Alcea rosea

Άστρος  01/11/2008
φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Η Alcea rosea (L. 1753) είναι φυτό της Νοτιοδυτικής Ασίας που έχει εγκατασταθεί στην Ελλάδα (εκτός Κρήτης) συχνά ως καλλωπιστικό.

Φύεται σε πετρώδεις πλαγιές, θαμνότοπους, ακαλλιέργητους αγρούς.

Άνθιση ανοιξιάτικη.

Ετυμολογία:

Alcea < αλκαία (φυτό που αναφέρει ο Διοσκουρίδης για ένα είδος μολόχας) // κατ' άλλη εκδοχή από θέμα «αλκ-» (δύναμη).

rosea < rosa ( < ρόδο), τριαντάφυλλο = ροδόχρωμο, ρόδινο, ροζ

Δίρφυς 03/08/2011

Κολχικά της Ελλάδας

Ferulago nodosa

Κέα 30/04/2011
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Ferulago nodosa [(L.) Boiss. 1849] είναι μεσογειακό φυτό με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα.

Βιότοπος: ξηρά λιβάδια, άκρες δρόμων, διάκενα δασών, θαμνώνες σε υψόμετρα 0-700 μ.

Πολυετές φυτό με ανθεκτικό ριζικό σύστημα. Βλαστός 40-80 εκ., αλαφρά διακλαδισμένος, με αρθρώσεις.

Άνθη κίτρινα.

Άνθιση: Μάιος - Ιούνιος.

Ετυμολογία:

Ferulago  < υποκοριστικό τους Ferula (επειδή έχει παρόμοια κίτρινα άνθη).

nodosa < nodus άρθρωση, κόμπος = αρθρωτή.

Κέα 30/04/2011

Teucrium chamaedrys subsp. chamaedrys

Οίτη 26/07/2008
φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Το Teucrium chamaedrys (L. 1753)  subsp. chamaedrys είναι μεσογειακό φυτό, με ευρεία εξάπλωση στην στεριανή Ελλάδα.

Βιότοπος: διάκενα δασών, χαλικώδεις τοποθεσίες, βραχώδεις πλαγιές, σε υψόμετρα 0-1900 μ.

Πολυετής ημίθαμνος, με ξυλώδη βάση και πολύ διακλαδισμένο ριζικό σύστημα που παράγει πολλούς λεπτούς όρθιους ανθοφόρους βλαστούς 10-20 (-40( εκ.

Άνθη σε χαλαρή ταξιανθία.

Στεφάνη 12-15 χιλ., ροζ-κόκκινη, με μεγαλύτερο το μεσαίο λοβό και πολύ μικρούς τους ακραίους λοβούς,

Άνθιση: Μάιο - Αύγουστο.

Ετυμολογία:

Teucrium  < τεύκριον, φυτό που αναφέρεται από τον Διοσκουρίδη.

chamaedrys < χαμαί + δρυς ==> με φύλλα σαν της δρυός (βελανιδιάς).

**«Τεύκριον· οἱ δὲ καὶ τοῦτο χαμαίδρυν καλοῦσιν, οἱ δὲ Τευκρίδα.»

** «χαμαίδρυς μικρὸς ἢ χαμαίρωψ· οἱ δὲ δρυὸς κέγχρος, οἱ δὲ Τεύκριον, Ῥωμαῖοι τριξάγω μίνορ, οἱ δὲ κυερκίαμ, Γάλλοι ἔρινον.»

Διοσκουρίδης

Οίτη 26/07/2008

Plantago amplexicaulis

Ανάβυσσος 05/03/2013

Μεσογειακό φυτό, με εξάπλωση στην Ελλάδα σε Αττική, Πελοπόννησο, Κυκλάδες, Κρήτη, νησι'α Αιγαίου.

Ανάβυσσος 05/03/2013

Ανάβυσσος 05/03/2013

Senecio thapsoides

Παρνασσός 30/07/2013
φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

To Senecio thapsoides  (DC. 1838) subsp. thapsoides είναι βαλκανικό φυτό με εξάπλωση στην ηπειρωτική Ελλάδα από την Πίνδο (Κατάρα) και νοτιότερα (Ταΰγετος).

Βιότοπος: βραχώδεις ασβεστολιθικές πλαγιές σε υψόμετρα 1200-2200 μ.

Πολυετές φυτό ύψους 20-60 εκ. με πυκνό λευκό τρίχωμα.

Άνθη σωληνοειδή κίτρινα.

Άνθιση καλοκαιρινή.

