Viola albanica

Σμόλικας 30/07/2011

φωτογραφία Ζήσης Αντωνόπουλος

Η Viola albanica Halácsy 1900 είναι ενδημικό της ΒΔ Ελλάδας και της Αλβανίας. Αν και περιγράφηκε με συλλογές από τον Σμόλικα, κοντά στην Κόνιτσα, ονομάστηκε «αλβανική», ίσως γιατί η Ήπειρος δεν είχε ακόμα απελευθερωθεί.
Φύεται στην Βόρεια Πίνδο, σε Μαυροβούνι, Μηλέα, Γκαμήλα, Σμόλικα, Βασιλίτσα, Γράμμο.
Βιότοπος: σερμπετινικά και σχιστολιθικά εδάφη, σε υψόμετρα 1650-2500 μ.
Μοιάζει στην μορφή ανάπτυξη με τη Viola striis-notata του Ολύμπου αλλά διαφέρει στα κάτω φύλλα που είναι οδοντωτά-επιμήκη προς επιμήκη-σπατουλοειδή.
Η στεφάνη είναι είναι σκούρα-ιώδης και στις κορυφές κόκκινη-βιολετί.
Ανθίζει Ιούνιο - Αύγουστο.

Ετυμολογία:
Viola < viola (latin.) δάνειο από κάποια μεσογειακή γλώσσα. Ελληνικά: ίον (< ιώδες χρώμα, κλπ). 
albanica < Albania = αλβανική.

Lycium schweinfurthii

Ηρακλειά 22/05/201

φωτογραφία Γιάννης Γαβαλάς

Το Lycium schweinfurthii (Dammer 1912) είναι μεσογειακό. Εξαπλώνεται στις ακτές της Βόρειας Αφρικής, της Σικελίας, του Αιγαίου, της Κύπρου και της Παλαιστίνης. Στην Ελλάδα φύεται στο Νότιο Αιγαίο: Κυκλάδες, Δωδεκάνησα, Κρήτη.

Βιότοπος: βραχώδεις και αμμώδεις παράκτιοι βιότοποι σε υψόμετρα 0-100 μ.

Φυτό φυλλοβόλο, με μακριά κλαδιά, περίπλοκα διακλαδισμένο, πολύ ακανθώδες με αγκάθια ανθεκτικά και άκαμπτα. 

Άνθη μοναχικά ροζ ή λιλά.

Άνθιση: Απρίλιος - Ιούνιος.

Lycium < Λυκία, αρχαία περιοχή της Μικράς Ασίας

schweinfurthii < αφιερωμένο στον Γερμανό βοτανικό και γεωγράφο Georg August Schweinfurth (1836–1925).

Mandragora officinarum

Κάστρο Ρεθύμνου 31/01/2011

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Ο μανδραγόρας (Mandragora officinarum L., 1753) είναι ένα ισχυρά δηλητηριώδες φυτό με πολλές ιστορίες στην μαγεία, την μυθολογία, την φαρμακευτική, την ιατρική και την γλωσσολογία. Είναι ένα φυτό κοινό στη Νότια Ελλάδα και τα νησιά.
Φύεται σε πετρώδεις θέσεις και χέρσα χωράφια. Τα φύλλα είναι πολύ μεγάλα, μακρόστενα και σχηματίζουν ρόδακα. Από το κέντρο του ρόδακα αναπτύσσονται τα μικρά κυανοΐώδη άνθη με εμφανείς νευρώσεις σαν φλέβες.
Οι καρποί του είναι κίτρινες ράγες σε σχήμα μικρού μήλου, ένα χαρακτηριστικό που οδήγησε τον Διοσκουρίδη να ονομάσει το φυτό «αντίμηλον». Το συναντάμε φυτρωμένο, ανθισμένο ή καρπισμένο στην μεγαλύτερη διάρκεια του έτους με εξαίρεση το καλοκαίρι. 
Η ρίζα του μανδραγόρα είναι σαρκώδης, μεγάλη, κάθετη, διχαλωτή από ένα σημείο και ανθρωπόμορφη σύμφωνα με την λαϊκή παρατηρητικότητα. Με την χαρακτηριστική ανθρωπόμορφη ρίζα του πέρασε από τα πανάρχαια χρόνια στον χώρο της μαγείας.
Η ρίζα του μανδραγόρα περιέχει ατροπίνη, υοσκυαμίνη, σκοπολαμίνη, μανδραγορίνη που είναι ισχυρές κατευναστικές ουσίες. Έτσι θεωρείται από τα περισσότερο τοξικά φυτά της ελληνικής χλωρίδας. Έχει πολλές φαρμακευτικές ιδιότητες (είναι και ομοιοπαθητικό) αλλά δεν χρησιμοποιείται πολύ από την λαϊκή ιατρική (που είναι συνέχεια της αρχαίας) και για την ισχυρή τοξικότητά του αλλά και διότι το ξερίζωμά του έχει συνδεθεί με ένα σωρό δεισιδαιμονίες και μαγικές πρακτικές.

