Pinguicula crystallina subsp. hirtiflora

Όλυμπος 07/06/2010

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Pinguicula crystallina subsp. hirtiflora [(Ten.) Strid 1991] είναι μικρό «εντομοφάγο» φυτό, που εξαπλώνεται στην Νότια Ιταλία και την Νότια Βαλκανική. Στην Ελλάδα φύεται στον δυτικό ηπειρωτικό κορμό και φτάνει έως την Βόρεια Πελοπόννησο. Στην Μακεδονία αναφέρεται από όρη Δράμας, Βαρνούντα, Βούρινο και Όλυμπο. 

Βιότοπος: πολύ υγρές περιοχές σε υψόμετρα 200-1900 μ. 

Τα φύλλα είναι λιπαρά και κολλώδη και εκκρίνουν ένα πεπτικό υγρό που αιχμαλωτίζει μικρά έντομα, από τα οποία σταδιακά το φυτό παίρνει θρεπτικές ουσίες. 

Ανθίζει Απρίλιο - Σεπτέμβριο.

Ετυμολογία

Pinguicula < pinguis λίπος ==> από περιγραφή του Carolus Clusius (1526-1609) για τα λιπαρά φύλλα του φυτού.

crystallina < κρύσταλλος ==> αναφορά στις φυσαλλίδες της δροσιάς που λάμπουν από το ηλιακό φως στην επιφάνεια των φύλλων.

hirtiflora < hirtus αδρότριχος, δασύτριχος + flos floris άνθος ==> αναφορά στις σκληρές τρίχες στο κέντρο του άνθους.

Pinguicula balcanica subsp. balcanica

Βόρας 04/06/2010 Καϊμακτσαλάν

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Pinguicula balcanica (Casper 1962) subsp. balcanica είναι μικρό «εντομοφάγο» φυτό της Βαλκανικής, κυρίως στα νότια. Στην Ελλάδα φύεται στην Στερεά Ελλάδα (Βαρδούσια), την Βόρεια Πίνδο (Σμόλικας, Γράμμος) και στην Μακεδονία (Βαρνούς, Βέρμιο, Βόρας).

Βιότοπος: βαλτώδεις τοποθεσίες, υγρές θέσεις κοντά σε ρυάκια και πηγές, σε υψόμετρα 1800-2400 μ.

Ανθίζει Ιούνιο - Ιούλιο.

Ετυμολογία:

Pinguicula < pinguis λίπος ==> από περιγραφή του Carolus Clusius (1526-1609) για τα λιπαρά φύλλα του φυτού.

balcanica < Βαλκάνια.

Saxifraga sancta

Παγγαίο 05/06/2010

Φαλακρό 12/07/2009

Saxifraga sempervivum

Παγγαίο 05/06/2010

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Saxifraga sempervivum (K. Koch 1846) είναι φυτό των Βαλκανίων (από το Μαυροβούνιο και νοτιότερα) και της Ανατολίας με εξάπλωση στα περισσότερα βουνά από την Β. Πελοπόννησο και βορειότερα,

Βιότοπος: ρωγμές και προεξοχές βράχων σε υψόμετρα 1000-1900 (-2900) μ.

Πολυετές φυτό. Βασικά φύλλα σε ρόδακα.

Ανθοφόροι βλαστοί 6-15 (-20) με αδενώδες τρίχωμα και χρώμα ροζ-μοβ. Ταξιανθία με 60-16 άνθη κοκκινωπά-μοβ.

Άνθιση: μέσα Μαΐου - αρχές Αυγούστου.

Ετυμολογία:

Saxifraga < saxum βράχος + frango ρωγμή, σχισμή ==> επειδή φυτρώνει στις σχισμές των βράχων.

sempervivum < sémper πάντοτε, αεί + vivo ζωή = πάντοτε ζωντανή, αείζωη.

Gentiana verna subsp. balcanica

Χελμός 12/06/2010

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Gentiana verna subsp. balcanica (N.M. Pritch. 1977) είναι βαλκανικό υποείδος της Gentiana verna, η οποία έχει ευρύτερη εξάπλωση στα βουνά της Ευρασίας. Φύεται στην ορεινή ζώνη της Μακεδονίας και της Βόρειας Πίνδου, ενώ νότια εμφανίζεται στον Χελμό.
Βιότοπος: πετρώδεις, ανοιχτές εκτάσεις, στην ορεινή και ορομεσογειακή ζώνη. 
Πολυετές φυτό, νανώδες, με πολλούς βλαστούς έως 12 εκ.
Φύλλα μικρά, ωοειδή-λογχοειδή.
Τα άνθη βγαίνουν στην κορυφή των βλαστών ανά ένα κι έχουν ζωηρό μπλε χρώμα. Αποτελούνται από έναν επιμήκη σωλήνα και πέντε απλωτούς λοβούς
Ανθίζει Μάιο - Ιούλιο.

