Astragalus austroaegaeus

Κάρπαθος 27/03/2014

φωτογραφία Δαυΐδ Κουτσογιαννόπουλος

Ο Astragalus austroaegaeus (Rech. f. 1949) είναι ενδημικό φυτό Καρπάθου, Κάσου και Ρόδου.

Βιότοπος: φρύγανα, αμπελώνες, αναβαθμίδες σε αργιλώδη εδάφη και σε υψόμετρα 0-650 μ.

Πολυετές φυτό με ξυλώδη και ελάχιστα διακλαδισμένη βάση. Φύλλα με 12-16 ζεύγη φυλλαρίων.

Άνθη ελαφρά μοβ-βιολετί ή  ανοιχτοκίτρινα.

Άνθιση: μέσα Μαρτίου - αρχές Μαΐου.

Ετυμολογία:

Astragalus < αστράγαλος, το οστό του ταρσού που χρησιμοποιούσαν οι αρχαίοι για ζάρι ==> αναφορά στην γωνιακή μορφή των σπερμάτων // Σύμφωνα με τον A. Neill, η ονομασία του φυτού προέρχεται από αστήρ + γάλα για το σχήμα του άνθους και επειδή οι αρχαίοι πίστευαν ότι σαν τροφή μεγάλωνε την παραγωγή γάλακτος στα κατσίκια.

austroaegaeus < auster, ο νότιο άνεμος (η όστρια των ναυτικών) + Αιγαίο = του Νότιου Αιγαίου.

Allium bourgeaui subsp. cycladicum

Νάξος 07/07/2014

φωτογραφίες Γιάννης Γαβαλάς

Το Allium bourgeaui subsp. cycladicum (Bothmer 1974) είναι βολβώδες φυτό της Ανατολικής Μεσογείου, με εξάπλωση σε Κυκλάδες, Ανατολικό Αιγαίο, Αττική και Ανατολική Πελοπόννησο.
Βιότοπος: ασβεστολιθικά βράχια.
Είναι μέλος του συμπλέγματος Allium ampeloprasum και διαφέρει στα λιγότερα και μεγαλύτερα τμήματα του περιανθίου
Ο Bothmer (1974, 1975) έχει χωρίσει το Allium bourgeaui σε 3 υποείδη, με το subsp. cycladicum να ξεχωρίζει από το μοβ περιάνθιο και τους ανθήρες.
Ανθίζει από τον Μάιο μέχρι το καλοκαίρι

Ετυμολογία:
Allium < allium (λατιν. Πλίνιος) > άγλις, -ίθος, η κεφαλή ή σκελίδα σκόρδου (σύμφωνα με τον Ottorino Pianigiani, 1845-1926, Ιταλό δικαστή, πολιτικό και γλωσσολόγο).
bourgeaui < αφιερωμένο στο Γάλλο βοτανικό Eugène Bourgeau (1813-1877).
cycladicum < Cyclades = κυκλαδικό.

Σίκινος 06/07/2014

Σίκινος 06/07/2014

Campanula pelia (Campanula thessala)

Όσσα 07/06/2010

φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Η Campanula pelia (Bedd. 1907) είναι ορεινό ενδημικό φυτό της Θεσσαλίας και της Δυτικής Μακεδονίας.

Συνώνυμο: Campanula thessala, Maire.

Βιότοπος: ρωγμές βράχων, σε υψόμετρα έως 2000 μ.

Πολυετές χασμόφυτο, χνουδωτό, διακλαδισμένο. Στελέχη πολλά, λεπτά, έρποντα.

Τα φύλλα βάσης είναι λυροειδή και σχηματίζουν ρόδακα. Φύλλα βλαστού παρόμοια αλλά μικρότερα.

Άνθη μασχαλιαία σε ανοιχτό μοβ - λιλά.

Ανθίζει από τα μέσα Απριλίου μέχρι τα τέλη Ιουνίου.

Ετυμολογία:

Campanula < campana (λατιν.) < campanula υποκοριστικό

pelia < Πήλιο.

Galium verum

Οίτη 10/08/2013

φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Το Galium verum (L. 1753) subsp. verum είναι ευρωσιβηρικό φυτό με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα.

Βιότοπος: Λιβάδια, άκρες αγρών, θαμνώνες, διάκενα δασών σε υψόμετρα 0-1300 μ.

Πολυετές πολύμορφο φυτό, με ύψος 20-80 εκ. Φύλλα σπειροειδή, γραμμικά, τριχωτά.