Ετυμολογία:

Senecio < sénex γέρος ==> αναφορά στον σφαιρικό και λευκό πάππο του φυτού (το όνομα αναφέρεται από τον Πλίνιο).

thapsoides < θαψός (φυτά που αναφέρονται από τον Νίκανδρο και τον Θεόκριτο) + είδος.

Scleranthus perennis

Πιέρια 06/06/2010

Ornithogalum nutans

Παγγαίο 05/06/2010

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Ornithogalum nutans (L. 1753) είναι φυτό των Βαλκανίων και της Ανατολίας. Από τα πιο κομψά ορνιθόγαλα διακρίνεται από τα κωδωνοειδή, κατανεύοντα άνθη του, που κινούνται από τον άνεμο, χαρακτηριστικό που έδωσε και το όνομα στο φυτό. 
Φύλλα ταινιοειδή, αυλακωτά, στο μήκος του βλαστού. 
Τέπαλα μέχρι 3εκ. με χαρακτηριστική ασημοπράσινη χροιά που διαφέρει από αυτή των υπόλοιπων ειδών. Σε αγρούς και φρύγανα, συνήθως στην ορεινή ζώνη. Ανθίζει την άνοιξη.

Ετυμολογία:
Ornithogalum < Όρνις (πτηνό,  όρνιθα, κόττα) + γάλα. Αναφέρεται στην φράση «και του πουλιού το γάλα», λόγω του λευκού χρώματος των τεπάλων του.
nutans < nutare, νεύω ==> Αναφέρεται στην κίνηση των ανθέων και των βλαστών στις πνοές του ανέμου.

Nepeta parnassica

Παρνασσός 30/07/2013

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

H Nepeta parnassica (Heldr. & Sart. 1859) είναι ενδημικό είδος Στερεάς Ελλάδας (Γκιώνα, Ελικώνας, Παρνασσός) και Πελοποννήσου. Υπάρχει η εκδοχή ότι έχει βρεθεί και στην Νότια Αλβανία.

Βιότοπος: βραχώδεις θέσεις, σάρες, ανοίγματα δασών, υποαλπικά λιβάδια σε υψόμετρα 1000-2200 μ.

Πολυετής πόα με ξυλώδη βάση. Βλαστός λεπτός, όρθιος, διακλαδισμένος, τριχωτός.

Άνθη: λευκά με ρόδινα στίγματα.

Άνθιση: καλοκαιρινή.

Ετυμολογία:

Nepeta < nepeta, φυτό που αναφέρει ο Πλίνιος.

parnassica < Παρνασσός.

Ophrys taigetica

Πάρνωνας 01/05/2010

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Ophrys taigetica (H. Presser & S. Hertel 2010) είναι ενδημική της Πελοποννήσου. Είναι ορεινή ορχιδέα, που φύεται πάνω από τα 950 μέτρα και, συνήθως, σε ξέφωτα ελατοδασών ή κάτω από έλατα.

Το 2008 ο Helmut Presser ανακάλυψε σε μεγάλο υψόμετρο στον Ταΰγετο έναν πληθυσμό μιας όψιμης οφρύος με χαρακτηριστικά ενδιάμεσα μεταξύ των Ophrys aesculapii, Ophrys mammosa και Ophrys epirotica. Στα επόμενα δύο χρόνια ανακαλύφθηκαν από τον Stefan Hertel και άλλοι πληθυσμοί αυτής της ορχιδέας στον Ταΰγετο και στον Πάρνωνα, όλοι σε μεγάλα υψόμετρα και σε ελατοδάση. Βρέθηκαν επίσης φυτά και στην Ζήρεια.

Η Ophrys taigetica φέρει μαυροκόκκινο, ακέραιο χείλος, μερικές φορές με κίτρινο λεπτό περιθώριο, με τριχοφυΐα που περιορίζεται στους «ώμους» της βασικής περιοχής και μικρή λευκή απόφυση στην κορυφή. 

Ανθίζει αργά, συνήθως από αρχές μέχρι τέλος Μαΐου, σε μεγάλα υψόμετρα.

Ετυμολογία:

Ophrys < Οφρύς (φρύδι). Δεν είναι ξεκάθαρο σε ποια χαρακτηριστικά του γένους Ophrys αναφέρεται το όνομα ενώ υπάρχει και το ενδεχόμενο γλωσσικής παρερμηνείας.

taigetica < Ταΰγετος.

Silene caesia

Χελμός 12/06/2010

φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Η Silene caesia (Sm. 1809) είναι βαλκανικό φυτό με εξάπλωση στην Δυτική Ελλάδα και την Πελοπόννησο.

