Lupinus pilosus

Κέα 14/03/2009

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Ο Lupinus pilosus (L. 1774) είναι φυτό της Ανατολικής Μεσογείου. Φύεται σε σχεδόν όλα τα νησιά του Αιγαίου. 

Βιότοπος: ελαιώνες, άκρες δρόμων, φρύγανα σε γενικά ηλιόλουστες θέσεις και σε υψόμετρα 0-800 μ.

Φυτό μονοετές, τριχωτό, όρθιο.

Άνθη μπλε με λευκές πινελιές

Άνθιση: τέλη Μαρτίου - Μάιος.΄

Ετυμολογία:

Lupinus < lúpus (λατιν.) λύκος ==> πιθανή αναφορά για την τοξικότητα του λούπινων, επειδή ήταν κατάλληλη τροφή μόνο για λύκους.

pilosus < pilus (λατιν.), τρίχα = δασύτριχος, τριχωτός.

Genista depressa

Βόρας 10/07/2009

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Genista depressa (M.Bieb. 1819) είναι βαλκανικό φυτό. Στην Ελλάδα εξαπλώνεται στην βόρεια χώρα.

Βιότοπος: ορεινοί βιότοποι. υποαλπικά λιβάδια σε υψόμετρα 1300-2400 μ.

Ανθίζει το καλοκαίρι.

Ετυμολογία:

Genista < λατινική ονομασία για την σκούπα (αναφέρεται από τον Πλίνιο και τον Βιργίλιο).

depressa < deprimo πιέζω προς τα κάτω, καταπιέζω = κατακείμενη.

Spartium junceum

Αμοργός 01/05/2005

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Spartium junceum (L. 1753) είναι μεσογειακό φυτό με εξάπλωση σε όλη την Ελλάδα.

Βιότοπος: θαμνώνες, βραχώδεις τοποθεσίες σε υψόμετρα 0-800 (-1300) μ.

Θάμνος πολύκλαδος, ύψους 1-3 μ. Κλαδιά πράσινα, σχοινοειδή.

Φύλλα απλά, άμισχα, 15-25 χιλ, εύπτωτα.

Ταξιανθία βότρυς. Στεφάνη κίτρινη 25 χιλ.

Καρπός χέδρωπας συμπιεσμένος, τριχωτός στην αρχή.

Ανθίζει Απρίλιο - Ιούλιο.

Ετυμολογία:

Spartium < σπάρτον.

junceum < Juncus λατινική ονομασία για το καλάμι, το βούρλο ==> αναφορά στην μορφή των βλαστών = βουρλόμορφο.

Centaurea cyanus

Χελμός 12/06/2010

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Centaurea cyanus (L. 1753) είναι μεσογειακό φυτό με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα.

Βιότοπος: διάκενα  δασών, πετρώδεις θέσεις, αγροί (ως ζιζάνιο) σε υψόμετρα 1-1200 (-1500) μ.

Ετήσιο ελάχιστα διακλαδισμένο φυτό ύψος 20-60 εκ.

Άνθιση: Απρίλιος- Ιούνιος

Ετυμολογία:

Centaurea < Centaurus < Κένταυρος (ο Κένταυρος Χείρων ήταν γιατρός και δάσκαλος του Ασκληπιού).

cyanus < κυανός ==> από το χρώμα του άνθους.

Centaurea napulifera

Όρβηλος 03/07/2011

φωτογραφία Ζήσης Αντωνόπουλος

Η Centaurea napulifera (Rochel 1835) subsp. napulifera είναι βαλκανικό ενδημικό. Στην Ελλάδα φύεται σε Ανατολική Μακεδονία (Χορτιάτης, Μπέλες, Παγγαίο, Μενοίκιο, Βροντούς, Όρβηλος, Φαλακρό) και Ροδόπη.

Βιότοπος: λιβάδια, βραχώδεις πλαγιές, αλπικοί βοσκότοποι σε υψόμετρα 1300-2200 μ. 

Πολύμορφο φυτό που έχει χωριστεί σε τρία υποείδη. Και τα τρία φύονται στην Ελλάδα. 

