Salvia amplexicaulis

Παγγαίο 05/06/2010
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Salvia amplexicaulis (Lam. 1791) είναι φυτό των Βαλκανίων και της ΒΔ Ανατολίας με εξάπλωση από την Στερεά Ελλάδα και βορειότερα.

Βιότοπος: αραιό δάσος, λιβάδια, μακκία βλάστηση σε υψόμετρα 200-800 (-1700) μ.

Πολυετές φυτό περίβλαστο, τριχωτός, με ύψος 30-80 εκ.

Στεφάνη άνθους μπλε-ιώδης με το άνω χείλος ελαφρώς κυρτό.

Άνθιση: τέλη Μαΐου - αρχές Αυγούστου.

Ετυμολογία:

Salvia < sálvo θεραπεύω, διασώζω ==> όνομα που χρησιμοποιεί ο Πλίνιος για το φασκομηλο Salvia officinalis και τις θεραπευτικές του ιδιότητες.

amplexicaulis < amplector περεβάλλω, αγκαλιάζω + caulis ( < καυλός = βλαστός) ==> αναφορά στα φύλλα που περιβάλλουν τον βλαστό.

Betonica alopecuros (Stachys alopecuros)

Παρνασσός 30/07/2013
φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Η Betonica alopecuros (L. 1753) subsp. alopecuros είναι ευρωπαϊκό των μεγάλων υψομέτρων. Στην Ελλάδα εξαπλώνεται στην δυτική χώρα, από την Πελοπόννησο έως την Βόρεια Πίνδο και την Δυτική Μακεδονία.

Βιότοπος: πετρώδεις θέσεις και ορεινοί οικότοποι σε υψόμετρα 1300-2500 μ.

Άνθιση καλοκαιρινή

Ετυμολογία:

Betonica < Vettonica, όνομα φαρμακευτικού φυτού που αναφέρει ο Πλίνιος από την Ιβηρική χερσόνησο.

alopecuros < αλώπηξ, -εκος (αλεπού) + ουρά (από την μορφή της ταξιανθίας).

Παρνασσός 30/07/2013

Παρνασσός 30/07/2013

Trifolium pratense

Οίτη 10/08/2013
φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Το Trifolium pratense (L. 1753) είναι ευρωσιβηρικό φυτό με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα. Καλλιεργείται για ζωοτροφές αλλά παραμένει στην φύση στις εύκρατες περιοχές.

Βιότοπος: λιβάδια και ανοίγματα δασών σε υψόμετρα 0-400 (-1900) μ.

Πολυετές φυτό με ύψος 20-60 εκ. Φυλλάρια ελλειπτικά, χνουδωτά.

Άνθη ροζ-μοβ.

Άνθιση: Μάιος - αρχές Αυγούστου.

Ετυμολογία: 

Trifolium < tres (τρις) + folium (λατιν.) φύλλο = Τριφύλλι.

pratense < prato γρασίδι = των λιβαδιών.

Βέρμιο 11-07-2009

Muscari pulchellum

Ακρωτήριο Μελαγκάβι 10/03/2013 Λουτράκι
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Muscari pulchellum (Boiss. 1859) subsp. pulchellum είναι ενδημικό της Στερεάς Ελλάδας και της Πελοποννήσου. 

Από τις Κυκλάδες έχει περιγραφεί το υποείδος Muscari pulchellum subsp. clepsydroides (Karlén 1984) επίσης ενδημικό.

Βιότοπος: πετρώδεις θέσεις και φρυγανότοποι από το επίπεδο της θάλασσας μέχρι την ορεινή ζώνη.

Βολβώδες πολυετές φυτό.

Άνθη: γαλαζορόδινα.

Άνθιση: Ιανουάριο μέχρι Απρίλιο, ανάλογα με το υψόμετρο.

Ετυμολογία:

Muscari < μόσχος (σχετίζεται με το περσικό mushka = γεννητικός αδένας), ελαιώδες, έντονα αρωματικό υγρό που βγαίνει από τον γενετικό αδένα του ασιατικού ελαφιού «μόσχος ο μοσχοφόρος» (πρβ: μοσκοβολώ, μοσχοκάρυδο, κ.ά.). Ίσως επειδή φυτά του γένους Muscari είναι πολύ αρωματικά.

pulchellum < pulcher, όμορφο, ωραίο

Cardopatium corymbosum

Λαυρεωτική 28/05/2013
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Cardopatium corymbosum  [(L.) Pers. 1807] είναι μεσογειακό φυτό από την Ιταλία και ανατολικότερα.

