Primula vulgaris

Μαίναλο 10/03/2013

φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Η Primula vulgaris Huds. 1762 subsp. vulgaris, είναι ένα πολύ όμορφο διακοσμητικό φυτό, σχεδόν χωρίς βλαστό (γι' αυτό και ένα συνώνυμο της είναι P. acaulis, δηλαδή χωρίς βλαστό). 

Είναι ευρασιατικό φυτό με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα, εκτός από το Ιόνιο και το Ανατολικό Αιγαίο.
Βιότοπος: υγρές τοποθεσίες, αγροί, λιβάδια, ξέφωτα δασών σε υψόμετρα 50-1400 μ.
Φύλλα αντωοειδή, ανάγλυφα, μέχρι 15εκ. μήκος, πολύ στενά στη βάση.
Τα εύοσμα, λευκοκίτρινα άνθη είναι μονήρη με μακρύ ποδίσκο και η διάμετρός τους φτάνει τα 4 εκ. Ο χνουδωτός κάλυκας έχει 5 λογχοειδείς, οξύληκτους λοβούς και φτάνει μέχρι το μέσον του σωλήνα.
Ανθίζει Μάρτιο - Απρίλιο.

Ετυμολογία:

Primula < prímus πρώτος ==> επειδή είναι μεταξύ των πρώτων φυτών που ανθίζουν.

vulgaris < vúlgus κοινός, ευρέως διαδεδομένος.

Ταΰγετος 25/03/2010

Ζήρεια (Κυλλήνη) 09/05/2012

Galanthus reginae-olgae subsp. vernalis

Μαίναλο 10/03/2013

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

O Galanthus reginae-olgae (Orph. 1876) subsp. vernalis (Kamari 1982) είναι παρόμοιος με το τυπικό υποείδος Galanthus reginae-olgae (Orph. 1876) subsp. reginae-olgae αλλά ανθίζει την άνοιξη με φύλλα. 

Είναι βαλκανικό ενδημικό φυτό, με εξάπλωση στην Στερεά Ελλάδα και την Πίνδο, ενώ το 2011 βρέθηκε και στην Αλβανία. 

Βιότοπος: υγρές θέσεις με πλατάνια ή θάμνους και δάση ελάτης, σε υψόμετρα έως 100-1300 μ.

Φύλλα γλαυκοπράσινα που είναι παρόντα κατά την άνθιση.

Άνθη με εξωτερικά πέταλα λογχοειδή. Εσωτερικά πέταλα με πλατιά κηλίδα στο άκρο τους

Άνθιση: Ιανουάριος - Φεβρουάριος.

Ετυμολογία:

Galanthus < γάλα + άνθος - επειδή τα άνθη είναι λευκά σαν το γάλα.

reginae-olgae < αφιερωμένο στην βασίλισσα Όλγα (1851-1926) σύζυγο του βασιλιά της Ελλάδας Γεωργίου Α'.

vernalis < ver, véris έαρ, άνοιξη = εαρινός.

Erysimum corinthium

Ερύσιμο το κορινθιακό

όρος Πατέρας 09/01/2010

ακρωτήριο Μελαγκάβι (Λουτράκι), 10/03/2013

Anemone hortensis subsp. heldreichii

Πρέβελη 14/01/2011

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Anemone hortensis subsp. heldreichii [(Boiss.) Rech. fil. 1943] είναι ενδημική Κρήτης, Κάσου και Καρπάθου. Κοινή στην Μεγαλόνησο, διάσπαρτη στα άλλα δύο νησιά.

Βιότοπος: φρύγανα, ελαιώνες, πετρώδεις τοποθεσίες, διάκενα δασών σε υψόμετρα 0-1000 (-1800) μ.

Φύλλα σπονδύλου ακέραια ή τρίλοβα, λογχοειδή, τα κατώτερα βαθιά παλαμόλοβα με έντονα οδοντωτούς λοβούς. 

Άνθη λευκόχρωμα ή ανοιχτά κυανόχρωμα. Ανθήρες ιώδεις.

Άνθιση: (Δεκέμβριος) Ιανουάριος - Μάρτιος.