Ταξιανθία μεγάλη, κυλινδρική. Άνθη χρυσοκίτρινα.

Άνθιση καλοκαιρινή.

Ετυμολογία:

Galium < γάλα ==> επειδή ορισμένα είδη αυτού του γένους χρησιμοποιήθηκαν για την πήξη του γάλακτος.

verum (λατιν.) = αληθινό, γνήσιο, σωστό.

Galium incanum subsp. incanum

Χελμός 12/06/2010
φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Το Galium incanum (Sm. 1806) subsp. incanum είναι φυτό της Ανατολικής Μεσογείου. Περιγράφηκε επιστημονικά με υλικό που συνέλεξε η αποστολή του Sibthorp στον Παρνασσό και μια υδατογραφία του από τον ζωγράφο Bayer περιλαμβάνεται στην μνημειώδη έκδοση της Flora Graeca.

Στην Ελλάδα η εξάπλωση του, αν και διάσπαρτη,  περιλαμβάνει την Πελοπόννησο, Στερεά Ελλάδα, Νότια Πίνδο, Μακεδονία, Θράκη, Βόρειο (Σαμοθράκη) και Ανατολικό Αιγαίο (Χίος, Σάμος). 

Στην Ανατολική Κρήτη και στο όρος Δίκτη ευδοκιμεί το ενδημικό υποείδος  Galium incanum subsp. creticum (Ehrend).

Βιότοπος: βραχώδεις και πετρώδεις πλαγιές, χαράδρες, αλπικά λιβάδια σε υψόμετρα 1000-2400 μ.

Πυκνοφυές πολυετές φυτό με μαξιλαρόμορφη εμφάνιση. Φύλλα γραμμικά με λευκόγκριζο χνούδι.

Ανθοφόρα στελέχη 7-15 εκ. Ταξιανθία κυλινδρική με λίγα λευκά, κρεμ ή ανοιχτορόδινα άνθη. 

Άνθιση: τέλη Απριλίου - αρχές Αυγούστου.

Ετυμολογία:

Galium < γάλα ==> επειδή ορισμένα είδη αυτού του γένους χρησιμοποιήθηκαν για την πήξη του γάλακτος.

incanum = πολιό, λευκόγκριζο, λευκότριχο ==> αναφορά στα φύλλα.

Χελμός 12/06/2010

υδατογραφία του Bayer από την Flora Graeca

Asperula boissieri

Παρνασσός 30/07/2013
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Asperula boissieri, Heldr. ex Boiss 1888, είναι ενδημική Πελοποννήσου (Ζήρεια, Χελμός) και Στερεάς Ελλάδας Παρνασσός, Γκιώνα, Τυμφρηστός). Περιγράφηκε από την Ζήρεια (Κυλλήνη) και τον Χελμό.
Βιότοπος: προεξοχές ασβεστολιθικών βράχων, σε υψόμετρα 1600-2450 μ.
Χαμηλό, πυκνά μαξιλαρόμορφο, γλαυκώδες πολυετές φυτό.
Στελέχη 2-7 (-10) με όρθιους ανερχόμενους ανθοφόρους βλαστούς.
Φύλλα σε πολύ πυκνή διάταξη, γραμμοειδή έως βελονοειδή.
Στεφάνη σωληνόμορφη, με ροζ ή θαμπό ρόδινο χρώμα.
Ανθίζει Απρίλιο - Ιούνιο.

Ετυμολογία:
Asperula < asper, τραχύς, ακατέργαστος ==> αναφορά στα φύλλα.
boissieri < αφιερωμένη στο Ελβετό βοτανικό Μπουασιέ (Pierre Edmond Boissier 1810-1885).

Dactylorhiza saccifera

Οίτη 26/07/2008

φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Η Dactylorhiza saccifera [(Brongniart) Soó 1962] είναι μεσογειακή ορχιδέα με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα και κυρίως σε  Πίνδο, Δυτική Μακεδονία, Πελοπόννησο.

Βιότοπος: υγρές θέσεις σε δάση και ξέφωτα δασών σε υψόμετρα 300-1600 μ.

Ψηλόβλαστο φυτό με μεγάλα επιμήκη, λογχοειδή φύλλα που έχουν σκούρες κηλίδες και καλύπτουν μεγάλο μέρος του βλαστού. 