Ανθίδια λευκά. 

Άνθιση: Ιούνιος - Ιούλιος.

Ετυμολογία:

Centaurea < Centaurus < Κένταυρος (ο Κένταυρος Χείρων ήταν γιατρός και δάσκαλος του Ασκληπιού).

napulifera < υποκοριστικό του napus < νάπυ, νάπυος (είδος γογγυλίου με κονδυλώδη ρίζα) + fero φέρω.

Centaurea sonchifolia

ακτή Κυλλήνης (Ηλεία) 10/07/2009

φωτογραφία Ρένα Καρακατσάνη

Η Centaurea sonchifolia (L. 1753) είναι μεσογειακό φυτό σε Ισπανία, Ιταλία και  Ελλάδα. 

Στην χώρα μας φύεται κοντά στην θάλασσα, σε υψόμετρα έως 100 μέτρα, στην ακτογραμμή της δυτική Πελοποννήσου και σε νησιά του Ιονίου (Κέρκυρα,  Κεφαλονιά, Ζάκυνθος).

Ανθίζει το καλοκαίρι.

Ετυμολογία:

Centaurea < Centaurus > Κένταυρος (ο Κένταυρος Χείρων ήταν γιατρός και δάσκαλος του Ασκληπιού).

sonchifolia < sonchus  + folium φύλλο ==> με φύλλα παρόμοια με του sonchus.

Sonchus < όνομα που χρησιμοποιεί ο Πλίνιος για ένα φυτό που μοιάζει με μαρούλι

Crepis rubra

Νεμέα 09/01/2010

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Crepis rubra (L. 1753) είναι μεσογειακό φυτό με ευρεία εξάπλωση σε όλη την Ελλάδα.

Βιότοπος: πετρώδεις τοποθεσίες, ξηρά λιβάδια.

Έχει φύλλα πτεροσχιδή ή οδοντωτά, τα ανώτερα λογχοειδή.

Ανθοφόρα κεφάλια με ανθίδια ρόδινα μέχρι 4 εκ. διάμετρο.

Άνθιση ανοιξιάτικη.

Ετυμολογία:

Crepis < κρηπίς - επειδή η ρίζα του φυτού εισχωρεί βαθιά και σχηματίζει βάση (κρηπίδα), όπως αναφέρει ο Θεόφραστος.

rúbra < rúbeo, κοκκινίζω = ερυθρή.

Ταΰγετος 25/03/2010

Erigeron alpinus

Πήλιο 20/07/2011

photo (c) Γιάννης Γαβαλάς

Cirsium arvense

Πάικο 24/07/2011

φωτογραφία Γιάννης Γαβαλάς

Το Cirsium arvense [(L.) Scop. 1772] είναι ευρωσιβηρικό φυτό με εξάπλωση στην ηπειρωτική Ελλάδα.

Βιότοπος: υγρές θέσεις σε λιβάδια, αγρούς, άκρες ποταμών σε υψόμετρα 0-1200 (-2000) μ.

Πολυετές ριζωματώδες φυτό με όρθια στελέχη έως 1 μέτρο.

Άνθη πορφυρά-μοβ.

Άνθιση: τέλη Μαΐου - Αύγουστος.

Ετυμολογία:

Cirsium < κίρσιον και κιρσός (διευρυμένη φλέβα) ==> επειδή υποτίθεται ότι είδη του γένους θεράπευαν την πάθηση των κιρσών.

arvense < arvum, αγρός = αρουραία, των αγρών.

Globularia alypum

Πάρνηθα 27/03/2011

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Globularia alypum L. 1753 είναι μεσογειακό φυτό, με ευρεία εξάπλωση στην ηπειρωτική Ελλάδα.

Βιότοπος: χέρσες πετρώδεις τοποθεσίες, φρύγανα και θαμνώνες σε υψόμετρα 0-400 (-900) μ.

Αειθαλής, πυκνά πολύκλαδος θάμνος. Φυτό αρωματικό με καθαρτικές ιδιότητες. Φύλλα αντιλογχοειδή, ακέραια ή με λίγους αβαθείς λοβούς, κατεσπαρμένα σε όλο το μήκος του βλαστού.