Ετυμολογία:

Anemone < ανεμώνη < άνεμος ==> από την ευκολία που κινούνται οι μίσχοι στον άνεμο ή για την τυπική ανεμοφιλική διάδοση αυτού του γένους.

hortensis < hórtus κήπος = κηπαία.

heldreichii < αφιερωμένη στον Θεόδωρο Χελδράιχ (Theodor Henrich Hermann von Heldreich, 1822-1902), διευθυντή του Βοτανικού Κήπου Αθηνών.

Centaurea atropurpurea

Αμοργός 04/04/2010

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Centaurea atropurpurea (Olivier, 1801) είναι ενδημικό φυτό μιας μικρής περιοχής των Κυκλάδων. Περιγράφηκε από φυτά που συνέλεξε ο Olivier το 1796 από την Νάξο.

Εξάπλωση: Νάξος, Αμοργός, Ηρακλειά, Κέρος, Πάρος και (ίσως) Μύκονος.

Συνώνυμο: Centaurea oliveriana (DC, 1838)

Βιότοπος: σχισμές απόκρημνων ασβεστολιθικών βράχων σε υψόμετρα 50-900 m. Συνήθως εμφανίζεται σε περιοχές με βασικό προσανατολισμό, νότιο.

Πολυετές παλαιογεωγραφικό είδος με περιορισμένη εξάπλωση.

Βλαστός όρθιος, απλός ή ελαφρά διακλαδισμένος, ύψους 30-60 εκ.

Τα φύλλα είναι λυροειδή με το ανώτερο μισό τους αδιαίρετο, στοιχείο που την ξεχωρίζει από την συγγενική αλλά με μικρότερα άνθη Centaurea rechingeri, ενδημική των Σποράδων και της Σάμου.

Ανθίζει Απρίλιο - Ιούνιο.

Ετυμολογία:

Centaurea < Centaurus < Κένταυρος (ο Κένταυρος Χείρων ήταν γιατρός και δάσκαλος του Ασκληπιού)

atropurpurea < ater σκούρος + purpurea πορφυρή.

 

Ηρακλειά 18/05/2013

φωτογραφία Γιάννης Γαβαλάς

Luzula nodulosa

Πεντέλη 17/03/2008

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Luzula nodulosa [(Bory & Chaub.) E.H.F. Mey. 1849] είναι μεσογειακό φυτό με εξάπλωση σε Στερεά Ελλάδα, Πελοπόννησο και στα νησιά του Αιγαίου.

Συνώνυμο: Juncus graecus (Chaub. & Bory 1838)

Βιότοπος: θαμνώνες, δασικές εκτάσεις, χωράφια σε υψόμετρα 100-1200 μ.

Πολυετές ριζωματώδες φυτό με κοντά ριζώματα που φέρουν οζίδια (ρόζους).

Ταξιανθία με 3-8 συστάδες με 3-7 άνθη η καθεμιά.

Άνθιση: τέλη Μαρτίου - μέσα Ιουνίου.

Ετυμολογία:

Luzula < lux φως ==> επειδή τα φύλλα αστράφτουν στο φως όταν βρέχονται.

nodulosa < nódulus < υποκοριστικό του nōdus κόμβος, άρθρωση ==> για την παρουσία οζιδίων στις ρίζες.

Juncus (λατιν.) = καλάμι, βούρλο.

Anchusa aegyptica

Αττική 05/03/2013

Η Άγχουσα η αιγυπτιακή (Anchusa aegyptica (L.) A.DC. 1846) είναι φυτό της Ανατολικής Μεσογείου. Στην Ελλάδα έχει βασική κατανομή στην Αττική, την Κρήτη, την Ανάφη, την Κάσο και την νήσο Σαρία της Καρπάθου.

Αττική 14/03/2008

Αττική 05/03/2013

Romulea bulbocodium

Κρήτη 15/01/2011

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Romulea bulbocodium [(L.) Sebast. & Mauri 1818] είναι μεσογειακό φυτό, με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα.
Βιότοπος: υγρά λιβάδια, εποχικά λιμνία, βραχώδεις πλαγιές με φρύγανα, συχνά κοντά στην θάλασσα.
Όμορφο βολβώδες φυτό που μοιάζει με κρόκο, διακρίνεται όμως εύκολα από τον ανθικό ποδίσκο (οι κρόκοι δεν έχουν) και την απουσία λευκής γραμμής στα γραμμοειδή φύλλα. 
Άνθη μέχρι 3 εκ. διάμετρο με τέπαλα λογχοειδή, λευκά, με φάρυγγα κίτρινο και πινελιές ιώδεις. 
Ανθίζει Φεβρουάριο - Μάιο.

