Linum arboreum

φαράγγι Πρέβελη 14/01/2011 Κρήτη

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το λίνο το δενδρώδες [Linum arboreum (L. 1753)] είναι ενδημικό του Νότιου Αιγαίου σε Κρήτη, Κάσο, Κάρπαθο, Ρόδο, Χάλκη, Σύμη και Αστυπάλαια ενώ υπάρχει και ένας πληθυσμός του στην Μαρμαρίδα της Μικράς Ασίας.

Βιότοπος: ρωγμές και προεξοχές ασβεστολιθικών βράχων σε υψόμετρα 0-900 (1900) μ.

Άνθιση: (Ιανουάριος) Μάρτιος - Μάιος.

Ετυμολογία:

Linum < λίνον (λινάρι).

arboreum < arbor δένδρο.

Κάρπαθος 28/03/2014

φωτογραφία Δαυΐδ Κουτσογιαννόπουλος

Allium dirphianum

Δίρφυς 03/08/2011

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Allium dirphianum {Brullo & al. 2003) είναι ενδημικό της όρους Δίρφυς στην Κεντρική Εύβοια.
Φύεται σε ασβεστολιθικά εδάφη, σε ανοίγματα δασών, συνήθως σε σκιερές θέσεις και σε υψόμετρα 1400 - 1500 μ.
Ανθίζει το καλοκαίρι.

Ετυμολογία:
Allium < allium (λατιν. Πλίνιος) > άγλις, -ίθος, η κεφαλή ή σκελίδα σκόρδου (σύμφωνα με τον Ottorino Pianigiani, 1845-1926, Ιταλό δικαστή, πολιτικό και γλωσσολόγο.
dirphianum < Δίρφυς

Silene sedoides

Βραυρώνα 22/04/2014 Αττική

Λεγραινά 05/03/2013 Αττική

Lotus corniculatus

Οίτη 10/08/2013

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Ο Lotus corniculatus (L. 1753) είναι ευρασιατικό φυτί με ευρεία εξάπλωση στην ηπειρωτική Ελλάδα.

Βιότοπος: ορεινή βλάστηση, λιβάδια σε υψόμετρα 500-2700 μ.

Έχει μεγάλη περίοδο άνθισης από την άνοιξη μέχρι και το φθινόπωρο.

Ετυμολογία:

Lotus < λατινική ονομασία ενός είδους τριφυλλιού που αναφέρεται από τον Βιργίλιο.

corniculatus < corniculus υποκοριστικό του cornus (κέρατο) ==> επειδή το σχήμα των σπερμάτων έχει μικρά κέρατα.

Linum elegans

Χελμός 12/06/2010

φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Το Linum elegans (Boiss 1854) είναι βαλκανικό φυτό με ευρεία εξάπλωση στην ηπειρωτική Ελλάδα.

Βιότοπος: βραχώδεις πλαγιές, ρωγμές βράχων σε υψόμετρα 200-2000 μ.

Πολυετές φυτό με ξυλώδεις βλαστούς. Ανθοφόρα στελέχη 5-20 εκ.

Άνθη κίτρινα. Άνθιση Μάιος - Ιούλιος.

Ετυμολογία:

Linum < λίνον (λινάρι).

elegans = κομψό.

Φαλακρό 12/07/2009

Ornithogalum prasinantherum

όρος Πατέρας 01/05/2014

φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Το Ornithogalum prasinantherum (Zahar. 1977) είναι βαλκανικό φυτό, με εξάπλωση στην δυτική και νότια Ελλάδα.

Βιότοπος: αγροί με δημητριακά, ακαλλιέργητα χωράφια, ελαιώνες, βραχώδεις πλαγιές με φρύγανα. σε υψόμετρα 0-1000 μ.

Γεώφυτο  με μεγάλο ωοειδή βολβό. Μοιάζει με το O. narbonense και διακρίνεται καλύτερα από την ωοθήκη, η οποία είναι στενά κωνική-ωοειδής. 

Ανθίζει Απρίλιο - Ιούνιο.