Συνώνυμο: Echinops corymbosus L.

Έχει ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα, κυρίως σε παραθαλάσσιες περιοχές.

Βιότοπος: παράκτια ενδιαιτήματα, άκρες δρόμων, ξηρά λιβάδια, αρχαιολογικοί χώροι σε υψόμετρα 0-400 μ.

Πολυετές είδος. Φύλλα ακανθώδη με αιχμηρά άκρα, της βάσης σε ρόδακα.

Άνθιση: τέλη Μαΐου - αρχές Αυγούστου.

Ετυμολογία:

Cardopatium (ή Cardopatum) < Carduus + patulum (< pateo ευρύ, εκτεταμένο) ==>  αναφορά στην γενική εμφάνιση του φυτού.

corymbosum < κόρυμβος (κορυφή) ==> επειδή τα άνθη, ανεξάρτητα από το ύψος των ποδίσκων, εμφανίζονται στο ίδιο επίπεδο.

Carduus < carduus (λατιν.) αγκάθι (ελλ. κάρδον») < ίσως από «άρδις» (αιχμή του βέλους.

Λαυρεωτική 28/05/2013

Minuartia stellata

Παρνασσός 30/07/2013
φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Η Minuartia stellata [(E. D. Clarke) Maire & Petitm. 1908] είναι ενδημικό είδος της Ελλάδας και της Νότιας Αλβανίας. Στην χώρα μας εξαπλώνεται σε Πελοπόννησο, Στερεά Ελλάδα, Νότια Πίνδο.

Συλλέχτηκε στον Παρνασσό το 1801 από τον Βρετανό ταξιδιώτη E. D. Clarke, ο οποίος στη συνέχεια το περιέγραψε ως Cherleria stellata.

Σχηματίζει εκτεταμένους, πολύ πυκνούς, πράσινους τάπητες σε απότομες, βραχώδεις ασβεστολιθικές πλαγιές, σε υψόμετρα πάνω από 1500 μέτρα.

Ετυμολογία:

Minuartia < γένος αφιερωμένο στον Juan Minuart (1693-1768), Ισπανό βοτανικό.

stellata < stella (λατιν.) αστέρι ==> ονομάστηκε stellata (αστερωτή) από την διάταξη των φύλλων, η οποία έχει το σχήμα στυλιζαρισμένων αστεριών.

Cherleria < γένος αφιερωμένο στον Ελβετό βοτανικό Johann Heinrich Cherler (1570-1610).

Lactuca muralis

Οίτη  10/08/2013
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Lactuca muralis [(L.) Gaertn. 1791] είναι ευρωπαϊκό φυτό που φτάνει έως τον Καύκασο. Έχει ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα.

Συνώνυμο: Mycelis muralis [(L.) Dumort. 1827).

Βιότοπος: Δάση, προεξοχές σε βράχους, φαράγγια σε υψόμετρα 300-1600 μ.

Πολυετές ριζωματώδες φυτό με όρθιους βλαστούς ύψους 20-80 εκ. Κάτω και μεσαία φύλλα περίβλαστα.

Άνθη κίτρινα-λεμονί

Άνθιση: Ιούνιος - Σεπτέμβριος

Ετυμολογία:

Lactuca < lac, láctis, γάλα ==> για τον άφθονο λευκό χυμό που έχουν είδη του γένους ==> μαρούλι, θρίδαξ

muralis  < murus τοίχος ==> αναφορά στον βιότοπο (βράχοι).

Mycelis < αρχαίο όνομα ασαφούς προέλευσης.

Anacamptis sancta

Λέσβος 14/05/2014

φωτογραφία Δαυΐδ Κουτσογιαννόπουλος

Η Anacamptis sancta [(L. 1759) R. M. Bateman, Pridgeon & M.W.Chase 1997]) εξαπλώνεται στην Ανατολική Μεσόγειο από την Παλαιστίνη, το Ισραήλ, τον Λίβανο, την Συρία, την Τουρκία μέχρι την Κύπρο, την Κρήτη και το Αιγαίο. Περιγράφηκε το 1759 από την Χάιφα και ονομάστηκε «ιερή», γιατί στην περιοχή βρίσκονται οι Άγιοι Τόποι του χριστιανισμού. 
Στην Ελλάδα είναι σχετικά σπάνια στην Κρήτη και την Κάρπαθο, σχηματίζει μεγάλους πληθυσμούς στην Ρόδο, την Αμοργό και άλλα νησιά και γενικά είναι συχνή σε νησιά των Κυκλάδων, της Δωδεκανήσου και στα μεγάλα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου Ικαρία, Σάμο, Χίο και Λέσβο. 