Ανθοφόρα κεφάλια, ημισφαιρικά, με διάμετρο μέχρι 3 εκ. και ανθίδια οδοντωτά, κυανοϊώδη.

Ανθίζει από τον Ιανουάριο.

Ετυμολογία:

Globularia < globus σφαίρα < globulus σφαιρίδιο / το σχήμα της Γης ==> αναφορά στο σφαιρικό σχήμα της ταξιανθίας.

alypum < α στερητικό + λύπη (πόνος σωματικός & πόνος ψυχικός, θλίψη) ==> απομακρύνει τον πόνο. 

Υμηττός 21/02/2010

Globularia cordifolia

Γκιώνα 30/05/2010

φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Η Globularia cordifolia (L. 1753) είναι ευρωμεσογειακό φυτό, με εξάπλωση στα βουνά της βόρειας χώρας και της Στερεάς Ελλάδα (Γκιώνα).

Βιότοπος: χλοώδεις και βραχώδεις θέσεις, ρωγμές βράχων σε υψόμετρα 1000-2500 μ.

Πολυετές πολυμορφικό, χλοάζον φυτό που σχηματίζει τάπητες.

Στελέχη τρυφερά ξυλώδη. Ανθοφόροι βλαστοί 1-12 εκ., όρθιοι.

Βασικά φύλλα μικρά, 12-40 χιλ., σπατουλοειδή με στρογγυλεμένες κορυφές

Ανθισμένα κεφάλια, διαμέτρου 10-15 χιλ.

Στεφάνη μπλε ή  γαλαζοπράσινη, σωλήνας μικρότερος από τα χείλη, διαιρούμενος σε 3 γραμμικούς λοβούς. Ανθήρες στο ίδιο χρώμα με την στεφάνη.

Ανθίζει Μάιο - Αύγουστο. 

Ετυμολογία:

Globularia < globus σφαίρα > globulus σφαιρίδιο / το σχήμα της Γης ==> αναφορά στο σφαιρικό σχήμα της ταξιανθίας.

cordifolia < cor, córdis καρδιά + folium φύλλο.

Παγγαίο 05/06/2010

Pinguicula crystallina subsp. hirtiflora

Όλυμπος 07/06/2010

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Pinguicula crystallina subsp. hirtiflora [(Ten.) Strid 1991] είναι μικρό «εντομοφάγο» φυτό, που εξαπλώνεται στην Νότια Ιταλία και την Νότια Βαλκανική. Στην Ελλάδα φύεται στον δυτικό ηπειρωτικό κορμό και φτάνει έως την Βόρεια Πελοπόννησο. Στην Μακεδονία αναφέρεται από όρη Δράμας, Βαρνούντα, Βούρινο και Όλυμπο. 

Βιότοπος: πολύ υγρές περιοχές σε υψόμετρα 200-1900 μ. 

Τα φύλλα είναι λιπαρά και κολλώδη και εκκρίνουν ένα πεπτικό υγρό που αιχμαλωτίζει μικρά έντομα, από τα οποία σταδιακά το φυτό παίρνει θρεπτικές ουσίες. 

Ανθίζει Απρίλιο - Σεπτέμβριο.

Ετυμολογία

Pinguicula < pinguis λίπος ==> από περιγραφή του Carolus Clusius (1526-1609) για τα λιπαρά φύλλα του φυτού.

crystallina < κρύσταλλος ==> αναφορά στις φυσαλλίδες της δροσιάς που λάμπουν από το ηλιακό φως στην επιφάνεια των φύλλων.

hirtiflora < hirtus αδρότριχος, δασύτριχος + flos floris άνθος ==> αναφορά στις σκληρές τρίχες στο κέντρο του άνθους.

Pinguicula balcanica subsp. balcanica

Βόρας 04/06/2010 Καϊμακτσαλάν

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Pinguicula balcanica (Casper 1962) subsp. balcanica είναι μικρό «εντομοφάγο» φυτό της Βαλκανικής, κυρίως στα νότια. Στην Ελλάδα φύεται στην Στερεά Ελλάδα (Βαρδούσια), την Βόρεια Πίνδο (Σμόλικας, Γράμμος) και στην Μακεδονία (Βαρνούς, Βέρμιο, Βόρας).

