Anacamptis coriophora subsp. coriophora

Παγγαίο 05/06/2010

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Anacamptis coriophora subsp. coriophora [(L.) R. M. Bateman, Pridgeon & M. W. Chase 1997] είναι ορχιδέα της Ευρώπης και της Δυτικής Ασίας. Στην Ελλάδα εξαπλώνεται στην βόρεια χώρα.
Συνώνυμο: Orchis coriophora L.
Βιότοπος: θαμνώνες, ξέφωτα δασών, ακαλλιέργητοι αγροί και όρια καλλιεργούμενων αγρών, λιβάδια.
Σχετικά εύρωστο γεώφυτο.
Φύλλα 2-4 γραμμοειδώς λογχοειδή και ελαφρά τροπιδοφόρα.
Άνθη κοκινοκάστανα μέχρι πρασινοκάστανα. Χείλος παχύ, τρίλοβο με ερυθρά ή καστανωπά στίγματα.  Πλήκτρο κωνικό και ελαφρά τοξοειδές, στο 1/2 της ωοθήκης.
Ανθίζει Μάιο - Ιούνιο.

Ετυμολογία:
Anacamptis < ανά + κάμπτω ==> από την κάμψη την γυρεομαγματων προς τα πίσω. Ανακαμπτίς.
coriophora < κόρις (κοριός) + φέρω ==> επειδή έχει οσμή σαν του κοριού.

Euphorbia amygdaloides

Παγγαίο 05/06/2010

Campanula sparsa

Παγγαίο 05/06/2010

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Campanula sparsa (Friv. 1840) είναι βαλκανικό φυτό με εξάπλωση στην Βόρεια Ελλάδα και την Στερεά.

Βιότοπος: λιβάδια, θαμνώνες, δασικές θέσεις σε υψόμετρα 200-1200 μ.

Άνθιση: τέλη Μαΐου - Αύγουστος

Ετυμολογία:

Campanula < campana (λατιν.) < campanula υποκοριστικό.

sparsa < spargo spargere διασπείρω διασκορπώ = διάσπαρτη.

Paliurus spina-christi

Παγγαίο 05/06/2010

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Paliurus spina-christi (Mill. 1768) είναι φυτό της Ευρώπης και της ΝΔ Ασίας με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα.

Βιότοπος: δάση,  αποψιλωμένα δάση, διαβρωμένοι λόφοι σε υψόμετρα 0-700 (-1100) μ.

Ακανθώδης φυλλοβόλος θάμνος, ύψους 2-4 μ.

Ετυμολογία:

Paliurus < παλίουρος (αρχ) < (πιθανώς από) πάλιν + ούρο ==> αναφορά στις διουρητικές του ιδιότητες.

spina-christi < spina αγκάθι + Χριστός ==> υποτίθεται ότι το ακάνθινο στέμμα που τοποθετήθηκε στο κεφάλι του Χριστού κατά τη σταύρωση έγινε με κλαδιά αυτού του θάμνου.

Himantoglossum jankae

Παγγαίο 05/06/2010

To Himantoglossum jankae, Somlyay, Kreutz & Óvári 2012, είναι μια ορχιδέα με εξάπλωση στην Κεντρική Ευρώπη, την Βαλκανική και την βόρεια Τουρκία. 
Περιγράφτηκε από την Ουγγαρία το 2012. Μέχρι πρόσφατα πιστευόταν ότι στην Ελλάδα υπήρχε το είδος Himantoglossum caprinum.
Ρωμαλέο φυτό με ύψος μέχρι 1 μέτρο.
Άνθη: Χείλος πορφυρό, στενόμακρο, τρίλοβο, με στενόμακρους κυματιστούς πλαϊνούς λοβούς.

Ετυμολογία:
Himantoglossum > Ιμάς, ιμάντος + γλώσσα. Από την μορφή του άνθους. = Ιμαντόγλωσσο
jankae > αφιερωμένο στον Γερμανό βοτανικό Βίκτωρα Γιάνκα (Victor Janka, 1837-1890)

Smilax excelsa

Παγγαίο 05/06/2010

Onosma heterophylla

Παγγαίο 05-06-2010
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Onosma heterophylla (Griseb. 1844) είναι είδος των Βαλκανίων και της ΒΔ Ανατολία με ευρεία εξάπλωση στην ηπειρωτική Ελλάδα. 