Ετυμολογία:
Gentiana <  σύμφωνα με τον Πλίνιο προέρχεται από τον Gentius (ελληνικά: Γέντιος o Γενθιος), τελευταίο βασιλιά των Ιλλυριών (2ος αιώνας π.Χ.), που ανακάλυψε τις αντιαλλεργικές ιδιότητες των ριζών της Gentiana lutea = Γεντιανή.
verna < ver, véris έαρ, άνοιξη = εαρινή.
balcanica < Βαλκάνια.

Centaurium pulchellum

Πήλιο 06/07/2009

photo (c) Γιάννης Γαβαλάς

Gentiana lutea

Γράμμος 10/07/2010

φωτογραφία Ζήσης Αντωνόπουλος

Η Gentiana lutea L. (1753) είναι είδος της Δυτικής Βαλκανικής και της Ευρώπης μέχρι τα Πυρηναία.
Στην Ελλάδα φύεται σε μερικά βουνά της Μακεδονίας της Βόρειας Πίνδου και της Στερεάς Ελλάδας.

Ένα ξακουστό φάρμακο στην αρχαιότητα ήταν η «θηριακή». Παρασκευαζόταν με βάση τη ρίζα της κίτρινης Γεντιανής και τη συμμετοχή πλήθους άλλων βοτάνων και ουσιών. Ο εφευρέτης της «θηριακής» ήταν ο Ανδρόμαχος ο Κρητικός, αρχίατρος του Ρωμαίου αυτοκράτορα Νέρωνα. «Θηριακά» ονομάζονταν αρχικά όλα τα φάρμακα για τις ασθένειες από δαγκώματα δηλητηριωδών φιδιών.

Βιότοπος: πετρώδεις πλαγιές, πετρώδεις θαμνότοποι, υποαλπικά λιβάδια, σε υψόμετρα μέχρι 2500 μ. 
Φυτό με πολυετές ρίζωμα.
Οι βλαστοί εμφανίζονται στις αρχές του καλοκαιριού, είναι ισχυροί, με ύψος 60-100 εκ.
Φύλλα μεγάλα έως 30 εκ., λογχοειδή ή ελλειπτικά.
Άνθη κίτρινα, 30 εκ., που σχηματίζουν μπουκέτα στις κορυφές των βλαστών και στις μασχάλες των ανώτερων φύλλων. Έχουν επιμήκεις λοβούς, που χωρίζονται σχεδόν ως την βάση.
Ανθίζει Ιούλιο - Αύγουστο.

Ετυμολογία:
Gentiana < σύμφωνα με τον Πλίνιο προέρχεται από τον Gentius (ελληνικά: Γέντιος o Γενθιος), τελευταίο βασιλιά των Ιλλυριών (2ος αιώνας π.Χ.), που ανακάλυψε τις αντιαλλεργικές ιδιότητες των ριζών της Gentiana lutea = Γεντιανή.
lutea = κιτρινη.

Gentiana punctata

Βόρας 10/07/2009

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Gentiana punctata (L. 1753) είναι είδος της Δυτικής και της Κεντρικής Ευρώπης. Στην Ελλάδα φύεται στα βουνά της Μακεδονίας Βόρας (Καϊμακτσαλάν) και Βαρνούς.
Βιότοπος: υποαλπικά λιβάδια, σε υψόμετρα μέχρι 2500 μ. 
Φυτό με πολυετές ρίζωμα.
Οι βλαστοί εμφανίζονται στις αρχές του καλοκαιριού, είναι ισχυροί, με ύψος 60-100 εκ.
Φύλλα μεγάλα έως 30 εκ., λογχοειδή ή ελλειπτικά.
Άνθη κίτρινα με πορφυρές στίξεις, μεγάλα, κωδωνοειδή, με πέντε κοντούς λοβούς.
Ανθίζει Ιούλιο - Αύγουστο.

Ετυμολογία:
Gentiana <  σύμφωνα με τον Πλίνιο προέρχεται από τον Gentius (ελληνικά: Γέντιος o Γενθιος), τελευταίο βασιλιά των Ιλλυριών (2ος αιώνας π.Χ.), που ανακάλυψε τις αντιαλλεργικές ιδιότητες των ριζών της Gentiana lutea = Γεντιανή.
punctata < pungo κεντώ, στιγματίζω +=> από τα στίγματα στα άνθη.