Ετυμολογία:

Ornithogalum <  Όρνις (πτηνό,  όρνιθα, κόττα) + γάλα ==> Αναφέρεται στην φράση «και του πουλιού το γάλα», λόγω του λευκού χρώματος των τεπάλων του.

prasinantherum < πράσινο + ανθήρας.

Astragalus thracicus subsp. cylleneus

Χελμός 12/06/2010

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Ο Astragalus thracicus (Griesb.) subsp. cylleneus [(Fisch.) Strid 1986] είναι ενδημικό φυτό της Πελοποννήσου.

Ανθίζει από τον Μάιο σε πετρώδεις θέσεις και θαμνότοπους από τα μέσα υψόμετρα και ψηλότερα.

Ετυμολογία:

Astragalus < αστράγαλος, το οστό του ταρσού που χρησιμοποιούσαν οι αρχαίοι για ζάρι ==> αναφορά στην γωνιακή μορφή των σπερμάτων // Σύμφωνα με τον A. Neill, η ονομασία του φυτού προέρχεται από αστήρ + γάλα για το σχήμα του άνθους και επειδή οι αρχαίοι πίστευαν ότι σαν τροφή μεγάλωνε την παραγωγή γάλακτος στα κατσίκια.

thracicus < Θράκη.

cylleneus < Κυλλήνη, το αρχαίο όνομα της Ζήρειας στην Κορινθία.

«ἀστράγαλος· θάμνος μικρὸς ἐπὶ γῆς φυόμενος, φύλλοις καὶ κλωνίοις ὅμοιος ἐρεβίνθῳ, ἄνθη πορφυρᾶ, μικρά· ῥίζα δ' ὕπεστι στρογγύλη ὥσπερ ῥάφανος εὐμεγέθης, παραφυάδας ἔχουσα στερεάς, μελαίνας, σκληροτάτας ὡς κέρατα ἀντεμπεπλεγμένας ἀλλήλαις, γευσαμένῳ στυπτικάς· φύεται ἐν εὐηνέμοις καὶ συσκίοις καὶ χιονιζομένοις τόποις, πολλὴ δ' ἐν Φενεῷ τῆς Ἀρκαδίας.» (Διοσκουρίδης).

Fritillaria messanensis subsp. gracilis

Λευκάδα 09/04/2011

φωτογραφίες Ζήσης Αντωνόπουλος

Η Fritillaria messanensis subsp. gracilis [(Ebel) Rix 1978 είναι φυτό των Βαλκανίων και της Ιταλία, γενικά στις παράκτιες περιοχές της Αδριατικής. Στην Ελλάδα εξαπλώνεται στο Ιόνιο και στα Ακαρνανικά όρη απέναντι από την Λευκάδα.

Βιότοπος: φρύγανα, ξηρά λιβάδια, θαμνώνες, ελαιώνες σε υψόμετρα 20-500 μ.

Πολύμορφο γεώφυτο, έχουν περιγραφεί τρία υποείδη.

Άνθιση ανοιξιάτικη.

Ετυμολογία:

Fritillaria < fritíllus κύπελλο με το οποίο έριχναν τα ζάρια οι Ρωμαίοι ==> για το σχήμα του άνθους.

messanensis < Messana (σήμερα Messina), η αρχαία ελληνική Μεσσήνη της Σικελίας ==> επειδή το τυπικό υποείδος περιγράφηκε από αυτή την περιοχή.

gracilis = λεπτή, απλή.

Thymus praecox subsp. jankae

Βόρας (Καμαϊκτσαλάν) 10/07/2009 

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Ο Thymus praecox subsp. jankae [(Čelak.) Jalas 1986] είναι φυτό των Βαλκανίων και της Ανατολίας. Στην Ελλάδα αναφέρεται από την Βόρεια Πίνδο και πολλά όρη της Μακεδονίας (Άσκιο - Σινιάτσικο, Βούρινος, Βόρας, Τζένα, Άθως, Παγγαίο, Βροντούς, Φαλακρό).