Τα ροδινοϊώδη άνθη είναι συγκεντρωμένα σε στάχυ στην κορυφή του βλαστού και εκτός του πλήκτρου διακρίνονται ακόμη από το τρίλοβο, διάστικτο χείλος. 

Άνθιση: από το τέλος Μαΐου μέχρι τον Αύγουστο, ανάλογα με το υψόμετρο.

Ετυμολογία:

Dactylorhiza < δάκτυλο + ρίζα ==> από το σκληρό ρίζωμα που είναι χωρισμένο σαν τα δάκτυλα του χεριού.

saccifera < saccus σάκος + φέρω ==>  από το κοντόχοντρο σαν σάκο πλήκτρο της.

Ταΰγετος 19/07/2008

Sideritis raeseri subsp. attica

Πάρνηθα 03/09/2014
φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Η Σιδηρίτις της Αττικής ή τσάι της Πάρνηθας (Sideritis raeseri Boiss. & Heldr. 1859 subsp. attica Papanic. & Kokkini 1982) είναι ενδημικό αρωματικό φυτό της Αττικής, απ’ όπου και περιγράφηκε
(Πάρνηθα 1859 από τους Boissier. & Heldreichi). To 1982 τα φυτά της Πάρνηθας και της Αττικής οι Παπανικολάου & Κοκκίνη, τα διαχώρισαν σε υποείδος της Sideritis raeseri που έχει ευρύτερη εξάπλωση.
Το φυτό είναι πολυετής πόα με λευκόφαιο με πυκνά εριώδες τρίχωμα.
Βιότοπος: πετρώδεις θέσεις, βράχοι σε υψόμετρα 1.000 - 1.400 μέτρα.
Άνθη: τρίλοβα, κίτρινα - υποκίτρινα.
Άνθιση: Ιούνιος, Αύγουστος, Σεπτέμβριος.

Η Sideritis raeseri subsp. attica περιλαμβάνεται στο Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων των Σπάνιων & Απειλούμενων Φυτών της Ελλάδας (RDB 2009), με τον χαρακτηρισμό «τρωτό» (VU).

Η κάππαρη στην χλωρίδα και στο ρεμπέτικο τραγούδι video

Το τραγούδι «Στα όρη βγαίνει η κάππαρη», που όμως είναι αφιερωμένο σε μια ωραία Θεσσαλονικιά...

Τα κολχικά της Ελλάδας video

Περιγραφές, φωτογραφίες και χάρτες για όλα τα κολχικά της Ελλάδας...

Campanula radicosa

Παρνασσός 30/07/2013

φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Η Campanula radicosa (Bory & Chaub. 1838) είναι ενδημική Στερεάς Ελλάδας (Βαρδούσια, Γκιώνα, Οίτη, Τυμφρηστός, Παρνασσός) και Πελοποννήσου (Ερύμανθος, Ζήρεια, Παναχαϊκό, Ταΰγετος).

Βιότοπος: ασβεστολιθικοί βράχοι, πετρώδεις πλαγιές, βραχώδη εδάφη σε υψόμετρα 1700-2400 μ.

Άνθιση από το τέλος της άνοιξης

Ετυμολογία:

Campanula < campana (λατιν.) < campanula υποκοριστικό

radicosa < radix ρίζα ==> επειδή έχει αναπτυγμένο ριζικό σύστημα.

Saxifraga rotundifolia subsp. rotundifolia

Ταΰγετος 25/03/2010

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Saxifraga rotundifolia L. 1753 subsp. rotundifolia, είναι ευρωμεσογειακό φυτό, με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα, εκτός των νησιών.
Βιότοπος: υγρά σκιερά ασβεστολιθικά βράχια, σε υψόμετρα 0-900 μ.
Πολυετές φυτό. Βλαστοί μήκους 15-50 εκ.
Φύλλα βάσης δισκοειδή-νεφροειδή, οδοντωτά, μακρόμισχα,που σχηματίζουν ρόδακα. Φύλλα βλαστών πολύ μικρά, οδοντωτά ή παλαμοειδή, επιφυή.
Άνθη σε αραιούς κορύμβους. Πέταλα 6-11 χιλ., λευκά, με κόκκινες στίξεις.
Ανθίζει Μάρτιο - Ιούνιο.

Ετυμολογία:
Saxifraga < saxum βράχος + frango ρωγμή, σχιχμή => επειδή φυτρώνει στις σχισμές των βράχων και πολλές φορές μπορεί να σπάσουν με τις ρίζες του μέρος του βράχου.
rotundifolia < rotundus στρογγυλός + folium φύλλο = στρογγυλόφυλλη, πλατύφυλλη.