Ετυμολογία:
Romulea < αφιερωμένο στον Romulus (Ρωμύλο), ιδρυτή της Ρώμης.
bulbocodium < βολβός + κώδυον ή κωδία (κοιλότης) ==> από το σχήμα του βολβού που θυμίζει κοιλότητας περγαμηνής.

Ηρακλειά Κυκλάδες, 01/01/2010

φωτογραφία Γιάννης Γαβαλάς

Ηρακλειά Κυκλάδες, 27/01/2009

φωτογραφία Γιάννης Γαβαλάς

Scrophularia heterophylla

όρος Πατέρας, 24/02/2013

φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Η Scrophularia heterophylla (Willd. 1800) είναι φυτό της Ανατολικής Μεσογείου, με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα.

Οι σκροφουλάριες είναι πόες συνήθως βαρύοσμες με μικρά, σχεδόν σφαιρικά, σακοειδή άνθη που καλύπτονται κατά ένα μέρος με μικρά σέπαλα.

Βιότοπος: παλιοί τοίχοι και βραχώδη πρανή, ασβεστολιθικοί βράχοι συχνά κοντά στη θάλασσα, σε υψόμετρα 0-900 μ.

Φύλλα λυροειδή, οδοντωτά ή βαθιά σχισμένα, μάλλον σαρκώδη.

Άνθη σκουροκόκκινα με λευκά χείλη σε αραιή, πυραμιδοειδή, άφυλλη, ταξιανθία.

Ανθίζει Μάρτιο - Ιούλιο.

Ετυμολογία:

Scrophularia < scrofa γουρούνα > scróphula ==> επειδή πίστευαν ότι ορισμένα είδη του γένους θεράπευαν τις χοιράδες (εξόγκωση των αδένων του λαιμού)

heterophylla < έτερος + φύλλο ==> επειδή τα φύλλα είναι ακανόνιστα ή διαφορετικά μεταξύ τους.

Silene apetala

Βουλιαγμένη 28/02/2013 Αττική

Scilla messeniaca

Ταΰγετος, 26/03/2010

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Scilla messeniaca (Boiss., 1846) είναι ενδημικό του Ταΰγετου (κυρίως στην δυτική πλευρά) και της Μάνης.

Βιότοπος: φαράγγια, υγροί βράχοι, φρύγανα.

Φύλα 5-7 πλατιά. Ταξιανθία με έως 15 γαλάζια-μπλε άνθη.

Ανθίζει Μάρτιο - Απρίλιο.

Ετυμολογία:

Scilla < σκίλλα (φυτό που αναφέρουν ο Θεόφραστoς και ο Διοσκουρίδης και που σχετίζεται με την γνωστή σκιλλοκρεμμύδα).

messeniaca < Μεσσηνία = μεσσηνιακή.

«σκίλλα δύναμιν ἔχει δριμεῖαν, πυρωτικήν· πολύχρηστος δὲ γίνεται ὀπτηθεῖσα... τὸ δὲ σπέρμα αὐτῆς λεῖον ἀναλημφθὲν ἐν ἰσχάδι ἢ μέλιτι καὶ βρωθὲν μαλάσσει κοιλίαν. ἔστι δὲ καὶ ἀλεξιφάρμακον ὅλη πρὸ τῶν θυρῶν κρεμαμένη.» (Διοσκουρίδης)

Ornithogalum sibthorpii

Κιθαιρώνας, 24/02/2013

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Ornithogalum sibthorpii (Greuter 1967) είναι φυτό της Ανατολικής Μεσογείου και της Ανατολίας, με ευρεία εξάπλωση στην ηπειρωτική Ελλάδα.

Βιότοπος: φρύγανα, λιβάδια, ορεινή βλάστηση, σε υψόμετρα 300-1400 μ.

Βολβώδες φυτό, 5-15 εκ., με 3-11 γλαυκόχρωμα φύλλα, μακρύτερα από την ταξιανθία.

Ανθίζει από τα τέλη Φεβρουαρίου.