Pedicularis olympica

Βόρας 04/06/2010

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Pedicularis olympica (Boiss. 1844) είναι φυτό των Βαλκανίων και της Μικράς Ασίας

Στην Ελλάδα φύεται στην Βόρεια Πίνδο και την Μακεδονία (Βόρας).

Βιότοπος: υγρά ορεινά λιβάδια, ελώδεις θέσεις σε υψόμετρα 1700-2300 μ.

Άνθιση: μέσα Μαΐου - Ιούλιος.

Ετυμολογία:

Pedicularis < pedículus ψείρα (από την αρχαία λαϊκή πεποίθηση ότι αυτό το φυτό ήταν ξενιστής ψειρών για τα βοοειδή που το έτρωγαν).

olympica < Όλυμπος της Βιθυνίας στην Μικρά Ασία (από όπου περιγράφηκε).

Viola striis-notata

Όλυμπος 2007

φωτογραφία Ζήσης Αντωνόπουλος

Η Viola striis-notata [(J. Wagner) Merxm. & Lippert 1977] είναι ενδημικό φυτό του Ολύμπου.
Βιότοπος: σάρες, σε υψόμετρα 2400 - 2900 μ.
είναι φυτό ποώδες πολυετές, με
λεπτούς έρποντες βλαστούς
Φύλλα κυκλικά, ακέραια. 
Τα άνθη εμφανίζονται σχεδόν στο επίπεδο του εδάφους. Η στεφάνη έχει χρώμα ρόδινο-ιώδες ή ανοικτό κυανό-ιώδες.
Ανθίζει από τον Ιούλιο έως τον Αύγουστο και περιστασιακά έως το Σεπτέμβριο.

Ετυμολογία:
Viola < viola, δάνειο από κάποια μεσογειακή γλώσσα. Ελληνικά: ίον (< ιώδες χρώμα, κλπ). 
striis-notata < strio (κάνω ραβδώσεις) + notata (< noto σημαδεύω επισημαίνω).

Viola eximia

Βόρας (Καϊμακτσαλάν) 11/07/2009

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Viola eximia (Formánek 1900) είναι ενδημικό της ΒΔ Ελλάδας και της Severna Makedonija.
Περιγράφηκε από το Καϊμακτσαλάν του Βόρα.
Βιότοπος: υποαλπικά και αλπικά λιβάδια σε ασβεστολιθικά υποστρώματα σε υψόμετρα 1600-2250 μ.
Πολυετές φυτό έως 12 εκ. Στελέχη γυμνά ή λίγο τριχωτά.
Φύλλα λογχοειδή-επιμήκη, σταδιακά στενεύουν έως τον τριχωτό μίσχο.
Άνθη κίτρινα με ιώδεις ραβδώσεις
Ανθίζει Μάιο - Αύγουστο.

Ετυμολογία:
Viola < viola, δάνειο από κάποια μεσογειακή γλώσσα. Ελληνικά: ίον (< ιώδες χρώμα, κλπ). 
eximia = έξοχη, εξαίρετη.

Viola graeca

Χελμός 12/06/2010

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Viola graeca, (W.Becker) Halácsy 1908, είναι ενδημική της Στερεάς Ελλάδας( Παρνασσός, Γκιώνα, Βαρδούσια, Καλλιακούδα, Τυμφρηστός) και της Πελοποννήσου (Ταΰγετος, Πάρνωνας, Ζήρεια, Χελμός). 

Βιότοπος: βραχώδεις εξάρσεις σε λιβάδια, βράχοι σε αλπικά και υποαλπικά ενδιαιτήματα σε υψόμετρα 1700-2300 μ.

Πολυετές φυτό με λείους ή αραιά τριχωτούς βλαστούς, ύψους 5-20 εκ.

Φύλλα ωοειδή, τα ανώτερα λογχοειδή-γραμμικά. Τα φύλλα σταδιακά μειώνονται προς την βάση.

Στεφάνη μεταβλητή σε σχήμα και χρωματισμό. Άνθη κίτρινα ή ιώδη ή συνδυασμός τους. Τα πλευρικά πέταλα κατευθύνονται προς τα πάνω ή εξαπλώνονται οριζόντια.

Ανθίζει Μάιο - Αύγουστο.

Ετυμολογία:

Viola < δάνειο από κάποια μεσογειακή γλώσσα. Ελληνικά: ίον (< ιώδες χρώμα, κλπ). 

Tragopogon porrifolius subsp. eriospermus

Κέα 10/04/2011

φωτογραφίες Ρένα Καρακατσάνη

Ο Tragopogon porrifolius subsp. eriospermus [(Ten.) Greuter 2007] είναι πολύμορφο είδος με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα.