Viola heldreichiana

Λέσβος 14/05/2014

φωτογραφία Δαυΐδ Κουτσογιαννόπουλος

Η Viola heldreichiana (Boiss. 1849) είναι φυτό της Ανατολικής Μεσογείου. Στην Ελλάδα φύεται στα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου Κάρπαθο, Ρόδο, Κω, Κάλυμνο, Ικαρία, Σάμο και Λέσβο.
Βιότοπος: βραχώδεις πλαγιές, φρύγανα, διάκενα κωνοφόρων δασών σε υψόμετρα (200-) 400-1200 μ.
Μικρή ετήσια πόα, ύψους 2-8 εκ.
Βασικά φύλλα μακριά, αμβλεία, ελλειπτικά.
Σέπαλα 3-5 χιλ. επιμήκη.
Πέταλα με ανοιχτό ή σκούρο ιώδες χρώμα.
Ανθίζει Μάρτιο - Μάιο.

Ετυμολογία:
Viola < viola δάνειο από κάποια μεσογειακή γλώσσα. Ελληνικά: ίον (< ιώδες χρώμα, κλπ).
heldreichiana < αφιερωμένη στον Θεόδωρο Χελδράιχ (Theodor Henrich Hermann von Heldreich, 1822-1902), διευθυντή του Βοτανικού Κήπου Αθηνών.

Galium amorginum

Σίκινος 06/07/2014

φωτογραφίες Γιάννης Γαβαλάς

Το Galium amorginum (Halácsy, 1901) είναι ενδημικό Κυκλάδων και Καρπάθου.
Συλλέχτηκε από την Αμοργό το 1898 από τον Χρήστο Λεωνή και περιγράφηκε το 1901 από τον Halácsy.
Στις Κυκλάδες φύεται σε Αμοργό, Σίκινο, Νάξο, Φολέγανδρο, Ίο, και τις νησίδες Καλόγερος (Σικίνου) και Καρδιώτισσα (Φολεγάνδρου).
Βιότοπος: Προεξοχές ασβεστολιθικών βράχων, πετρώδεις πλαγιές σε υψόμετρα 100-1100 μ.
Ισχυρό πολυετές φυτό με ξυλώδη βάση. Ακμαίοι βλαστοί, ανερχόμενοι, 10-40 εκ., τετράπλευροι.
Φύλλα στρογγυλά, γραμμοειδή, παχιά, γλαυκοπράσινα.
Ταξιανθία πυκνή με άνθη κρεμ-λευκά.

Ετυμολογία:
Galium < γάλα ==> επειδή ορισμένα είδη αυτού του γένους χρησιμοποιήθηκαν για την πήξη του γάλακτος.
amorginum < Αμοργός = αμοργινό.

Clematis vitalba

Δίρφυς 21/06/2008

φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Η Clematis vitalba (L. 1753) είναι ευρασιατικό φυτό με εξάπλωση σε όλη την Ελλάδα εκτός από το Νότιο Αιγαίο και την Κρήτη.

Βιότοπος: δασικές εκτάσεις, μακκία βλάστηση, ρέματα, δρόμοι σε υψόμετρα 1100-1500 μ.

Πολυετές φυτό, έντονα διακλαδισμένο, ξυλώδες. Βρίσκει στήριγμα σε θάμνους και μερικές φορές τους καλύπτει.

Άνθη μασχαλιαία, λευκά.

Άνθιση: Μάιος - Ιούλιος.

Ετυμολογία:

Clematis < κλήμα, κλήματος (κλάδος αμπέλου, κληματόβεργα) = Κληματίς.

vitalba < vitis (αναρριχητικό με την ευρεία έννοια) + alba λευκή ==> από το χρώμα των ανθέων.

Χελμός 12/06/2010

Acantholimon graecum

Οίτη 26/07/2008

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Ο Acantholimon graecum (F. K. Mey. 1987) είναι ενδημικό φυτό της Ελλάδας (Πελοπόννησος, Στερεά Ελλάδα, Νότια Πίνδος, Δυτική Μακεδονία) και Αλβανίας.

Βιότοπος: πετρώδεις πλαγιές, υποαλπικά λιβάδια.

Ανθίζει Ιούνιο - Αύγουστο στην ορεινή ζώνη έως τα 2100 μέτρα.