Βιότοπος: βραχώδεις θέσεις σε υψόμετρα 1800-2500 μ.

Χλοώδες φυτό με πυκνή ανθοφορία.

Άνθιση: Ιούνιος - Αύγουστος.

Ετυμολογία:

Thymus < θύμος < θύω ==> από την έντονη μυρωδιά, εξ ου και θυμίαμα = θυμάρι.

praecox = πρώιμος, ο πρώτος που ανθίζει.

jankae < προς τιμήν του Ούγγρου βοτανικού Viktor Janka (1837-1890) για τις βοτανικές του έρευνες στα Βαλκάνια.

Thymus thracicus

Φαλακρό 12/07/2009

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Ο Thymus thracicus (Velen. 1892) είναι μεσογειακό φυτό (Ιταλία, Βαλκάνια, Ανατολία) με εξάπλωση στην Βόρεια Ελλάδα.

Βιότοπος: λιβάδια, ανοιχτές πετρώδεις πλαγιές σε υψόμετρα 500-1800 (2200 μ.

Έρπον φυτό που σχηματίζει χαλάκι στο έδαφος. Φύλλα βλαστού ελλειπτικά.

Στεφάνη σε φωτεινό κοκκινωπό-μοβ χρώμα.

Άνθιση καλοκαιρινή

Ετυμολογία:

Thymus < θύμος < θύω ==> από την έντονη μυρωδιά, εξ ου και θυμίαμα.

thracicus < Θράκη.

Ajuga pyramidalis

Φαλακρό 12/07/2009

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Ajuga pyramidalis (L. 1753) είναι ευρωπαϊκό φυτό με παρουσία στην Ελλάδα στην Ανατολική Μακεδονία και την Ροδόπη.

Βιότοπος: δάση, ξέφωτα δασών σε υψόμετρα 900-2500 μ.

Πολυετές φυτό. Άνθη γαλάζια με σκούρες και λευκές γραμμές

Άνθιση: Απρίλιος - Ιούλιος.

Ετυμολογία:

Ajuga < στερητικό πρόθεμα -α + jugum ζυγός ==> αναφορά στην απουσία του άνω χείλους της στεφάνης.

pyramidalis < πυραμίς, πυραμίδος ==> επειδή η ταξιανθία έχει σχήμα πυραμίδας.

Moraea sisyrinchium

Αμοργός 07/04/2004

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Moraea sisyrinchium [(L.) Ker Gawl. 1804] είναι μεσογειακό φυτό, με εξάπλωση στην νότια και νησιωτική Ελλάδα.
Βιότοπος: φρύγανα, ξηρά λιβάδια, ελαιώνες, βραχώδεις περιοχές, σε υψόμετρα 0-600 (-1100) μ.
Συνώνυμο: Gynandriris sisyrinchium (L.) Parl. 1854
Πολυετές γεώφυτο.
Βλαστοί όρθιοι με 1-6 άνθη.
Φύλλα βελονοειδή, αυλακωτά με μήκος έως 50 εκ.
Άνθη γαλάζια, με διάμετρο έως 5 εκ. και μικρή διάρκεια ζωής. Τα εξωτερικά τμήματα του περιανθίου φέρουν λευκή κηλίδα με ιώδη στίγματα
Ανθίζει Φεβρουάριο - Μάιο.

Ετυμολογία:
Moraea < το 1758 ο Σκωτσέζος βοτανικός Philip Miller αφιέρωσε το όνομα του γένους Morea στον Robert More (1703-1780), Άγγλο ερασιτέχνη βοτανικό. Όμως ο Λινναίος (Linnaeus) αργότερα άλλαξε το όνομα σε Moraea, συσχετίζοντάς το με το επώνυμο του πεθερού του Johan Moraeus.
sisyrinchium < σισυρίγχιoν, όνομα φυτού με γλυκό βολβό που αναφέρεται από τον Θεόφραστο.
Gynandriris < γυνή + ανήρ ανδρός ==> επειδή τα θηλυκά και αρσενικά αναπαραγωγικά όργανα του φυτού είναι ενωμένα.