Ετυμολογία:

Ornithogalum < Όρνις (πτηνό,  όρνιθα, κόττα) + γάλα. Αναφέρεται στην φράση «και του πουλιού το γάλα», λόγω του λευκού χρώματος των τεπάλων του.

sibthorpii < αφιερωμένο στον Άγγλο βοτανικό John Sibthorp (1758 - 1796) δημιουργό της μνημειώδους έκδοσης Flora Graeca.

Silene reinholdii

Αττική, 28/02/2013

Cerinthe retorta

όρος Πατέρας, 24/02/2013
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Cerinthe retorta (Sm. 1806) είναι φυτό της ΝΔ Βαλκανικής και της ΒΔ Τουρκίας, με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα. Ανακαλύφθηκε από την Sibthorp στην Πελοπόννησο

Βιότοπος: εποχιακά υγρές θέσεις, βραχώδεις τοποθεσίες, ελαιώνες, χαντάκια δρόμων, σε υψόμετρα 0-900 μ.

Μονοετές φυτό με βλαστούς 15-60 εκ.

Κατώτερα φύλλα αντωοειδή-σπατουλοειδή. Τα ανώτερα ωοειδή-λογχοειδή, καρδιοειδή στην βάση.

Άνθη κίτρινα ή δίχρωμα που περιβάλλονται από βράκτια βιολετιά

Ανθίζει από τα μέσα Φεβρουαρίου.

Ετυμολογία:

Cerinthe < κηρός (κερί) + άνθος ==> από το σχήμα των ανθέων - φυτά που επισκέπτονται ιδιαίτερα οι μέλισσες = Κηρίνθη.

retorta < retorqueo αντιστρέφω, μεταστρέφω // κάνω βόστρυχους την κόμη ==> αναφέρεται στα άνθη που μοιάζουν με βόστρυχους.

Tanacetum macrophyllum

Παγγαίο, 05/06/2010
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Tanacetum macrophyllum [(Waldst. & Kit.) Sch.Bip. 1844] είναι φυτό των Βαλκανίων, της Ανατολίας και του Καυκάσου.

Στην Ελλάδα φύεται στα βουνά της βόρειας χώρας.

Συνώνυμο: Chrysanthemum macrophyllum, Waldst. & Kit. 1802.

Βιότοπος: ορεινές περιοχές, δασικές εκτάσεις, θαμνώνες.

Πολυετές ριζωματώδες φυτό

Άνθη λευκά με καφεκίτρινο κέντρο σε πυκνή ταξιανθία.

Άνθιση: Ιούλιος - Αύγουστος

Ετυμολογία:

Tanacetum < tanazita (λέξη ύστερης λατινικής) < παραφθορά της ελληνικής λέξης «αθανασία» ==> αναφορά στην μεγάλη ανθεκτικότητα των ανθέων του, ακόμα και των αποξηραμένων.

macrophyllum < μακρός + φύλλο.

Ornithogalym collinum

Σχινιάς 20/02/2013

Romulea columnae

Τουρκοβούνια Αττικής, 10_02_2013 

Η Romulea columnae, Sebast. & Mauri 1818, είναι μεσογειακό φυτό, με εξάπλωση στην νότια και νησιωτική Ελλάδα.
Βιότοπος: εποχικά λιμνία, λιβάδια, φρύγανα, διάκενα κωνοφόρων δασών, σε υψόμετρα 0-900 μ.
Βολβώδες φυτό με μικρό βλαστό, ύψους 2-15 εκ. 
Άνθη μικρά σε χρώμα υπόλευκο ή χλωμό λιλά, με κίτρινο φάρυγγα και σκούρες κοκκινωπές νευρώσεις. Στίγματα ισομήκη με τους ανθήρες. 
Ανθίζει Φεβρουάριο - Απρίλιο.

Ετυμολογία:
Romulea > αφιερωμένο στον Romulus (Ρωμύλο), ιδρυτή της Ρώμης = Ρομουλέα.
columnae > αφιερωμένο στον Ναπολιτάνο βοτανικό Fabio Colonna (Fabius Columna, 1567-1650).