Βιότοπος: ξηρά λιβάδια, φρύγανα, ανοικτό περιβάλλον, θαμνότοπους, υποβαθμισμένα ή υπερβοσκημένα εδάφη, σε υψόμετρα μέχρι 800 μ.
Η Anacamptis sancta (συνώνυμο: Orchis sancta) έχει στενή συγγένεια με την Orchis fragrans αλλά τα άνθη της είναι πολύ μεγαλύτερα, άστικτα, ρόδινα μέχρι λευκά. Το χείλος είναι τρίλοβο και οδοντωτό στις άκρες. Τα φύλλα στην εποχή της άνθησης έχουν ξεραθεί. Υβριδίζεται συχνά με τη συγγενική της Anacamptis fragrans και μάλιστα έχει αποδώσει ένα υβρίδιο με σταθερά χαρακτηριστικά, το Anacamptis x kallithea (E. Klein). 
Ανθίζει όψιμα από τα τέλη Απριλίου και μετά.

Ετυμολογία:
Anacamptis < ανά + κάμπτω (από την κάμψη των γυρεομαγματων προς τα πίσω).
sancta = ιερή.

Sedum hispanicum

Οίτη 15/05/2010
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Sedum hispanicum L. 1753 είναι ευρασιατικό φυτό με εξάπλωση σε όλη την Ελλάδα.

Βιότοπος: ξηρά ηλιόλουστα ή ημισκιασμένα βράχια, δασικά ξέφωτα σε υψόμετρα (0-) 300-1800 μ.

Ετήσιο ή πολυετές φυτό  με κοντούς μη ανθοφόρους βλαστούς στην βάση. Φύλλα ελλειπτικά-γραμμικά επαλλάσοντα. Ανθοφόροι βλαστοί 4-15 εκ.

Άνθη με 5-7 πέταλα κοκκινωπά-μοβ.

Άνθιση: Μάιος - Ιούλιος.

Ετυμολογία:

Sedum < sédo (λατιν.) ανακουφίσω, καταπραΰνω, ηρεμώ ==>- επειδή τα φύλλα κάποιων ειδών υποστηρίζεται ότι ανακουφίζουν από τον πόνο των τραυμάτων.

hispanicus < Hispania Ισπανία.

Centaurea pelia

Γεράνεια 25/05/2013
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Centaurea pelia (DC. 1838) είναι ενδημική της Στερεάς Ελλάδας, της Θεσσαλίας (Πήλιο) και της Μακεδονίας (Βούρινος).

Βιότοπος: χλοώδεις θέσεις, ξηρά λιβάδια, άκρες δρόμων και φρυγανότοποι, από τα 200 περίπου μέτρα μέχρι την ορεινή ζώνη.

Φυτό με όρθιους τριχωτούς βλαστούς.

Άνθη: κίτρινα-λεμονί.

Άνθιση: Μάιος - Ιούνιος.

Ετυμολογία:

Centaurea < Centaurus < Κένταυρος (ο Κένταυρος Χείρων ήταν γιατρός και δάσκαλος του Ασκληπιού).

pelia < Πήλιο.

Senecio rupestris

Χελμός 12/06/2010
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Senecio rupestris (Waldst. & Kit. 1803) είναι ευρωμεσογειακό είδος με ευρεία εξάπλωση στην ηπειρωτική Ελλάδα και μία μόνο παρουσία στην Κρήτη στο φαράγγι Κοτσιφού (Heldreich 1846).

Βιότοπος: βραχώδεις και πετρώδεις ασβεστολιθικές πλαγιές σε υψόμετρα 200-1900 μ.

Ετήσιο ή βραχύβιο πολυετές φυτό με ύψος 5-30 εκ.

Άνθιση: Μάιος - Αύγουστος.

Ετυμολογία:

Senecio < sénex γέρος ==> αναφορά στον σφαιρικό και λευκό πάππο του φυτού (το όνομα αναφέρεται από τον Πλίνιο) = Σενέκιο

rupestris < rupes βράχος = του βράχου.

Trifolium purpureum

Πιέρια 06/06/2010
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Trifolium purpureum (Loisel. 1807) είναι μεσογειακό φυτό με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα, εκτός Κρήτης.