«ἴδιον δὲ τοῦ σισυριγχίου τὸ τῆς ῥίζης αὐξάνεσθαι τὸ κάτω πρῶτον, ὃ καλοῦσι...» Θεόφραστος

Melittis melissophyllum

Ζήρεια (Κυλλήνη) 31/05/2008

φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Το Melittis melissophyllum (L. 1753) eξαπλώνεται σε όλη την Ευρώπη και χωρίζεται σε διάφορα υποείδη. Στην Ελλάδα υπάρχει το υποείδος Melittis melissophyllum subsp. albida.

Οι κοινές του ονομασίες είναι μελισσόφυλλο, μελίτης και αγριοβάλσαμο. 

Tο Melittis melissophyllum (L.) subsp. albida [(Guss.) P. W. Ball 1971] είναι φυτό Ιταλίας, Βαλκανίων και βόρειας Ανατολίας.. Εξαπλώνεται σε όλη την ηπειρωτική Ελλάδα και από τα νησιά σε Εύβοια, Θάσο και Κέρκυρα.

Βιότοπος: υγρές και σκιερές θέσεις στον υπόροφο φυλλοβόλων και μικτών δασών. 

Πολυετές ριζωματώδες φυτό. Βλαστοί, όρθιοι ύψους 30-70 εκ.

Μελισσοτροφικό είναι και φαρμακευτικό φυτό (καταπραϋντικές, τονωτικές, υπνωτικές και εμμηναγωγές ιδιότητες).

 Έχει πολύ ωραία άνθη σε λευκορόδινες αποχρώσεις και γλυκό άρωμα μελιού, που λατρεύουν οι μέλισσες. Αρωματικά είναι και τα φύλλα του.

Άνθιση: τέλη Απριλίου - αρχές Ιουλίου.

Ετυμολογία:

Melittis < μέλιττα (ιων.) μέλισσα ==> επειδή συγκεντρώνει τις μέλισσες.

melissophyllum < Melissa (βοτανικό γένος) + φύλλο ==> με φύλλα σαν το γένος Melissa.

albida (λατιν.) = λευκός, υπόλευκη ==> για το λευκό-κιτρινωπό χρώμα των ανθέων.

Acinos alpinus

Βέρμιο 11/07/2009

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Ο Acinos alpinus [(L.) Moench 1794] είναι ευρωπαϊκό είδος με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα. Πολύμορφο φυτό, χωρισμένο σε πολλά υποείδη.

Συνώνυμο: Calamintha alpina (L.).
Βιότοπος: ασβεστολιθικοί βράχοι, πετρώδεις πλαγιές, βραχώδη εδάφη, σε υψόμετρα έως 2000 μέτρα.
Ανθίζει Ιούνιο - Σεπτέμβριο, ανάλογα με το υψόμετρο.

Ετυμολογία:

Acinos < άκινος (και άκονος), φυτό που αναφέρει ο Διοσκουρίδης.

alpinus < Alpes Άλπεις = αλπικός.

Calamintha < καλός + μίνθη (από το έντονο άρωμα, όπως αυτό της μίνθης-μέντας).

Scutellaria orientalis subsp. alpina

Παρνασσός 29/05/2010

φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Η Scutellaria orientalis subsp. alpina [(Boiss.) O. Schwarz 1934] φύεται στην Στερεά Ελλάδα και την Σάμο.

Βιότοπος: βραχώδεις ασβεστολιθικές πλαγιές σε υψόμετρα 1000-1400 μ.

Πολυετές φυτό με λεπτούς ανθοφόρους βλαστούς. Άνθη κίτρινα.

Άνθιση: Μάιος - Ιούλιος.

Ετυμολογία:

Scutellaria < υποκοριστικό του scutum ασπίδα, θυρεός ==> αναφορά στο σχήμα των ανθέων.

orientalis < oriens (ανατολή) ==> ανατολική (σε σχέση με την Δυτική Ευρώπη), ανατολίτικη.

alpina < Alpes Άλπεις = αλπική (επειδή είναι φυτό μεγάλων υψομέτρων).

