 1/2 της ωοθήκης.
Ανθίζει Μάιο - Ιούνιο.

Ετυμολογία:
Anacamptis < ανά + κάμπτω ==> από την κάμψη την γυρεομαγματων προς τα πίσω. Ανακαμπτίς.
coriophora < κόρις (κοριός) + φέρω ==> επειδή έχει οσμή σαν του κοριού.

Anacamptis collina

Αιγάλεω 16/02/2011

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Anacamptis collina [(Banks & Sol. ex Russell) R. M. Bateman, Pridgeon & M. W. Chase 1997] είναι ορχιδέα της Μεσογείου και της Δυτικής Ασίας. Περιγράφηκε το 1798 από το Χαλέπι της Συρίας με το όνομα Orchis collina.
Στην Ελλάδα την βρίσκουμε σποραδικά στην Λακωνία, τις Κυκλάδες, τα Δωδεκάνησα και στην Κρήτη όπου είναι πιο συχνή.
Ρωμαλέο φυτό μέχρι 40 εκατοστά. 
Φύλλα 3-10, λογχοειδή, γυαλιστερά, άστικτα.
Βιότοπος: θαμνώνες, φρύγανα, λιβάδια, σε υψόμετρα μέχρι 1300 μ.
Άνθη: Κυλινδρική ταξιανθία με 3-20 μέτρια ρόδινα ή λευκά άνθη.
Άνθιση: Ιανουάριος (στα χαμηλά) - Μάρτιος με πιο εύρωστα φυτά.

Ετυμολογία:

Anacamptis < ανά + κάμπτω (από την κάμψη των γυρεομαγμάτων προς τα πίσω).

collina < cóllis λόφος, βουνό = του λόφου.

Anacamptis boryi

Κέα 30/04/2011

φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Η Anacamptis boryi (Rchb. f.) R. M. Bateman, Pridgeon & M. W. Chase 1997) είναι ενδημική ορχιδέα της Ελλάδας με κύρια εξάπλωση στην Πελοπόννησο (Αρκαδία, Μεσσηνία, Μάνη, Μαλέας) και την Κρήτη και παρουσία στις Κυκλάδες, την Εύβοια και την Στερεά Ελλάδα.
Περιγράφηκε από την Μεσσηνία και αφιερώθηκε στον Γάλλο βοτανικό Bory.

Βιότοπος: λιβάδια, ανοιχτοί θαμνότοποι.
Βλαστός με κόκκινη χροιά στην επάνω μεριά.
Άνθη κοκκινοβιολετί, ρόδινα και σπανίως λευκά με ακανόνιστες σκούρες ραβδώσεις στο κέντρο.
Το φυτό παρουσιάζει την ιδιορρυθμία να ανθίζουν πρώτα τα κάτω άνθη της ταξιανθίας.
Άνθιση: Απρίλιος - Μάιος.

Ετυμολογία:

Anacamptis < ανά + κάμπτω (από την κάμψη την γυρεομαγματων προς τα πίσω).

boryi < αφιερωμένη στον Γάλλο βοτανικό Baptiste Geneviève Marcellin Bory de Saint-Vincent (1778–1846).

1

Platanthera chlorantha

Χελμός 31/05/2008

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Platanthera chlorantha [(Custer) Rchb. 1829] είναι ευρωσιβηρική ορχιδέα των ορεινών δασών.

Περιγράφηκε το 1829 από την Ελβετία. Εξαπλώνεται σε όλη την ηπειρωτική Ελλάδα και κυρίως σε Πίνδο, Πήλιο, Δυτική Μακεδονία και Ροδόπη.

Το υποείδος Platanthera chlorantha subsp. holmboei [(H. Lindb.) J.J. Wood] φύεται στο Ανατολικό Αιγαίο.

Βιότοπος: ξέφωτα δασών και λιβάδια σε υψόμετρα μέχρι 2.000 μέτρα.

Ρωμαλέο φυτό, με ύψος μέχρι 80 εκατοστά. Φύλλα 2-3 πράσινα, γυαλιστερά, ωοειδή.

Άνθη: πράσινα, με μυτερά γραμμοειδή πέταλα.

Άνθιση: Μάιος - Αύγουστος.

Ετυμολογία:

Platanthera < πλατύς + ανθήρας ==> από το σχήμα των ανθήρων.

chlorantha < χλωρός + άνθος ==> από το πρασινωπό χρώμα του άνθους.