Ετυμολογία:
Mandragora < από το περσικό όνομα mardum guis (= φυτό του ανθρώπου), που πέρασε σε άλλες γλώσσες // από το όνομα κάποιου αρχαίου γιατρού, ο οποίος φαίνεται ότι έκανε εκτεταμένη χρήση του φυτού και είχε επιτυχίες
officinarum < offícina, μεσαιωνικό εργαστήριο για παρασκευή φαρμάκων και αρωμάτων = φαρμακευτικό.

Centaurium erythraea

Δίρφυς 21/06/2008

Silene corinthiaca

Ποικίλο όρος 01/05/2013 Αττική

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Silene corinthiaca (Boiss. & Heldr. 1888) είναι ενδημική Πελοποννήσου, Ανατολικής Στερεάς Ελλάδας, Εύβοιας και Κυκλάδων (Αμοργός).

Βιότοπος: παρυφές δρόμων, ελαιώνες, φρύγανα, ανοίγματα δασών, πετρώδεις θέσεις, σε υψόμετρα μέχρι 700 μέτρα.

Πόα με ύψος έως μισό μέτρο, με διακλαδισμένους κολλώδεις βλαστούς.

Βιότοπος: παρυφές δρόμων, ελαιώνες, φρύγανα, ανοίγματα δασών, πετρώδεις θέσεις, σε υψόμετρα μέχρι 700 μέτρα

Άνθη: λευκά έως απαλά ρόδινα, με έντονες πορφυρές νευρώσεις.

Άνθιση: Απρίλιος - Ιούνιος.

Ετυμολογία:

Silene < Silenus (λατιν.) < Σειληνός = Σιληνή

corinthiaca < Κόρινθος

Nymphoides peltata

Κερκίνη 06/06/2010

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Nymphoides peltata [(S. G. Gmel.) Kuntze 1891] είναι υδρόβιο φυτό με μεγάλη εξάπλωση στην Ευρασία, Στην Ελλάδα το βρίσκουμε σε υγρότοπους της Στερεάς Ελλάδας, Ηπείρου, Μακεδονίας και Θράκης.
Ετυμολογία:
Nymphoides <Nymphaea (νούφαρο) < Νύμφη + είδος. Νυμφοειδής, επειδή μοιάζει με Nymphaea (νούφαρο).
Nymphaea < Νύμφη. Οι Νύμφες ήταν νεαρές γυναίκες, θεϊκής καταγωγής, που συνόδευαν την Άρτεμη στην άγρια φύση. Επέζησαν στην νεότερη λαϊκή μας παράδοσης ως «νεράιδες».
peltáta < πέλτη, μικρή ελαφριά ασπίδα (εξ ου και οι ελαφρά οπλισμένοι πελταστές) σε σχήμα ημισελήνου ==> Λόγω της παρουσίας φύλλων (ή οργάνων) με την εμφάνιση μικρής ασπίδας.