Βιότοπος: βαλτώδεις τοποθεσίες, υγρές θέσεις κοντά σε ρυάκια και πηγές, σε υψόμετρα 1800-2400 μ.

Ανθίζει Ιούνιο - Ιούλιο.

Ετυμολογία:

Pinguicula < pinguis λίπος ==> από περιγραφή του Carolus Clusius (1526-1609) για τα λιπαρά φύλλα του φυτού.

balcanica < Βαλκάνια.

Saxifraga sancta

Παγγαίο 05/06/2010

Φαλακρό 12/07/2009

Saxifraga sempervivum

Παγγαίο 05/06/2010

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Saxifraga sempervivum (K. Koch 1846) είναι φυτό των Βαλκανίων (από το Μαυροβούνιο και νοτιότερα) και της Ανατολίας με εξάπλωση στα περισσότερα βουνά από την Β. Πελοπόννησο και βορειότερα,

Βιότοπος: ρωγμές και προεξοχές βράχων σε υψόμετρα 1000-1900 (-2900) μ.

Πολυετές φυτό. Βασικά φύλλα σε ρόδακα.

Ανθοφόροι βλαστοί 6-15 (-20) με αδενώδες τρίχωμα και χρώμα ροζ-μοβ. Ταξιανθία με 60-16 άνθη κοκκινωπά-μοβ.

Άνθιση: μέσα Μαΐου - αρχές Αυγούστου.

Ετυμολογία:

Saxifraga < saxum βράχος + frango ρωγμή, σχισμή ==> επειδή φυτρώνει στις σχισμές των βράχων.

sempervivum < sémper πάντοτε, αεί + vivo ζωή = πάντοτε ζωντανή, αείζωη.

Gentiana verna subsp. balcanica

Χελμός 12/06/2010

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Gentiana verna subsp. balcanica (N.M. Pritch. 1977) είναι βαλκανικό υποείδος της Gentiana verna, η οποία έχει ευρύτερη εξάπλωση στα βουνά της Ευρασίας. Φύεται στην ορεινή ζώνη της Μακεδονίας και της Βόρειας Πίνδου, ενώ νότια εμφανίζεται στον Χελμό.
Βιότοπος: πετρώδεις, ανοιχτές εκτάσεις, στην ορεινή και ορομεσογειακή ζώνη. 
Πολυετές φυτό, νανώδες, με πολλούς βλαστούς έως 12 εκ.
Φύλλα μικρά, ωοειδή-λογχοειδή.
Τα άνθη βγαίνουν στην κορυφή των βλαστών ανά ένα κι έχουν ζωηρό μπλε χρώμα. Αποτελούνται από έναν επιμήκη σωλήνα και πέντε απλωτούς λοβούς
Ανθίζει Μάιο - Ιούλιο.

Ετυμολογία:
Gentiana <  σύμφωνα με τον Πλίνιο προέρχεται από τον Gentius (ελληνικά: Γέντιος o Γενθιος), τελευταίο βασιλιά των Ιλλυριών (2ος αιώνας π.Χ.), που ανακάλυψε τις αντιαλλεργικές ιδιότητες των ριζών της Gentiana lutea = Γεντιανή.
verna < ver, véris έαρ, άνοιξη = εαρινή.
balcanica < Βαλκάνια.

Centaurium pulchellum

Πήλιο 06/07/2009

photo (c) Γιάννης Γαβαλάς

Gentiana lutea

Γράμμος 10/07/2010

φωτογραφία Ζήσης Αντωνόπουλος

Η Gentiana lutea L. (1753) είναι είδος της Δυτικής Βαλκανικής και της Ευρώπης μέχρι τα Πυρηναία.
Στην Ελλάδα φύεται σε μερικά βουνά της Μακεδονίας της Βόρειας Πίνδου και της Στερεάς Ελλάδας.