Περιγράφηκε επιστημονικά με υλικό που συνέλεξε ο Sibthorp στον Παρνασσό. Υδατογραφία του φυτού από τον Αυστριακό ζωγράφο Bayer περιλαμβάνεται στην μνημειώδη έκδοση της Flora Graeca.

Βιότοπος: πετρώδεις πλαγιά και σάρες σε υψόμετρα 1000-2600 μ.

Ποώδες πολυετές φυτό με ύψος έως 40 εκ.

Βασικά φύλλα γλαυκά σπατουλοειδή.

Άνθιση από τον Μάιο και όλο το καλοκαίρι.

Ετυμολογία:

Silene < Silenus (λατιν.) < Σειληνός. Οι Σειληνοί ήταν ακόλουθοι του Διονύσου. Απεικονίζονται πολλές φορές με αυτιά και ουρά αλόγου και βγάζοντας αφρούς. Η ονομασία Silene ίσως αποτελεί υπαινιγμό για την ιξώδη έκκριση που καλύπτει πολλά είδη Σιληνής.

caesia (λατιν.)  = γαλάζιο, πράσινο-μπλε, γλαυκό ==> αναφορά στο χρώμα των φύλλων.

υδατογραφία του Bayer από την Flora Graeca

Allium callimischon subsp. callimischon

Μάνη 08/11/2008

φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Το Allium callimischon (Link 1834) είναι ελληνικό ενδημικό με εξάπλωση στην Πελοπόννησο, τα Κύθηρα, το Ιόνιο, την Δυτική Στερεά Ελλάδα και την Δυτική Ήπειρο.

Βιότοπος: ξηρές πετρώδεις ή χαλικώδεις θέσεις σε πλαγιές, ανοίγματα θαμνώνων ή φρυγάνων, από το επίπεδο της θάλασσας μέχρι τα 850 μ.
Πολυετές είδος με υπόγειο ωοειδή βολβό.
Φύλλα 3-5, νηματοειδή, λεία.
Βλαστός όρθιος ή ανορθωμένος 10-40 εκ.
Άνθη σε άνισους ποδίσκους, κωδωνοειδή έως χοανοειδή-κωδωνοειδή, λευκά με μεσαία πράσινη-καστανή νεύρωση.
Άνθιση από τα μέσα Σεπτεμβρίου μέχρι τον Νοέμβριο.
Ετυμολογία:
Allium < allium (λατιν. Πλίνιος) > άγλις, -ίθος, η κεφαλή ή σκελίδα σκόρδου (σύμφωνα με τον Ottorino Pianigiani, 1845-1926, Ιταλό δικαστή, πολιτικό και γλωσσολόγο.
callimischon < κάλλος + μίσχος.

Astragalus austroaegaeus

Κάρπαθος 27/03/2014

φωτογραφία Δαυΐδ Κουτσογιαννόπουλος

Ο Astragalus austroaegaeus (Rech. f. 1949) είναι ενδημικό φυτό Καρπάθου, Κάσου και Ρόδου.

Βιότοπος: φρύγανα, αμπελώνες, αναβαθμίδες σε αργιλώδη εδάφη και σε υψόμετρα 0-650 μ.

Πολυετές φυτό με ξυλώδη και ελάχιστα διακλαδισμένη βάση. Φύλλα με 12-16 ζεύγη φυλλαρίων.

Άνθη ελαφρά μοβ-βιολετί ή  ανοιχτοκίτρινα.

Άνθιση: μέσα Μαρτίου - αρχές Μαΐου.

Ετυμολογία:

Astragalus < αστράγαλος, το οστό του ταρσού που χρησιμοποιούσαν οι αρχαίοι για ζάρι ==> αναφορά στην γωνιακή μορφή των σπερμάτων // Σύμφωνα με τον A. Neill, η ονομασία του φυτού προέρχεται από αστήρ + γάλα για το σχήμα του άνθους και επειδή οι αρχαίοι πίστευαν ότι σαν τροφή μεγάλωνε την παραγωγή γάλακτος στα κατσίκια.

austroaegaeus < auster, ο νότιο άνεμος (η όστρια των ναυτικών) + Αιγαίο = του Νότιου Αιγαίου.