Βιότοπος: ξηρά, αμμώδη και βραχώδη μέρη, πρανή δρόμων, θαμνώνες, δάση σε υψόμετρα 0-900 (2100) μ.

Πολυετές φυτό ύψους 25-50 εκ. Βασικά φύλλα λογχοειδή με αστεροειδείς τρίχες διαφορετικές σε μέγεθος.

Άνθη ανοιχτοκίτρινα έως λεμονί.

Άνθιση: τέλη Απριλίου - Ιούλιος.

Ετυμολογία:

Onosma < όνος + οσμή ==> επειδή η οσμή του προσελκύει τους όνους (γαϊδούρια)

heterophylla < έτερος + φύλλο ==> αναφέρεται σε ακανόνιστα φύλλα ή  ελάσματα = ετερόφυλλη.

Astragalus monspessulanus

Παγγαίο 05-06-2010
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Ο Astragalus monspessulanus (L. 1753) είναι μεσογειακό φυτό, με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα. 

Βιότοπος: βραχώδεις θέσεις, λιβάδια, θαμνώνες, άκρες δρόμων σε υψόμετρα 0-1200 (-1800) μ.

Πολυετής πόα χωρίς βλαστό και με διακλαδιζόμενη ρίζα.

Φύλλα (3-) 7-20. Φυλλάρια σε 8-18 ζεύγη, σχεδόν κυκλικά έως προμήκη, με αραιές πεπιεσμένες τρίχες στην κάτω επιφάνεια και γυμνά στην πάνω.

Ποδίσκοι ταξιανθίας ίσοι με 1-2 φορές το μήκος των φύλλων. Ταξιανθία ωοειδής ή προμήκης βότρυς, με 7-30 άνθη. Βράκτια 3-10 χιλ. γραμμοειδή-λογχοειδή. Κάλυκας 9-16 χιλ., οι λοβοί ίσοι με το 1/4 έως 3/4 του σωλήνα του κάλυκα. Στεφάνη πορφυρή ή κόκκινη, σπάνια λευκή, πέτασος 20-30 χιλ, λειόχειλος ή με δύο λοβούς στην κορυφή.

Καρπός χέδρωπας, γραμμοειδής, κυλινδρικός, οξύλυκτος, ελαφρά κυρτός, ελαφρά ρυτιδωμένος με αραιές τρίχες έως σχεδόν λείος.

Ανθίζει Απρίλιο - Ιούνιο.

Ετυμολογία:

Astragalus < αστράγαλος (φυτό που αναφέρει ο Διοσκουρίδης) > αστήρ + γάλα ==> από το χρώμα και το σχήμα των ανθέων - οι αρχαίοι πίστευαν ότι η βρώση του φυτού αυξάνει το γάλα των κατσικιών.

monspessulanus < από το λατινικό όνομα Monspessulanus της γαλλικής πόλης Montpellier (Μονπελιέ) στη Νότια Γαλλία.

Lonicera etrusca

Παγγαίο 05/06/2010
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Lonicera etrusca (Santi 1795) είναι μεσογειακό φυτό με εξάπλωση σε όλη την Ελλάδα.

Κοινό λαϊκό όνομα: αγιόκλημα, αγριοαγιόκλημα.
Αειθαλής θάμνος με βλαστούς πολύκλαδους και φύλλα γλαυκά, μεγάλα μέχρι 8 εκ., λεία, τα ανώτερα ενωμένα, περίβλαστα.
Βιότοπος: θαμνώνες, δάση, βραχώδεις πλαγιές.
Ανθική στεφάνη σωληνοειδής, δίχειλη, λευκή ή ρόδινη, με μακρείς λευκούς στήμονες.
Ανθίζει από τον Μάιο.

Ετυμολογία:
Lonicera < γένος αφιερωμένο με τον Γερμανό ιατρό και βοτανικό Adam Lonitzer (Lonicerus, 1528-1586). 
etrusca < Etruria Ετρουρίa, αρχαία περιοχή της Ιταλίας, στη σημερινή Τοσκάνη.