Βιότοπος: μεσογειακά λιβάδια, πετρώδεις πλαγιές, ακαλλιέργητοι αγροί, καλλιέργειες.

Στιβαρό φυτό με πλατιά, γραμμοειδή φύλλα, περίβλαστα.

Κεφάλια με πολλά ανθίδια, ρόδινα ή ιώδη και βράκτια οξύληκτα. Μετά την άνθιση τα βράκτια κλείνουν και ξανανοίγουν για να απελευθερώσουν τα φτερωτά καρπίδια.

Ανθίζει από τον Μάρτιο.

Ετυμολογία:

Tragopogon < τράγος + πώγων - από την μορφή του πάππου = Τραγοπώγων (αρχαίο όνομα από τον Διοσκουρίδη).

porrifolius < porrum (πράσο) + folium φύλλο = πρασόφυλλος.

eriospermus < έριον + σπέρμα = εριόσπερμος.

Ramonda nathaliae

Πάικο 06/06/2004

φωτογραφίες Ζήσης Αντωνόπουλος

Η Ramonda nathaliae (Pančić & Petrovič 1882) είνα βαλκανικό ενδημικό Σερβία, Ελλάδα), είδος παλαιογεωγραφικό που διασώθηκε από την εποχή των παγετώνων. Στην Ελλάδα ευδοκιμεί σε σε όρη της Δυτικής Μακεδονίας (Βέρμιο, Βόρας, Πάϊκο, Πίνοβο, Τζένα).

Περιγράφηκε από την Νις της Σερβίας.

Βιότοπος: σκιερές σχισμές ασβεστολιθικών βράχων με υποτροπικό κλίμα, σε υψόμετρα 700-1800

Είναι παρόμοια με την επίσης παλαιογεωγραφική Ramonda serbica αλλά έχει λίγο μεγαλύτερα άνθη, διαφορετικά φύλλα και άλλο χρώμα ανθήρων. 

Ανθίζει Απρίλιο και Μάιο.

Ετυμολογία:

Ramonda < αφιερωμένο στον Louis-François Èlisabeth Ramond (1753-1827), Γάλλο γιατρό, βοτανικό και γεωλόγο. Εξερεύνησε τα Πυρηναία, όπου και βρήκε το πρώτο από τα 5 ευρωπαϊκά είδη (Ramonda myconi, Rchb. 1831) της οικογένειας GESNERIACEAE, το μόνο εκτός Βαλκανίων.

nathaliae < αφιερωμένο στην (τότε) βασίλισσα Ναταλία (1859-1941) της Σερβίας.

Ramonda serbica

φαράγγι Αώου 14/05/2006

φωτογραφίες Ζήσης Αντωνόπουλος

Το 1872 ο Σέρβος βοτανικός Ιωσήφ Πάντσιτς (Josip Pančić) ανακάλυψε στο όρος Ρτάνγι, κοντά στην πόλη Νις της νότιας Σερβίας ένα φυτό που είχε σωθεί από την εποχή των παγετώνων. Τα λουλούδια του έχουν την μορφή κυπέλλου, με χρώματα ρόδινο και βιολετί. Περιγράφηκε το 1974 και του δόθηκε το όνομα Ramonda serbica.

Πρόκειται για παλαιοενδημικό της Βαλκανικής, υπολειμματικό της Τριτογενούς περιόδου, που διασώθηκε από την εποχή των παγετώνων και εξαπλώνεται στην Σερβία, το Μαυροβούνιο, το Κοσσυφοπέδιο, την Σέβερνα Μακεντόνιγια, την Αλβανία και την Ελλάδα. 

Στην χώρα μας φύεται στην  Ήπειρο και την Δυτική Μακεδονία  σε υγρές πετρώδεις θέσεις στα βουνά Τύμφη, Τραπεζίτσα, Μιτσικέλι και Βαρνούς, ενώ είναι αρκετά διαδεδομένη στο φαράγγι του Βίκου.

Βιότοπος: ασβεστολιθικές πλαγιές και βράχοι, σε δασικές περιοχές και σε υψόμετρα 400 έως τα 1750 μέτρα.

Πολυετές φυτό που σχηματίζει ρόδακα.

Φύλλα σχεδόν ωοειδή, ακανόνιστα και ενίοτε βαθιά χαραγμένα ή οδοντωτά.

Βλαστοί 5-12 εκ., αρκετοί σε κάθε ρόδακα.

Άνθη ιώδη ή ροδο-ιώδη.

Ανθίζει από τα τέλη Απριλίου μέχρι τις αρχές Ιουνίου.