Ένα ξακουστό φάρμακο στην αρχαιότητα ήταν η «θηριακή». Παρασκευαζόταν με βάση τη ρίζα της κίτρινης Γεντιανής και τη συμμετοχή πλήθους άλλων βοτάνων και ουσιών. Ο εφευρέτης της «θηριακής» ήταν ο Ανδρόμαχος ο Κρητικός, αρχίατρος του Ρωμαίου αυτοκράτορα Νέρωνα. «Θηριακά» ονομάζονταν αρχικά όλα τα φάρμακα για τις ασθένειες από δαγκώματα δηλητηριωδών φιδιών.

Βιότοπος: πετρώδεις πλαγιές, πετρώδεις θαμνότοποι, υποαλπικά λιβάδια, σε υψόμετρα μέχρι 2500 μ. 
Φυτό με πολυετές ρίζωμα.
Οι βλαστοί εμφανίζονται στις αρχές του καλοκαιριού, είναι ισχυροί, με ύψος 60-100 εκ.
Φύλλα μεγάλα έως 30 εκ., λογχοειδή ή ελλειπτικά.
Άνθη κίτρινα, 30 εκ., που σχηματίζουν μπουκέτα στις κορυφές των βλαστών και στις μασχάλες των ανώτερων φύλλων. Έχουν επιμήκεις λοβούς, που χωρίζονται σχεδόν ως την βάση.
Ανθίζει Ιούλιο - Αύγουστο.

Ετυμολογία:
Gentiana < σύμφωνα με τον Πλίνιο προέρχεται από τον Gentius (ελληνικά: Γέντιος o Γενθιος), τελευταίο βασιλιά των Ιλλυριών (2ος αιώνας π.Χ.), που ανακάλυψε τις αντιαλλεργικές ιδιότητες των ριζών της Gentiana lutea = Γεντιανή.
lutea = κιτρινη.

Gentiana punctata

Βόρας 10/07/2009

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Gentiana punctata (L. 1753) είναι είδος της Δυτικής και της Κεντρικής Ευρώπης. Στην Ελλάδα φύεται στα βουνά της Μακεδονίας Βόρας (Καϊμακτσαλάν) και Βαρνούς.
Βιότοπος: υποαλπικά λιβάδια, σε υψόμετρα μέχρι 2500 μ. 
Φυτό με πολυετές ρίζωμα.
Οι βλαστοί εμφανίζονται στις αρχές του καλοκαιριού, είναι ισχυροί, με ύψος 60-100 εκ.
Φύλλα μεγάλα έως 30 εκ., λογχοειδή ή ελλειπτικά.
Άνθη κίτρινα με πορφυρές στίξεις, μεγάλα, κωδωνοειδή, με πέντε κοντούς λοβούς.
Ανθίζει Ιούλιο - Αύγουστο.

Ετυμολογία:
Gentiana <  σύμφωνα με τον Πλίνιο προέρχεται από τον Gentius (ελληνικά: Γέντιος o Γενθιος), τελευταίο βασιλιά των Ιλλυριών (2ος αιώνας π.Χ.), που ανακάλυψε τις αντιαλλεργικές ιδιότητες των ριζών της Gentiana lutea = Γεντιανή.
punctata < pungo κεντώ, στιγματίζω +=> από τα στίγματα στα άνθη.

Pedicularis olympica

Βόρας 04/06/2010

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Pedicularis olympica (Boiss. 1844) είναι φυτό των Βαλκανίων και της Μικράς Ασίας

Στην Ελλάδα φύεται στην Βόρεια Πίνδο και την Μακεδονία (Βόρας).

Βιότοπος: υγρά ορεινά λιβάδια, ελώδεις θέσεις σε υψόμετρα 1700-2300 μ.

Άνθιση: μέσα Μαΐου - Ιούλιος.

Ετυμολογία:

Pedicularis < pedículus ψείρα (από την αρχαία λαϊκή πεποίθηση ότι αυτό το φυτό ήταν ξενιστής ψειρών για τα βοοειδή που το έτρωγαν).

olympica < Όλυμπος της Βιθυνίας στην Μικρά Ασία (από όπου περιγράφηκε).