Allium bourgeaui subsp. cycladicum

Νάξος 07/07/2014

φωτογραφίες Γιάννης Γαβαλάς

Το Allium bourgeaui subsp. cycladicum (Bothmer 1974) είναι βολβώδες φυτό της Ανατολικής Μεσογείου, με εξάπλωση σε Κυκλάδες, Ανατολικό Αιγαίο, Αττική και Ανατολική Πελοπόννησο.
Βιότοπος: ασβεστολιθικά βράχια.
Είναι μέλος του συμπλέγματος Allium ampeloprasum και διαφέρει στα λιγότερα και μεγαλύτερα τμήματα του περιανθίου
Ο Bothmer (1974, 1975) έχει χωρίσει το Allium bourgeaui σε 3 υποείδη, με το subsp. cycladicum να ξεχωρίζει από το μοβ περιάνθιο και τους ανθήρες.
Ανθίζει από τον Μάιο μέχρι το καλοκαίρι

Ετυμολογία:
Allium < allium (λατιν. Πλίνιος) > άγλις, -ίθος, η κεφαλή ή σκελίδα σκόρδου (σύμφωνα με τον Ottorino Pianigiani, 1845-1926, Ιταλό δικαστή, πολιτικό και γλωσσολόγο).
bourgeaui < αφιερωμένο στο Γάλλο βοτανικό Eugène Bourgeau (1813-1877).
cycladicum < Cyclades = κυκλαδικό.

Σίκινος 06/07/2014

Σίκινος 06/07/2014

Campanula pelia (Campanula thessala)

Όσσα 07/06/2010

φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Η Campanula pelia (Bedd. 1907) είναι ορεινό ενδημικό φυτό της Θεσσαλίας και της Δυτικής Μακεδονίας.

Συνώνυμο: Campanula thessala, Maire.

Βιότοπος: ρωγμές βράχων, σε υψόμετρα έως 2000 μ.

Πολυετές χασμόφυτο, χνουδωτό, διακλαδισμένο. Στελέχη πολλά, λεπτά, έρποντα.

Τα φύλλα βάσης είναι λυροειδή και σχηματίζουν ρόδακα. Φύλλα βλαστού παρόμοια αλλά μικρότερα.

Άνθη μασχαλιαία σε ανοιχτό μοβ - λιλά.

Ανθίζει από τα μέσα Απριλίου μέχρι τα τέλη Ιουνίου.

Ετυμολογία:

Campanula < campana (λατιν.) < campanula υποκοριστικό

pelia < Πήλιο.

Galium verum

Οίτη 10/08/2013

φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Το Galium verum (L. 1753) subsp. verum είναι ευρωσιβηρικό φυτό με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα.

Βιότοπος: Λιβάδια, άκρες αγρών, θαμνώνες, διάκενα δασών σε υψόμετρα 0-1300 μ.

Πολυετές πολύμορφο φυτό, με ύψος 20-80 εκ. Φύλλα σπειροειδή, γραμμικά, τριχωτά.

Ταξιανθία μεγάλη, κυλινδρική. Άνθη χρυσοκίτρινα.

Άνθιση καλοκαιρινή.

Ετυμολογία:

Galium < γάλα ==> επειδή ορισμένα είδη αυτού του γένους χρησιμοποιήθηκαν για την πήξη του γάλακτος.

verum (λατιν.) = αληθινό, γνήσιο, σωστό.

Galium incanum subsp. incanum

Χελμός 12/06/2010
φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Το Galium incanum (Sm. 1806) subsp. incanum είναι φυτό της Ανατολικής Μεσογείου. Περιγράφηκε επιστημονικά με υλικό που συνέλεξε η αποστολή του Sibthorp στον Παρνασσό και μια υδατογραφία του από τον ζωγράφο Bayer περιλαμβάνεται στην μνημειώδη έκδοση της Flora Graeca.

Στην Ελλάδα η εξάπλωση του, αν και διάσπαρτη,  περιλαμβάνει την Πελοπόννησο, Στερεά Ελλάδα, Νότια Πίνδο, Μακεδονία, Θράκη, Βόρειο (Σαμοθράκη) και Ανατολικό Αιγαίο (Χίος, Σάμος). 

Στην Ανατολική Κρήτη και στο όρος Δίκτη ευδοκιμεί το ενδημικό υποείδος  Galium incanum subsp. creticum (Ehrend).

Βιότοπος: βραχώδεις και πετρώδεις πλαγιές, χαράδρες, αλπικά λιβάδια σε υψόμετρα 1000-2400 μ.

Πυκνοφυές πολυετές φυτό με μαξιλαρόμορφη εμφάνιση. Φύλλα γραμμικά με λευκόγκριζο χνούδι.

Ανθοφόρα στελέχη 7-15 εκ. Ταξιανθία κυλινδρική με λίγα λευκά, κρεμ ή ανοιχτορόδινα άνθη. 