Περιλαμβάνεται στο Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων των Σπάνιων & Απειλούμενων Φυτών της Ελλάδας (2009) με τον χαρακτηρισμό Τρωτό (VU).

Ετυμολογία:

Ramonda < γένος αφιερωμένο στον Louis-François Èlisabeth Ramond (1753-1827), Γάλλο γιατρό, βοτανολόγο και γεωλόγο. Εξερεύνησε τα Πυρηναία, όπου και βρήκε το πρώτο από τα 5 ευρωπαϊκά είδη (Ramonda myconi, Rchb. 1831) της οικογένειας GESNERIACEAE, το μόνο εκτός Βαλκανίων.

serbica < Σερβία.

Tephroseris integrifolia subsp. aucheri

Βόρας 10/07/2009

φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Η Tephroseris integrifolia subsp. aucheri [(DC.) B. Nord. 1978) είναι φυτό των Βαλκανίων και της Ανατολίας. Στην Ελλάδα φύεται στην βόρεια χώρα.

Βιότοπος: ορεινά και υποαλπικά λιβάδια, ξέφωτα δασών σε υψόμετρα 1000 - 2100 μ.

Άνθιση από τον Μάιο.

Ετυμολογία:

Tephroseris < τεφρός, σταχτής + séris (ραδίκι) ==> από την χνοώδη εμφάνιση του φυτού.

integrifolia < ínteger ακέραιο, ολόκληρο + folium φύλλο.

aucheri < προς τιμήν του Γάλλου φαρμακοποιού και βοτανικού Pierre Martin Remi Aucher-Éloy (1792-1838).

Hypericum olympicum

Βέρμιο 11/07/2009

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Hypericum olympicum (L. 1753) είναι φυτό των Βαλκανίων και της Ανατολίας, με ευρεία εξάπλωση στην ηπειρωτική Ελλάδα.

Βιότοπος: βραχώδη ενδιαιτήματα σε ηλιόλουστες θέσεις και σε υψόμετρα 0-1800 μ.

Πολυετές γλαυκό φυτό με ξυλώδη βάση και πολλούς αδιακλάδιστους βλαστούς ύψους ύψους 30-60 εκ. Φύλλα ελλειπτικά έως επιμήκη.

Άνθη 1-5 (9) με χρυσοκίτρινα πέταλα.

Άνθιση: Μάιος - αρχές Αυγούστου.

Ετυμολογία: 

Hypericum < υπέρ + εικών ==> ίσως λόγω της παρουσίας μαύρων αδένων, παρόμοιων με ένα κέντημα, που υπάρχουν στα λουλούδια πολλών ειδών αυτού του γένους.

olympicum < Όλυμπος (της Βιθυνίας στην Μικρά Ασία) ==> επειδή περιγράφηκε με υλικό από αυτό το βουνό.

Polygala anatolica

Φαλακρό 12/07/2009

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Polygala anatolica (Boiss. & Heldr. 1854) είναι ευρασιατικό φυτό με εξάπλωση στην Ελλάδα στην Μακεδονία.

Βιότοπος: λιβάδια σε υψόμετρα 700-1700 μ.

Ανθίζει από τον Μάρτιο και όλο το καλοκαίρι.

Ετυμολογία:

Polygala < πολύ + γάλα - επειδή πιστεύεται ότι ως ζωοοτροφή ευνοεί την παραγωγή γάλακτος.

anatolica < Ανατολή.

Hypopitys monotropa

Πάρνηθα 05/07/2008 

Viola doerfleri

Βόρας 04/06/2010

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Viola doerfleri (Degen 1897) είναι ενδημική του Βόρα (πιθανώς και από τις δυο πλευρές των συνόρων). Περιγράφηκε από την κορφή Καϊμακτσαλάν.
Βιότοπος: αμμώδη πλατώματα και σχισμές βράχων σε υψόμετρα 1800-2500 μ.
Πολυετές φυτό, κοντόχοντρο, πυκνόφυτο, 5-12 εκ. Στελέχη μικρά φυλλώδη.
Φύλλα ωοειδή-επιμήκη, τα ανώτερα επιμήκη.
Άνθη ιώδη-βιολετιά με κίτρινο κέντρο και σκούρες ραβδώσεις
Ανθίζει Ιούνιο - Αύγουστο.

Ετυμολογία:
Viola < viola, δάνειο από κάποια μεσογειακή γλώσσα. Ελληνικά: ίον (< ιώδες χρώμα, κλπ). 
doerfleri < αφιερωμένη στο Αυστριακό βοτανικό Ignaz Doerfler (Dörfler, 1866-1950).