Parnassia palustris

Οίτη 26/07/2008

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Parnassia palustris (L. 1753) έχει ευρεία εξάπλωση στην Ευρασία και την Μεσόγειο.

Το ενδιαφέρον της είναι ότι ο Λινναίος για το γένος της διάλεξε το όνομα του Παρνασσού, το βουνό που θεωρείται από την Ελληνική μυθολογία ιερό για τον θεό Απόλλωνα και έδρα των Μουσών (επομένως της ομορφιάς και της χάρης). Έτσι, με το όνομα αυτό αναφέρεται στην ευχάριστη όψη αυτού του φυτού και του ορεινού περιβάλλοντος που ευδοκιμεί.

Είναι είδος των ορεινών οικοτόπων γλυκού νερού και φύεται άφθονη στα ορεινά ρέματα και τα ρυάκια που διατρέχουν τα χιονολίβαδα των βουνών της ηπειρωτικής Ελλάδας.

Ετυμολογία:

Parnassia < Παρνασσός.

palustris < pálus, palúdis, έλος = ελοχαρής, ελώδης.

Colutea arborescens subsp. arborescens

λίμνη Δόξα 01/11/2008 ορεινή Κορινθία

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Colutea arborescens (L. 1753) subsp. arborescens είναι ευρωπαϊκό φυτό με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα.

Βιότοπος: θαμνώνες και διάκενα δασών, μακκία βλάστηση σε υψόμετρα 0-1200 (-1700) μ.

Φυλλοβόλος θάμνος ύψους 1,5-3 μ. Φυλλάρια 2-5 ζεύγη, ελλειπτικά.

Άνθη 2-6 κίτρινα μα λεπτά κόκκινα σημάδια.

Άνθιση: Απρίλιος - Ιούλιος.

Ετυμολογία:

Colutea < κολουτέα (φυτό που αναφέρει ο Θεόφραστος).

arborescens < arbor δέντρο = δενδροειδής.

«Ἴδιον δὲ καὶ ἡ κολουτέα περὶ Λιπάραν· δένδρον μὲν εὐμέγεθες, τὸν δὲ καρπὸν φέρει ἐν λοβοῖς ἡλίκον φακόν, ὃς πιαίνει τὰ πρόβατα θαυμαστῶς.» Θεόφραστος

Podospermum roseum subsp. roseum

Βόρας 11/07/2009

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Podospermum roseum subsp. roseum [(Waldst. & Kit.) Gemeinholzer & Greuter 2006]  είναι ευρωπαϊκό φυτό, με εξάπλωση στην χώρα μας σε Στερεά Ελλάδα, Πίνδο και Δυτική Μακεδονία.
Βιότοπος: υγρά λιβάδια, βραχώδεις θέσεις στην αλπική ζώνη, σε υψόμετρα πάνω από 2400 μ.
Πολυετές φυτό με ρίζωμα πυκνά ινώδες στην κορυφή.
Βλαστός έως 70 εκ., μερικές φορές διακλαδισμένος.
Άνθη πορφυρά.
Ανθίζει Μάιο - μέσα Ιουλίου

Ετυμολογία:
Podospermum < πους, ποδός + σπέρμα ==> από την ορφή των αχαινίων.
roseum < rosa (ρόδο), τριαντάφυλο = ροδόχρωμο, ρόδινο, ροζ.

Persicaria amphibia (Polygonum amphibia)

Κερκίνη 06/06/2010

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Persicaria amphibia [(L.) Delarbre 1800] είναι ευρωσιβηρικό υδρόβιο φυτό. Στην Ελλάδα η κύρια εξάπλωσή του είναι στην βόρεια χώρα. Επίσης, αναφέρεται το 1995 από την Ικαρία και την λίμνη Στυμφαλία της Κορινθίας.
Συνώνυμο: Polygonum amphibia
Βιότοπος: λίμνες και οικότοποι γλυκού νερού, σε υψόμετρα (20-) 300-1000 μ..
Πολυετές ριζωματώδες φυτό, με επιπλέοντα φύλλα, σε βάθη 20-100 μ.
Ανθοταξίες μοναχικές, ροζ.
Άνθιση: Μάιος - Αύγουστος.