Veronica chamaedrys subsp. chamaedryoides

Παγγαίο 05/06/2010
φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Η Veronica chamaedrys (L. 1753) subsp. chamaedryoides [(Bory & Chaub. 1838) M.A. Fisch. 1991], είναι ελληνικό ενδημικό με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα, πλην Κρήτης και νησιών Αιγαίου.
Βιότοπος: θαμνώνες, φυλλοβόλα δάση, λιβάδια, σκιερά ενδιαιτήματα, σε υψόμετρα 200-1500 (-2100) μ.
Πολυετές ριζωματώδς φυτό. Βλαστός 15-30 εκ.
Μοιάζει με το τυπικό υποείδος Veronica chamaedrys subsp. chamaedrys, που είναι ευρωσιβηρικό φυτό και με το οποίο συνυπάρχει, δίνοντας και ενδιάμεσες μορφές. Ξεχωρίζει από τα φύλλα του που είναι οδοντωτά με μακριά δόντια, από το μικρότερο περιάνθιο και από τον χρωματοσωματικό του αριθμό (2n=16).
Άνθη σε φωτεινό μπλε ή σε συνδυασμού λευκού και μπλε.
Άνθιση: Απρίλιος - Ιούνιος.

Ετυμολογία:
Veronica < από το όνομα Santa Veronica, επειδή είναι ένα μικρό λουλούδι που εμφανίζεται κοντά στην Μεγάλη Εβδομάδα.
chamaedrys < χαμαί + δρυς ==> με φύλλα σαν της δρυός (βελανιδιάς) ==> Η χαμαίδρυς αναφέρεται από τον Θεόφραστο και τον Διοσκουρίδη.
chamaedryoides < χαμαίδρυς + είδος ==> μοιάζει με χαμαίδρυ.

Verbascum pangaeum

Παγγαίο  05/06/2010
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Verbascum pangaeum (Murb. & Rech. f. 1939) είναι ενδημικό του όρους Παγγαίο της Ανατολικής Μακεδονίας.

Βιότοπος: υψηλή ορεινή βλάστηση, άκρες δρόμων, διάκενα δασών σε υψόμετρα 1500-1950 μ.

Άνθιση καλοκαιρινή.

Ετυμολογία:

Verbascum < barba < barbáscum γενειάδα, από τις τρίχες στα φύλλα και τα άνθη.

pangaeum < Παγγαίο.

Παγγαίο  05/06/2010

Salvia amplexicaulis

Παγγαίο 05/06/2010
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Salvia amplexicaulis (Lam. 1791) είναι φυτό των Βαλκανίων και της ΒΔ Ανατολίας με εξάπλωση από την Στερεά Ελλάδα και βορειότερα.

Βιότοπος: αραιό δάσος, λιβάδια, μακκία βλάστηση σε υψόμετρα 200-800 (-1700) μ.

Πολυετές φυτό περίβλαστο, τριχωτός, με ύψος 30-80 εκ.

Στεφάνη άνθους μπλε-ιώδης με το άνω χείλος ελαφρώς κυρτό.

Άνθιση: τέλη Μαΐου - αρχές Αυγούστου.

Ετυμολογία:

Salvia < sálvo θεραπεύω, διασώζω ==> όνομα που χρησιμοποιεί ο Πλίνιος για το φασκομηλο Salvia officinalis και τις θεραπευτικές του ιδιότητες.

amplexicaulis < amplector περεβάλλω, αγκαλιάζω + caulis ( < καυλός = βλαστός) ==> αναφορά στα φύλλα που περιβάλλουν τον βλαστό.

Ajuga genevensis

Παγγαίο 05/06/2010
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Ajuga genevensis (L. 1753) είναι ευρωπαϊκό φυτό με εξάπλωση στην Ελλάδα από την Ρούμελη και βορειότερα.

Βιότοπος: λιβάδια, φυλλοβόλα και μικτά δάση σε υψόμετρα 0-1300 (1800) μ.

Πολυετές ριζωματώδες φυτό, ολόκληρο με αραιό χνούδι και ύψους 10-30 εκ.

Άνθη μπλε.

Άνθιση: Απρίλιος - Ιούλιος.

Ετυμολογία:

Ajuga < στερητικό πρόθεμα -α + jugum ζυγός ==> για να δείξει πιθανώς την απουσία του άνω χείλους της στεφάνης.

genevensis < Geneve Γενεύη (πόλη της Ελβετίας).