Urtica pilulifera

Ποικίλον όρος Αττικής, 16_02_2013

Bryonia cretica

Σχινιάς 20/02/2011

Η Βρυωνία η κρητική (Bryonia cretica L. 1753] είναι γεώφυτο της Ανατολικής Μεσογείου, με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα, ενώ παραδόξως δεν αναφέρεται μόνον από την Θεσσαλία.
Φυτό δίοικο, τριχωτό, αναρριχώμενο με τη βοήθεια ελίκων παρόμοιων μ' αυτές του αμπελιού. 
Φύλλα παλαμόλοβα με λευκές νευρώσεις και την κάτω πλευρά πιο ανοιχτόχρωμη. 
Άνθη κιτρινοπράσινα με σκούρες νευρώσεις και καρπός ράγα κόκκινη. Στα θηλυκά φυτά οι ταξιανθίες δεν έχουν πάνω από 1-2 άνθη. 
Φυτό δηλητηριώδες που προτιμά φράχτες και θαμνώνες.
Ανθίζει από τον Φεβρουάριο

Ετυμολογία:
Bryonia > βρύω πληθαίνω, παράγω σε αφθονία - αναφέρεται στην ταχεία ανάπτυξη του φυτού = Βρυωνία (αναφέρεται από τον Διοσκουρίδη).
cretica > Κρήτη.

===>> Η Bryonia  dioica είναι φυτό πολύ παρόμοιο, αλλά ξεχωρίζει εύκολα από τα χωρίς λευκές νευρώσεις φύλλα.

Ο Διοσκουρίδης αναφέρει δύο είδη βρυωνίας και περιγράφει ως εξής:

*** «ἄμπελος λευκή· οἱ δὲ βρυωνίαν, οἱ δὲ ὀφιοστάφυλον, οἱ δὲ χελιδόνιον, οἱ δὲ ‹μάδον ἢ› μήλωθρον ἢ ψίλωθρον ἢ ἀρχέζωστιν ἢ ἄγρωστιν ἢ κέδρωστιν καλοῦσι. ταύτης τὰ κλήματα καὶ τὰ φύλλα καὶ αἱ ἕλικες ὅμοια τῇ ἡμέρῳ ἀμπέλῳ, δασύτερα δὲ πάντα· καὶ ἐμπλέκεται τοῖς παρακειμένοις θάμνοις ἐλλαμβανομένη ταῖς ἕλιξι· καρπὸν δὲ ἔχει βοτρυώδη, πυρρόν, ᾧ ψιλοῦται τὰ δέρματα. ταύτης οἱ ἀσπάραγοι κατὰ τὴν πρώτην ἐκβλάστησιν ἑφθοὶ ἐσθίονται, οὔρησιν καὶ κοιλίαν κινοῦντες».

*** «ἄμπελος μέλαινα, ἣν ἰδίως βρυωνίαν ὀνομάζουσί τινες, οἱ δὲ Χειρώνιον ἄμπελον· φύλλα ἐστὶ κισσῷ ὅμοια, μᾶλλον δὲ πρὸς τὰ τῆς μίλακος, καὶ οἱ καυλοὶ ‹δέ›· μείζονα δὲ ταῦτα. ἐλλαμβάνεται δὲ καὶ αὕτη τῶν δένδρων ταῖς ἕλιξι· καρπὸς δὲ βοτρυώδης, χλωρὸς κατ' ἀρχήν, πεπανθεὶς δὲ μέλας γίνεται· ῥίζα μέλαινα ἔξωθεν, ἔνδοδεν δὲ πυξοειδής».

Centaurea nervosa ssp promota

Οίτη 26/07/2008

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Centaurea promota [(E. Gamal-Eldin & Wagenitz) Strid] είναι ενδημικό φυτό της Ελλάδας με εξάπλωση στην Πίνδο και την Στερεά Ελλάδα.

Συνώνυμο: Centaurea nervosa subsp. promota.

Βιότοπος: λιβάδια, πετρώδεις πλαγιές σε υψόμετρα 1400-2200 μ.

Άνθιση καλοκαιρινή.

Ετυμολογία:

Centaurea < Centaurus < Κένταυρος (ο Κένταυρος Χείρων ήταν γιατρός και δάσκαλος του Ασκληπιού).

promota < promoveo προάγω, αναβαθμίζω, προβιβάζω.

nervosa < nérvus νεύρο ==> με νευρώσεις στα φύλλα.