Ετυμολογία:

Acantholimon < άκανθα + Limonium (από Πλίνιο) < λειμώνιον (Διοσκουρίδης) ==> επειδή μοιάζει με λειμώνειο με αγκάθια.

graecum < Graecia, η Ελλάδα στα λατινικά.

Scutellaria rupestris subsp. olympica

Όλυμπος 07/06/2010

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Scutellaria rupestris subsp. olympica, Bothmer 1987 είναι ενδημικό φυτό του Ολύμπου και ένα από τα οκτώ υποείδη της Scutellaria rupestris.

Βιότοπος: ασβεστολιθικοί βράχοι, πετρώδεις πλαγιές, ξέφωτα δασών.

Άνθιση καλοκαιρινή.

Ετυμολογία:

Scutellaria < υποκοριστικό του scutum ασπίδα, θυρεός (αναφέρεται στα σχήμα των ανθέων).

rupestris (rupester) < rupes βράχος = του βράχου.

olympica <  Όλυμπος.

Viola delphinantha

Ροδόπη 14/07/2014

φωτογραφία Δαυίδ Κουτσογιαννόπουλος

Η Viola delphinantha (Boiss. 1843) είναι ενδημική της Ελλάδας και της Βουλγαρίας. Στην Ελλάδα φύεται κυρίως στην Μακεδονία (Όλυμπος, Άθως, Παγγαίο, Φαλακρό, Όρβηλος, Ροδόπη) και κάνοντας ένα άλμα στον Χελμό της Βόρειας Πελοποννήσου. Περιγράφηκε από την κορυφή του Άθωνα στο Άγιον Όρος, όπου τοπικά είναι μάλλον κοινή.

Βιότοπος: ρωγμές ασβεστολιθικών βράχων σε υψόμετρα (700-) 1400-2500 μ.

Πολυετές φυτό με ξυλώδη βάση. Φύλλα στενά σχεδόν βελονοειδή.

Στεφάνη άνθους κόκκινη-λιλά ή ρόδινη.

Ετυμολογία:

Viola < viola, δάνειο από κάποια μεσογειακή γλώσσα) - ελληνικά: ίον (< ιώδες χρώμα, κλπ).

delphinantha < δελφίν + άνθος ==> από το πολύ μακρύ σπιρούνι του άνθους που μοιάζει με το ρύγχος του δελφινιού.

Serapias orientalis subsp. carica

Αμοργός 29/03/2006
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Serapias orientalis (Greuter, 1972) subsp. carica (H. Baumann & Künkele 1989] είναι ορχιδέα της Ανατολικής Μεσογείου, με κέντρο εξάπλωσης στην Ελλάδα τα νησιά του Αιγαίου.
Το βασικό taxon περιγράφηκε το 1972 (Greuter) από το Λασίθι της Κρήτης. 
Η Serapias carica μοιάζει με την Serapias orientalis subsp. orientalis (H. Baumann & Künkele 1988) και ξεχωρίζει από το μεγαλύτερο μήκος των φύλλων, την βιολετιά απόχρωση του βλαστού της και από το «φουσκωμένο» καπέλο που σχηματίζουν τα σέπαλα-πέταλα. 

Βιότοπος: λιβάδια, θαμνώνες, ελαιώνες σε υψόμετρα 0-500 (-800) μ.
Άνθιση: Μάρτιος-Απρίλιος.

Ετυμολογία:
Serapias < Σεραπιάς, ορχιδέα που ονοματίζει ο Διοσκουρίδης > Σέραπις (και Σάραπις) ελληνοαιγυπτιακός θεός της Ελληνιστικής Εποχής.
orientalis < oriens (ανατολή) = ανατολική, ανατολίτικη
carica < Καρία, αρχαία περιοχή της Μικράς Ασίας = καρική).

Campanula rumeliana

Νάξος 23/06/2012

φωτογραφίες (c) Γιάννης Γαβαλάς

Η γνωστή εξάπλωση της Campanula rumeliana (Hampe) Vatke 1874 περιλαμβάνει την Βόρεια Ελλάδα, την Βουλγαρία και την Ανατολική Θράκη (Ευρωπαϊκή Τουρκία).  Ο Γιάννης Γαβαλάς βρήκε και φωτογράφισε το φυτό στην Νάξο, διευρύνοντας την  εξάπλωσή του προς τον Νότο και προσθέτοντας ένα ακόμα φυτό στην χλωρίδα των Κυκλάδων.