Πιέρια 06/06/2010
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Vincetoxicum hirundinaria

Παγγαίο 05/06/2010
φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Το Vincetoxicum hirundinaria subsp. nivale [(Boiss. & Heldr.) Markgr. 1971] είναι φυτό των Βαλκανίων και της Ανατολίας με ευρεία εξάπλωση στην ηπειρωτική Ελλάδα.

Βιότοπος: λιβάδια και δασικές εκτάσεις σε βραχώδεις πλαγιές και σε υψόμετρα 600-1800 μ.

Άνθιση: Μάιος - Ιούλιος.

Ετυμολογία:

Vincetoxicum < vinco νικώ + τοξικόν από την αρχαία έκφραση «τοξικόν φάρμακον», δηλαδή δηλητήριο που άλειφαν τις αιχμές των βελών) ==> επειδή φυτά του γένους αυτού θεωρούνται αποτελεσματικά για την θεραπεία δηλητηριάσεων.

hirundinaria < hirundo χελιδόνι < αναφορά στην κατάποση του Vincetoxicum, όπως τα χελιδόνια που καταπίνουν τα έντομα.

nivale < nix (nivis) χιόνι ==> επειδή αναπτύσσεται σε μεγάλα υψόμετρα.

Ornithogalum nutans

Παγγαίο 05/06/2010

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Ornithogalum nutans (L. 1753) είναι φυτό των Βαλκανίων και της Ανατολίας. Από τα πιο κομψά ορνιθόγαλα διακρίνεται από τα κωδωνοειδή, κατανεύοντα άνθη του, που κινούνται από τον άνεμο, χαρακτηριστικό που έδωσε και το όνομα στο φυτό. 
Φύλλα ταινιοειδή, αυλακωτά, στο μήκος του βλαστού. 
Τέπαλα μέχρι 3εκ. με χαρακτηριστική ασημοπράσινη χροιά που διαφέρει από αυτή των υπόλοιπων ειδών. Σε αγρούς και φρύγανα, συνήθως στην ορεινή ζώνη. Ανθίζει την άνοιξη.

Ετυμολογία:
Ornithogalum < Όρνις (πτηνό,  όρνιθα, κόττα) + γάλα. Αναφέρεται στην φράση «και του πουλιού το γάλα», λόγω του λευκού χρώματος των τεπάλων του.
nutans < nutare, νεύω ==> Αναφέρεται στην κίνηση των ανθέων και των βλαστών στις πνοές του ανέμου.

Lamium maculatum

Παγγαίο 05/06/2010
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Lamium maculatum (L. 1763) είναι ευρασιατικό φυτό με ευρεία εξάπλωση στην ηπειρωτική Ελλάδα.

Βιότοπος: δάση, θαμνώνες, βοσκότοποι, υγροί οικότοποι σε υψόμετρα 400-1400 (1800) μ.

Πολυετές ριζωματώδες φυτό με ύψος 15-40 εκ.

Άνθιση; Μάρτιος - Ιούνιος.

Ετυμολογία:

Lamium <  lamium φυτό που αναφέρει ο Πλίνιος από πιθανή λατινικοποίηση της ελληνικής λέξης «λαιμός» ==> το όνομα αναφέρεται στον σωληνίσκο της στεφάνης.

maculatum < macula (λατιν.) στίγμα, κηλίδα ==> από τα στίγματα στο κάτω χείλος του άνθους.

Όσσα 07/06/2010

Cerastium banaticum subsp. speciosum

Παγγαίο 05/06/2010
φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Το Cerastium banaticum subsp. speciosum [(Boiss.) Jalas 1983] είναι φυτό των Βαλκανίων και της Ανατολίας με ευρεία εξάπλωση στην ηπειρωτική Ελλάδα. Το τυπικό υποείδος Cerastium banaticum (Rochel) Steud. subsp. banaticum, το οποίο συνυπάρχει στο Παγγαίο, περιορίζεται στην Βόρεια Ελλάδα.

Βιότοπος: βραχώδεις πλαγιές, ξέφωτα δασών σε υψόμετρα 800-2000 μ.