Ετυμολογία:
Persicaria < malus persica, ροδάκινο ==> επειδή τα φύλλα πολλών ειδών αυτού του γένους μοιάζουν με της ροδακινιάς.
amphibia = αμφίβια.

Daphne oleoides

Βέρμιο 11/07/2009

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Daphne oleoides (Schreb. 1766) είναι μεσογειακό φυτό, με μεγάλη εξάπλωση στην Ελλάδα.

Η επιστημονική ονομασία του γένους Daphne, δημιουργεί σύγχυση στην Ελλάδα αφού, από τα αρχαία χρόνια, δάφνη ονομάζεται αυτή, που κακώς, ο Lenaeus βάφτισε Laurus nobilis

Βιότοπος: αλπικές, ορεινές, βραχώδεις περιοχές, σε θαμνότοπους και ανοιχτά δάση, σε υψόμετρα (200) 900-2100μ.

Θάμνος με σαρκώδη, ωοειδή φύλλα.

Άνθη λευκά, εύοσμα με 4 μακρείς οξύληκτους λοβούς που φύονται ανά 3 έως 6 σε επάκριες κεφαλιόμορφες δέσμες.

Ανθίζει Μάιο - Ιούλιο.

Ετυμολογία:

Daphne < δάφνη ==> ό νομα που έδωσε αυθαίρετα ο Λινναίος σε φυτά που δεν έχουν σχέση με την δάφνη, επειδή τα φύλλα τους μοιάζουνε με της δάφνης (στην οποία έδωσε το λατινικό όνομα Laurus).

oleoides < olea (< ελαία) + είδος = ελαιοειδής.

Papaver hybridum

Ζήρεια  09/05/2012

Η παπαρούνα Papaver hybridum L 1753 είναι ευρωασιατικό φυτό με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα. Φύεται σε λιβάδια, παλιά χωράφια και άκρες δρόμων. Ανθίζει την άνοιξη, σε υψόμετρα μέχρι 1000 μ.

Morina persica

Οίτη 26/07/2008

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Morina persica (L. 1753) είναι ένα αγκαθωτό φυτό ευρέως διαδεδομένο στην Κεντρική και Δυτική Ασία, από τα Ιμαλάια και δυτικότερα. Η Ελλάδα αποτελεί το δυτικότερο όριο της εξάπλωσής του.

Έχει σποραδική εξάπλωση στα περισσότερα βουνά της ηπειρωτικής Ελλάδας και της Ρούμελης και φθάνει νότια έως τον Ταΰγετο. Απουσιάζει από τα νησιά.

Θεωρείται απειλούμενο είδος και προστατεύεται από την ελληνική νομοθεσία (Π.Δ. 67/81).

Στην βάση του έχει έναν αγκαθωτό ρόδακα, από τον οποίο ξεπηδάει ένας ψηλός βλαστός που ξεπερνάει το μέτρο

Τα άνθη βγαίνουν σε δέσμες των 4-6 και ποικίλουν από ροζ σε λευκό.

Ανθίζει το καλοκαίρι στην ορεινή ζώνη.

Ετυμολογία:

Morina < αφιερωμένη στον Γάλλο βοτανικό Louis Pierre Morin (1636-1715).

persica < Περσία = περσική.

Χελμός 12/06/2010

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

υδατογραφία του Bauer από την Flora Graeca

Polygala nicaeensis subsp. tomentella

Πάρνηθα 31/05/2011

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Polygala nicaeensis (Koch 1835) subsp. tomentella [(Boiss.) Chodat 1889] είναι ενδημικό της Στερεάς Ελλάδας, Εύβοιας και Δυτικής Μακεδονίας.

Βιότοπος: ξηρά, ποώδη και πετρώδη εδάφη.

Πολυετής πόα με ξυλώδη βάση και πυκνά χνουδωτό - τριχωτό βλαστό, ύψους 10-40 εκατοστών. Φύλλα γραμμοειδή με πυκνό τρίχωμα.