Άνθιση: τέλη Απριλίου - αρχές Αυγούστου.

Ετυμολογία:

Galium < γάλα ==> επειδή ορισμένα είδη αυτού του γένους χρησιμοποιήθηκαν για την πήξη του γάλακτος.

incanum = πολιό, λευκόγκριζο, λευκότριχο ==> αναφορά στα φύλλα.

Χελμός 12/06/2010

υδατογραφία του Bayer από την Flora Graeca

Asperula boissieri

Παρνασσός 30/07/2013
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Asperula boissieri, Heldr. ex Boiss 1888, είναι ενδημική Πελοποννήσου (Ζήρεια, Χελμός) και Στερεάς Ελλάδας Παρνασσός, Γκιώνα, Τυμφρηστός). Περιγράφηκε από την Ζήρεια (Κυλλήνη) και τον Χελμό.
Βιότοπος: προεξοχές ασβεστολιθικών βράχων, σε υψόμετρα 1600-2450 μ.
Χαμηλό, πυκνά μαξιλαρόμορφο, γλαυκώδες πολυετές φυτό.
Στελέχη 2-7 (-10) με όρθιους ανερχόμενους ανθοφόρους βλαστούς.
Φύλλα σε πολύ πυκνή διάταξη, γραμμοειδή έως βελονοειδή.
Στεφάνη σωληνόμορφη, με ροζ ή θαμπό ρόδινο χρώμα.
Ανθίζει Απρίλιο - Ιούνιο.

Ετυμολογία:
Asperula < asper, τραχύς, ακατέργαστος ==> αναφορά στα φύλλα.
boissieri < αφιερωμένη στο Ελβετό βοτανικό Μπουασιέ (Pierre Edmond Boissier 1810-1885).

Dactylorhiza saccifera

Οίτη 26/07/2008

φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Η Dactylorhiza saccifera [(Brongniart) Soó 1962] είναι μεσογειακή ορχιδέα με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα και κυρίως σε  Πίνδο, Δυτική Μακεδονία, Πελοπόννησο.

Βιότοπος: υγρές θέσεις σε δάση και ξέφωτα δασών σε υψόμετρα 300-1600 μ.

Ψηλόβλαστο φυτό με μεγάλα επιμήκη, λογχοειδή φύλλα που έχουν σκούρες κηλίδες και καλύπτουν μεγάλο μέρος του βλαστού. 

Τα ροδινοϊώδη άνθη είναι συγκεντρωμένα σε στάχυ στην κορυφή του βλαστού και εκτός του πλήκτρου διακρίνονται ακόμη από το τρίλοβο, διάστικτο χείλος. 

Άνθιση: από το τέλος Μαΐου μέχρι τον Αύγουστο, ανάλογα με το υψόμετρο.

Ετυμολογία:

Dactylorhiza < δάκτυλο + ρίζα ==> από το σκληρό ρίζωμα που είναι χωρισμένο σαν τα δάκτυλα του χεριού.

saccifera < saccus σάκος + φέρω ==>  από το κοντόχοντρο σαν σάκο πλήκτρο της.

Ταΰγετος 19/07/2008

Sideritis raeseri subsp. attica

Πάρνηθα 03/09/2014
φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Η Σιδηρίτις της Αττικής ή τσάι της Πάρνηθας (Sideritis raeseri Boiss. & Heldr. 1859 subsp. attica Papanic. & Kokkini 1982) είναι ενδημικό αρωματικό φυτό της Αττικής, απ’ όπου και περιγράφηκε
(Πάρνηθα 1859 από τους Boissier. & Heldreichi). To 1982 τα φυτά της Πάρνηθας και της Αττικής οι Παπανικολάου & Κοκκίνη, τα διαχώρισαν σε υποείδος της Sideritis raeseri που έχει ευρύτερη εξάπλωση.
Το φυτό είναι πολυετής πόα με λευκόφαιο με πυκνά εριώδες τρίχωμα.
Βιότοπος: πετρώδεις θέσεις, βράχοι σε υψόμετρα 1.000 - 1.400 μέτρα.
Άνθη: τρίλοβα, κίτρινα - υποκίτρινα.
Άνθιση: Ιούνιος, Αύγουστος, Σεπτέμβριος.

Η Sideritis raeseri subsp. attica περιλαμβάνεται στο Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων των Σπάνιων & Απειλούμενων Φυτών της Ελλάδας (RDB 2009), με τον χαρακτηρισμό «τρωτό» (VU).