Ajuga chamaepitys subsp. chia

Παρνασσός 29/05/2010 

Η Ajuga chamaepitys subsp. chia [{Schreb. 1774) Arcang. 1882] είναι ευρωμεσογειακό είδος που επεκτείνεται έως την ΝΔ Ασία. Έχει ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα.

Βιότοπος: διάκενα δασών, φρύγανα, χωράφια σε υψόμετρο 0-1300 (1600) μ.

Ετήσιο ή βραχύβιο πολυετές φυτό. Τα στελέχη συνήθως διακλαδίζονται από την βάση. 

Άνθη σε φωτεινό κίτρινο με σκούρα στίγματα.

Άνθιση: Μάρτιος - αρχές Ιουλίου.

Ετυμολογία:

Ajuga < στερητικό πρόθεμα -α + jugum ζυγός ==> για να δείξει πιθανώς την απουσία του άνω χείλους της στεφάνης.

chamaepitys < χαμαί + πίτυς (είδος πεύκου) ==> αναφορά στα φύλλα που μοιάζουν με του πεύκου.

chia < Χίος

Παρνασσός 29/05/2010

Teucrium chamaedrys subsp. olympicum

Όλυμπος 07/06/2010

φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Το Teucrium chamaedrys subsp. olympicum (Rech.f. 1941) είναι ενδημικό του Ολύμπου, από όπου περιγράφηκε, και της Όσσας.

Βιότοπος: ξηρές βραχώδεις θέσεις, ιδιαίτερα σε ξέφωτα διάκενα πευκοδασών σε υψόμετρα (500) 1000-2200 μ.

Στελέχη πυκνά, κυλινδρικά, τριχωτά.

Στεφάνη κοκκινωπή-μοβ.

Άνθιση Ιούνιος -Σεπτέμβριος.

Ετυμολογία:

Teucrium < τεύκριον, φυτό που αναφέρεται από τον Διοσκουρίδη.

chamaedrys < χαμαί + δρυς ==> με φύλλα σαν της δρυός (βελανιδιάς) ==> Η χαμαίδρυς αναφέρεται από τον Θεόφραστο και τον Διοσκουρίδη.

olympicum < Όλυμπος.

Όσσα (Κίσσαβος) 07/06/2010

Lavandula stoechas

Κέα 05/05/2011

φωτογραφία Ρένα Καρακατσάνη

Η αγριολεβάντα (Lavandula stoechas L. 1753) είναι μεσογειακό φυτό, με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα εκτός της ΒΔ χώρας.
Είναι ένα από τα πιο γνωστά αρωματικά βότανα. Οι ηρεμιστικές και καταπραϋντικές του ιδιότητες την έκαναν πολύ αγαπητή ήδη από την αρχαιότητα. Παρασκεύαζαν μάλιστα και ένα κρασί αρωματισμένο μ’ αυτήν, τον στοιχαδίτη οίνο του Διοσκουρίδη. 
Οι χρήσεις της λεβάντας στην ιατρική την κοσμετολογία αλλά και στο σπίτι είναι άπειρες. Μικρά υφασμάτινα σακουλάκια με αποξηραμένα άνθη λεβάντας μπορούν να τοποθετηθούν στις ντουλάπες για να αρωματίζουν το χώρο και να απωθούν τα έντομα. 
Χρησιμοποιείται επίσης για να αρωματίσει γλυκά και ποτά ενώ ως αφέψημα ηρεμεί, χαλαρώνει και καταπραΰνει τους πόνους.
Είναι πολύ όμορφο φυτό για τον αρωματικό κήπο και μπορεί να φυτευτεί σε παρτέρια και μπορντούρες. Πολλαπλασιάζεται εύκολα με μοσχεύματα και πιο δύσκολα με σπόρο. Συλλέγονται τα άνθη όταν το φυτό είναι σε πλήρη άνθιση και στη συνέχεια αποξηραίνονται σε σκιερό μέρος.
Παλιότερα, από τη λεβάντα παρασκεύαζαν το καραμπάχι, ένα λάδι που οι πλανόδιοι έμποροι το πουλούσαν μαζί με το δαφνέλαιο στις νοικοκυρές. Έριχναν τα άνθη της λεβάντας στο λάδι και το εξέθεταν στον ήλιο. Στη συνέχεια το καθάριζαν με μια απλή διήθηση και το προϊόν ήταν έτοιμο. 