Βιότοπος: ξηρά λιβάδια, φυλλοβόλοι θαμνώνες, ελαιώνες, άκρες χωραφιών και δρόμων σε υψόμετρα 0-900 μ.

Ετήσιο φυτό, συχνά διακλαδισμένο από την βάση, με ύψος 20-40 εκ.

Ανθοφόρες κεφαλές ωοειδείς έως κυλινδρικές με πολυάριθμα πορφυροκόκκινα άνθη.

Άνθιση: τέλη Απριλίου - μέσα Ιουλίου.

Ετυμολογία:

Trifolium < tres (τρις) + folium φύλλο = Τριφύλλι.

purpureum < πορφυρό ==> από το χρώμα των ανθέων.

Calamintha grandiflora

Όσσα 07/06/2010
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Calamintha grandiflora (L.) Moench 1794 είναι ευρασιατικό φυτό με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα.

Βιότοπος: σκιερές θέσεις σε φυλλοβόλα και μικτά δάση σε υψόμετρα 400-1400 μ.

Πολυετές φυτό με λεπτά ριζώματα και ενίοτε με στόλονες, ύψους 20-50 εκ. Φύλλα γενικά ωοειδή, κυματοειδή, με αραιό τρίχωμα.

Άνθη 4-10, ροζ-μοβ, που βγαίνουν στην μία πλευρά.

Άνθιση: τέλη Μαΐου - Αύγουστος.

Ετυμολογία:

Calamintha < καλός + μίνθη (από το έντονο άρωμα, όπως αυτό της μίνθης-μέντας).

grandiflora < grandis (μέγας) + flos floris (άνθος) = μεγανθής.

Malcolmia graeca subsp. bicolor

Χελμός  12/06/2010

Ajuga genevensis

Παγγαίο 05/06/2010
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Ajuga genevensis (L. 1753) είναι ευρωπαϊκό φυτό με εξάπλωση στην Ελλάδα από την Ρούμελη και βορειότερα.

Βιότοπος: λιβάδια, φυλλοβόλα και μικτά δάση σε υψόμετρα 0-1300 (1800) μ.

Πολυετές ριζωματώδες φυτό, ολόκληρο με αραιό χνούδι και ύψους 10-30 εκ.

Άνθη μπλε.

Άνθιση: Απρίλιος - Ιούλιος.

Ετυμολογία:

Ajuga < στερητικό πρόθεμα -α + jugum ζυγός ==> για να δείξει πιθανώς την απουσία του άνω χείλους της στεφάνης.

genevensis < Geneve Γενεύη (πόλη της Ελβετίας).

Πιέρια 06/06/2010
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Ornithogalum montanum

Ζήρεια 09/05/2012
φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Το Ornithogalum montanum (Cirillo 1811) είναι μεσογειακό φυτό (από την Ιταλία και δυτικότερα) φθάνοντας έως τον Καύκασο. Έχει ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα, εκτός της Κρήτης.

Γεώφυτο με ωοειδή βολβό. Φύλλα 3-7 γραμμικά, πράσινα, γυαλιστερά.

Άνθιση: Απρίλιος - Ιούνιος.

Ετυμολογία:

Ornithogalum < όρνις (πτηνό,  όρνιθα) + γάλα ==> αναφέρεται στην φράση «και του πουλιού το γάλα», λόγω του λευκού χρώματος των τεπάλων του.

montanum < mons (montis) βουνό, όρος.

Χελμός 12-06-2010

Carlina gummifera

Αμοργός 01/10/2007
φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Η Carlina gummifera [(L.) Less. 1832] είναι μεσογειακό φυτό με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα.

Βιότοπος: χέρσες τοποθεσίες, πετρώδεις θέσεις, ακαλλιέργητα χωράφια σε υψόμετρα 0-750 (-1300) m. 

Φυτό πολυετές με πολύ κοντό βλαστό και φύλλα σε ρόδακα κατακείμενα, επιμήκη, πτεροσχιδή με λοβούς αγκαθωτούς. 

Στο κέντρο του ρόδακα εκπτύσσεται ένα και μοναδικό ανθοφόρο κεφάλι με διάμετρο μέχρι 6 εκ. με λογχοειδή ακανθωτά βράκτια, τα εσωτερικά επάλληλα με ιώδεις αποχρώσεις. 