Πολυετές πυκνοφυές φυτό με ανθισμένα στελέχη ύψους 15-30 εκ. Φύλλα γραμμικά ή λογχοειδή με κοντό χνουδωτό τρίχωμα.

Ταξιανθία χαλαρή με 3-7 λευκά άνθη.

Άνθιση: Ιούνιος - Αύγουστος.

Ετυμολογία:

Cerastium < κεράτιον < κέρας ==> από την μορφή του καρπού.

banaticum < Banat, ιστορική περιοχή της Κεντρικής Ευρώπης που σήμερα χωρίζεται μεταξύ Ρουμανίας, Σερβίας, Μαυροβουνίου και, σε μικρό βαθμό, της Ουγγαρίας.

speciosum < spécies ομορφιά, κομψότητα.

Arenaria rotundifolia

Παγγαίο 05/06/2010
φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Η Arenaria rotundifolia (M. Bieb. 1808) είναι βαλκανικό φυτό, που μέσω Ανατολίας φτάνει έως τον Καύκασο. Στην Ελλάδα εξαπλώνεται από την Ρούμελη (Παρνασσός) και βορειότερα.

Βιότοπος: προεξοχές υγρών βράχων, υγρές χαλικώδεις θέσεις, λιβάδια με χιόνι που λιώνει σε υψόμετρα 1300-2800 μ.

Πολυετές πολύβλαστο φυτό. Άνθη με πέταλα λευκά, επιμήκη-ελλειπτικά.

Άνθιση καλοκαιρινά.

Ετυμολογία:

Arenaria < arena άμμος // παλαίστρα αμφιθεάτρου ==> αναφορά στον βιότοπο πολλών ειδών του γένους.

rotundifolia < rotunda στρογγυλή + folium φύλλο.

Παγγαίο 05/06/2010

Dracunculus vulgaris

Παγγαίο 05/06/2010

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Ο Dracunculus vulgaris (Schott 1832) είναι μεσογειακό φυτό με εξάπλωση σε όλη την Ελλάδα. 
Κοινό όνομα: δρακοντιά
Εντυπωσιακό φυτό με ύψος που συχνά είναι μεγαλύτερο από 1 μ. 
Σπάθη λογχοειδής, πορφυρή εσωτερικά, κιτρινοπράσινη εξωτερικά. Σπάδικας λεπτός, μακρύς, πορφυρός, κοντύτερος από την σπάθη. 
Φύλλα μεγάλα, πολυσχιδή κυματοειδή με λευκά στίγματα. Βλαστός πολύ χαρακτηριστικός με σχέδια που θυμίζουν ζέβρα.
Φύεται σε άκρες δρόμων και εγκαταλειμμένα χωράφια.
Κατά την άνθηση το φυτό αποπνέει έντονη δυσοσμία που προσελκύει μύγες. Οι μύγες παγιδεύονται προσωρινά για την γονιμοποίηση και μετά απελευθερώνονται.
Ανθίζει από τον Μάιο.

Ετυμολογία:
Dracunculus < dráco (λατιν.) > δράκων δράκοντος = μικρός δράκος, δρακοντίσκος
vulgaris < vúlgus κοινός, ευρέως διαδεδομένος = κοινό.

Primula veris

Παγγαίο 05/06/2010

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Primula veris (L. 1753) subsp. veris είναι ευρωπαϊκό φυτό με ευρεία εξάπλωση στην ηπειρωτική Ελλάδα.

Βιότοπος: ξέφωτα σε δάσος με μαυρόπευκα (Pinus nigra), υγρά λιβάδια σε υψόμετρα 600-2300 μ.

Πολυετές φυτό, απαλά χνουδωτό, με ωοειδή, ανάγλυφα, έμμισχα φύλλα. Τα άνθη είναι κίτρινα με πορτοκαλιές στίξεις στο εσωτερικό, πολύ εύοσμα. Φύονται σε κατανεύον σκιάδιο με μακρύ ποδίσκο. 

Άνθιση: τέλη Μαρτίου - αρχές Ιουνίου.

Ετυμολογία:

Primula < prímus πρώτος ==> επειδή είναι μεταξύ των πρώτων φυτών που ανθίζουν.

veris < ver (γεν. véris) έαρ, άνοιξη = της άνοιξης.