Βιότοπος: θαμνότοποι, φρύγανα, πετρώδεις τοποθεσίες, σε υψόμετρα 0-500 (-800) μ.
Πολύκλαδο φρύγανο, πολύ αρωματικό με φύλλα χνουδωτά, γραμμοειδή σε όλο το μήκος του βλαστού. 
Άνθη μικρά, χοανοειδή, σκούρα βιολετιά, σε πυκνό στάχυ στην κορυφή του οποίου αναπτύσσονται μεγάλα ρόδινα βράκτια με μήκος μέχρι 5 εκ.
Ανθίζει Μάρτιο - Μάιο.

Ετυμολογία:
Lavandula < υποκοριστικό του lavanda < lavo πλένω λούζω.
stoechas < Στοιχάδες νήσοι < στοιχώδες (σε μια σειρά, ευθυγραμμισμένο).

Γεράνεια 06/04/2014 

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Άνδρος 25/03/2012

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Gladiolus palustris

Παγγαίο 05/06/2010

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Ο Gladiolus palustris (Gaudin. 1828) είναι ευρωπαϊκό φυτό Στην Ελλάδα φύεται στην Ανατολική Μακεδονία (Παγγαίο, Φαλακρό, Όρβηλος).

Βιότοπος: ορεινά λιβάδια συνήθως σε υγρές θέσεις και σε υψόμετρα έως 2200 μ.

Πολυετές βολβώδες φυτό, συνήθως με τρία φύλλα και ύψος έως 50 εκ. 

Άνθη σε αραιό στάχυ, ρόδινα, όλα προς μία κατεύθυνση με τα κατώτερα τέπαλα μεγαλύτερα. 

Ανθίζει το καλοκαίρι.

Ετυμολογία:

Gladiolus < gladius μάχαιρα > gladiolus ξιφίδιο ==> το όνομα χρησιμοποιείται για το φυτό από τον Πλίνιο για το σχήμα των φύλλων.

palustris < pálus, palúdis, έλος ==> επειδή προτιμά υγρές θέσεις.

Crocus sieberi

Ψηλορείτης (Ίδη) 22/04/2019

φωτογραφία Γιάννης Γαβαλάς

Ο Crocus sieberi (J.Gay, 1831) είναι ενδημικός των βουνών της Κρήτης.

Βιότοπος: πετρώδεις θέσεις και λιβάδια, βραχώδεις πλαγιές, συχνά ανάμεσα σε θάμνους, σε υψόμετρα 1200—1500 μ.

Φύλλα 4-8.

Άνθη: λευκό περιάνθιο με μοβ περιοχές στην εξωτερική πλευρά των τριών τεπάλων και κίτρινο φάρυγγα. Μέρη του στύλου πορτοκαλί, ακέραια με πλατιά κορυφή. Ανθήρες κίτρινοι. 

Άνθιση: Μάρτιος – Ιούνιος.

Ετυμολογία:

Crocus < κρόκος < πιθανώς από την κρόκη (υφάδι) ==> από τα γεννητικά όργανα (ανθήρες, κλπ) που έχουν παρόμοιο σχήμα με τα υφάδια.

sieberi < αφιερωμένος στον Αυστριακό βοτανικόύ Ζήμπερ (F.W. Sieber), ο οποίος  ερεύνησε την Κρήτη το 1817 και το βιβλίο του αποτελεί αξιόπιστο τεκμήριο για τη χλωρίδα και την ζωή στην Μεγαλόνησο εκείνη την εποχή.