Ανθίδια πολλά, ρόδινα που παραμένουν για καιρό μετά την ξήρανση των φύλλων. 

Φυτό τοξικό που το χρησιμοποιεί η λαϊκή ιατρική. Την γαλακτώδη ουσία, το κόμμι, που εκχύνεται από το φυτό την χρησιμοποιούσαν παλιότερα τα παιδιά σαν μαστίχα.

Ανθίζει Μάιο - Ιούνιο και πάλι Σεπτέμβριο - Οκτώβριο.

Ετυμολογία:

Carlina < γένος αφιερωμένο στο Καρλομάγνο, επειδή υποτίθεται ότι θεράπευσε τον στρατό του από την πανώλη με κάποια καρλίνα.

gummifera < gummi & gummis & cummi, το κόμμι + fero φέρω = κομμιοφόρος.

Thymus leucospermus

Παρνασσός 30/07/2013
φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Ο Thymus leucospermus (Hartvig, 1987) είναι ενδημικό φυτό Πελοποννήσου, Στερεάς Ελλάδας, Πίνδου και Δυτικής Μακεδονίας.

Φύεται σε πετρώδεις θέσεις στην ορεινή και υποαλπική ζώνη.

Ανθίζει το καλοκαίρι.

Ετυμολογία:

Thymus < θύμος < θύω (από την έντονη μυρωδιά, εξ ου και θυμίαμα).

leucospermus < λευκός + σπέρμα.

Παρνασσός 30/07/2013

Vincetoxicum hirundinaria

Παγγαίο 05/06/2010
φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Το Vincetoxicum hirundinaria subsp. nivale [(Boiss. & Heldr.) Markgr. 1971] είναι φυτό των Βαλκανίων και της Ανατολίας με ευρεία εξάπλωση στην ηπειρωτική Ελλάδα.

Βιότοπος: λιβάδια και δασικές εκτάσεις σε βραχώδεις πλαγιές και σε υψόμετρα 600-1800 μ.

Άνθιση: Μάιος - Ιούλιος.

Ετυμολογία:

Vincetoxicum < vinco νικώ + τοξικόν από την αρχαία έκφραση «τοξικόν φάρμακον», δηλαδή δηλητήριο που άλειφαν τις αιχμές των βελών) ==> επειδή φυτά του γένους αυτού θεωρούνται αποτελεσματικά για την θεραπεία δηλητηριάσεων.

hirundinaria < hirundo χελιδόνι < αναφορά στην κατάποση του Vincetoxicum, όπως τα χελιδόνια που καταπίνουν τα έντομα.

nivale < nix (nivis) χιόνι ==> επειδή αναπτύσσεται σε μεγάλα υψόμετρα.

Astragalus hellenicus

Πάρνηθα 29/05/2011
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Ο Astragalus hellenicus (Boiss. 1872) έχει περίεργη ταξινόμηση. Αρχικά  ελληνικό ενδημικό, τελευταία θεωρείται φυτό της Ανατολικής Μεσογείου. Στην Ελλάδα φύεται στην Πελοπόννησο και την Στερεά Ελλάδα.

Βιότοπος: ξέφωτα ελατοδάσους, σε μεσαία και ανώτερα υψόμετρα.

Φυτό χωρίς κορμό, με έρποντες διακλαδιζόμενους βλαστούς.

Φύλλα 5-190 εκ., με 8-12 ζεύγη φυλλαρίων. Φυλλάρια ωοειδή έως ωοειδή-ελλειπτικά, με πυκνό λευκό τρίχωμα και στις δύο επιφάνειες. Παράφυλλα λογχοειδή.

Ταξιανθίες βότρεις με 3-10 άνθη. Ποδίσκοι πολύ μικροί. Βράκτια 1/3 έως 2/3 το μήκος του σωλήνα. Κάλυκας 10-15 χιλ., με μαλακές μακριές τρίχες.

Στεφάνη κίτρινη, πέτασος 20-27 χιλ. λείος.

Καρπός ωοειδής, συμπιεσμένος-τρίγωνος, με οπίσθια αύλακα, πυκνά τριχωτός.

Ανθίζει Μάιο - Ιούνιο.

Ετυμολογία:

Astragalus < αστράγαλος (φυτό που αναφέρει ο Διοσκουρίδης) < αστήρ + γάλα ==> οι αρχαίοι πίστευαν ότι η βρώση του φυτού αυξάνει το γάλα των κατσικιών.

hellenicus < Hellas Ελλάς.