Άνθη: ρόδινα - γαλαζωπά που σχηματίζουν χαλαρό βότρυ.

Άνθιση: Απρίλιος - Μάιος.

Ετυμολογία

Polygala < πολύ + γάλα - επειδή πιστεύεται ότι ως ζωοτροφή ευνοεί την παραγωγή γάλακτος.

nicaeensis < Νίκαια, αποικία της Μασσαλίας στην Νότια Γαλλία, σήμερα γαλλικά Nice (Νις).

tomentella < υποκοριστικό του tomentus (λατιν.) χνούδι.

Lamium garganicum subsp. striatum

Πάρνηθα 28/03/2013

φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Το Lamium garganicum subsp. striatum [(Sm.) Hayek 1929] είναι μεσογειακό φυτό με εξάπλωση σε όλη την Ελλάδα.

Πολυετές φυτό, με ύψος 10-40 εκ., πολύκλαδο, που μπορεί να πάρει θαμνώδη μορφή.

Φύλλα καρδιοειδή, οδοντωτά με μακρύ μίσχο.

Βιότοπος: βραχώδη ενδιαιτήματα, εποχιακά υγρές θέσεις, σε υψόμετρα 200-1600 (-2400) μ.

Άνθη πολλά με σωλήνα πολύ μακρύτερο από τον κάλυκα, λευκά ή ροζ, με ρόδινες ραβδώσεις και στίγματα.

Ανθίζει από τον Απρίλιο.

Ετυμολογία:

Lamium < lamium φυτό που αναφέρει ο Πλίνιος από πιθανή λατινικοποίηση της ελληνικής λέξης «λαιμός» ==> το όνομα αναφέρεται στον σωληνίσκο της στεφάνης.

garganicum < Gargano, ακρωτήριο της Απουλίας στην Νότια Ιταλία = του Γκάργκανο

striatum < strio αύλακα, ράβδωση, ρίγα = ραβδωτό, ριγωτό

Lilium chalcedonicum

Βέρμιο 11/07/2009

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Lilium chalcedonicum (L. 1753) φύεται σε όλη την ηπειρωτική χώρα από τον νότο (Ταΰγετος, Πάρνωνας) έως τον βορρά. Θα ήταν ελληνικό ενδημικό, αν τα φυτά δεν γνώριζαν από σύνορα, κι έτσι φύεται και στην Νότια Αλβανία.

Βιότοπος: ορεινά δάση με μεσογειακή βλάστηση και έλατα.

Φύλλα λογχοειδή-γραμμοειδή, που καλύπτουν όλο τον βλαστό.

Άνθη: μέχρι 7 μεγάλα άνθη με βαριά μυρωδιά και κόκκινο χρώμα, γι’ αυτό και λέγεται «κόκκινος κρίνος». Μια παλιά λαϊκή του ονομασία είναι «τουρκοπούλα», γιατί έμοιαζε με το τουρμπάνι που φορούσαν στο κεφάλι οι Τούρκοι.

Άνθιση: από τον Ιούνιο και μετά.

Ετυμολογία:

Lilium < lilium (λατιν.) < Λείριο (Ιπποκράτης, Θεόφραστος)

chalcedonicum < Χαλκηδόνιο, όρος της Θεσσαλίας.

Scilla subnivalis

Βόρας 04/06/2010

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Scilla subnivalis [(Halácsy) Speta 1980] είναι ελληνικό ενδημικό φυτό, με ευρεία εξάπλωση στην στεριανή Ελλάδα.

Βιότοπος: διάκενα δασών, λιβάδια, σε υψόμετρα 400-1900 (2400) μ.

Πολυετές βολβόριζο φυτό με βλαστό κοκκινωπό, όρθιο. Τα φύλλα είναι γραμμοειδή, μέχρι 1 εκ. πλάτος, παράρριζα, μακρύτερα από τον βλαστό και σχεδόν πάντα δύο.

Άνθη έως 1,5 εκ., γαλάζια με μακρείς ποδίσκους σε αραιό βότρυ.

Ανθίζει Μάρτιο - Ιούλιο.

Ετυμολογία:

Scilla < σκίλλα (φυτό που αναφέρουν ο Θεόφραστος και ο Διοσκουρίδης).

subnivalis < sub (υπό, σχεδόν) + nivalis (του χιονιού, επειδή αναπτύσσεται σε μεγάλα υψόμετρα)

Scilla andria

Άνδρος 24/03/2012

φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Η Scilla andria (Speta 1991) είναι ενδημικό φυτό της Άνδρου.

Γεώφυτο που ευδοκιμεί σε μεσογειακά λιβάδια, φρύγανα και θαμνότοπους.

Ανθίζει την άνοιξη

Ετυμολογία:

Scilla < σκίλλα (φυτό που αναφέρουν ο Θεόφραστoς και ο Διοσκουρίδης και που σχετίζεται με την γνωστή σκιλλοκρεμμύδα).

andria < Άνδρος.

«σκίλλα δύναμιν ἔχει δριμεῖαν, πυρωτικήν· πολύχρηστος δὲ γίνεται ὀπτηθεῖσα... τὸ δὲ σπέρμα αὐτῆς λεῖον ἀναλημφθὲν ἐν ἰσχάδι ἢ μέλιτι καὶ βρωθὲν μαλάσσει κοιλίαν. ἔστι δὲ καὶ ἀλεξιφάρμακον ὅλη πρὸ τῶν θυρῶν κρεμαμένη.» (Διοσκουρίδης)

Matthiola tricuspidata

Άνδρος 24/03/2102

φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Η Matthiola tricuspidata [(L.) R. Br. 1812] είναι μονοετές φυτό με βλαστούς ποώδεις, όρθιους ή έρποντες. Φύλλα χνουδωτά, πτεροχιδή με λοβούς στρογγυλούς. Άνθη μέχρι 15 εκατοστά, ρόδινα ή βιολετιά, πιο ανοιχτόχρωμα στο κέντρο. 
Είναι μεσογειακό φυτό με πλατιά εξάπλωση σε όλη την παραλιακή Ελλάδα. 
Φύεται σε παράκτια ενδιαιτήματα. 

Ανθίζει από τα τέλη Ιανουαρίου, ανάλογα με το γεωγραφικό πλάτος της περιοχής.

Ετυμολογία:
Matthiola < το γένος Matthiola είναι αφιερωμένο στον Ιταλό γιατρό Pierandrea Mattioli (Matthiolus) † 1577. 
tricuspidata < tris (tris) + cuspis, -idis (αιχμή, ακίς) = με τρεις αιχμές, τρικέρατη, τρίδοντη ==> Το όνομα οφείλεται στο κεράτιο, που περικλείει τους καρπούς, και έχει τρία εξογκώματα σε σχήμα κεράτων.

Άνδρος 24/03/2102

Hypecoum imberbe

Αρτεμίσιο 09/01/2010 

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Hypecoum imberbe (Sm. 1806) είναι μεσογειακό φυτό, με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα εκτός Κρήτης και Ιονίων Νήσων. 

Περιγράφηκε από την Κύπρο και μία υδατογραφία του Bayer περιλαμβάνεται στην Flora Graeca.

Βιότοπος: βοσκότοποι, ζιζάνιο σε χωράφια, αμπελώνες και κήπους σε υψόμετρα 0-400 μ.

Ετήσιο φυτό, διακλαδισμένο από την βάση, ύψους 10-30 εκ.

Ταξιανθία χαλαρή με 2-10 κιτρινο-πορτοκαλί άνθη.

Άνθιση: τέλη Μαρτίου - μέσα Μαΐου.

Ετυμολογία:

Hypecoum < υπήκοον (φυτό που αναφέρει ο Διοσκουρίδης για τις ναρκωτικές ιδιότητες).

imberbe < πρόθεμα in (χωρίς) + barba (γενειάδα) = χωρίς τρίχωμα.