Centaurea achaia subsp. achaia

Γεράνεια 03/05/3013
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Centaurea achaia (Boiss. & Heldr. 1856) subsp. achaia είναι ενδημική της Βόρειας Πελοποννήσου (Μαίναλο, Χελμός, Ύδατα Στυγός, φαράγγι Βουραϊκού, περιοχή Καλαβρύτων) και της Δυτικής Αττικής (Γεράνεια, Πατέρας).

Βιότοπος: ξηρές και άγονες θέσεις, σε λοφώδη υψώματα, σε ασβεστολιθικές πλαγιές και δίπλα σε δρόμους και μονοπάτια.

Πολυετής πόα, με μεγάλη μορφολογική ποικιλότητα.

Άνθη: ρόδινα, ιώδη ή λευκά.

Άνθιση: Μάιος - Αύγουστος.

Ετυμολογία:

Centaurea < Centaurus < Κένταυρος (ο Κένταυρος Χείρων ήταν γιατρός και δάσκαλος του Ασκληπιού)

achaia < Αχαΐα.

Halacsyella parnassica (Edraianthus parnassicus)

Οίτη 10/08/2013
φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Η Halacsyella parnassica [(Boiss. & Spruner) Janch. 1910] είναι ορεινό φυτό, ενδημικό Στερεάς Ελλάδας (Βαρδούσια, Γκιώνα, Οίτη, Παρνασσός, Τυμφρηστός) και Πελοποννήσου. 

Βιότοπος: πετρώδεις θέσεις, υποαλπικές θέσεις και ανοίγματα δασών σε υψόμετρα έως 2500 μ. 

Ενδιαφέρον έχει η ιστορία του ονόματός του.

Το 1846 ονομάστηκε Campanula parnassica (Boiss. & Spruner), το 1894 σε Edraianthus parnassicus (Halácsy ) και το 1910 σε Halacsyella parnassica (Janch.) που είναι σήμερα το αναγνωρισμένο βοτανικό όνομα

Ετυμολογία:

Halacsyella < αφιερωμένη στον Αυστριακό βοτανικό Eugen von Halácsy (1842-1913), συγγραφέα του Conspectus florae Graecae.

parnassica < Παρνασσός.

Edraianthus  < εδραίος + άνθος.

Οίτη 10/08/2013

Tripolium pannonicum (Aster tripolium)

Σχινιάς 19/11/2014
φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Το Tripolium pannonicum [(Jacq.) Dobrocz. 1962] έχει ευρεία εξάπλωση στην Ευρώπη και στην Ελλάδα.

Συνώνυμο: Aster tripolium L. 1753.

Βιότοπος: Παραθαλάσσιες τοποθεσίες, λιμνοθάλασσες, υγρότοποι.

Όρθιο φυτό, πολύ διακλαδισμένο, με λεπτούς βλαστούς και φύλλα επιμήκη-λογχοειδή, λίγο σαρκώδη.

Ανθικά κεφάλια με περιφερειακά ανθίδια επιμήκη, γαλάζια ή ιώδη μέχρι 2 εκ. μήκος και δίσκο με ανθίδια κίτρινα.

Άνθιση φθινοπωρινή.

Ετυμολογία:

Tripolium < τρις + πολιός ==> αναφέρεται στις χρωματικές αλλαγές του άνθους μέχρι τον πάππο.

pannonicum < Pannonia, Παννονία, ιστορική περιοχή της Κεντρικής Ευρώπης που βρισκόταν στην θέση της σημερινής Ουγγαρία και εν μέρει των όμορων της χωρών.

Aster < αστήρ ==> επειδή έχει το σχήμα που δίνουμε στο στυλιζαρισμένο αστέρι.

Λούτσα (Αρτέμιδα) 14/12/2013

Carlina frigida

Οίτη 10/08/2013
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Carlina frigida Boiss. & Heldr. 1846 subsp. frigida είναι φυτό της Ανατολικής Μεσογείου με εξάπλωση σε Θεσσαλία, Στερεά Ελλάδα και Πελοπόννησο.

Βιότοπος: ορεινή βλάστηση, μεσογειακά λιβάδια σε υψόμετρα 900-1200 μ.

Άνθιση καλοκαιρινή.

Ετυμολογία:

Carlina < γένος αφιερωμένο στο Καρλομάγνο, επειδή υποτίθεται ότι θεράπευσε τον στρατό του από την πανώλη με κάποια καρλίνα.

frigida (λατιν.) = ψυχρή, κρύα (< frigido ψύχω, κρυώνω) ==>  αναφορά στους ψυχρούς βιότοπους που προτιμά το φυτό.

Οίτη 10/08/2013

Verbascum pangaeum

Παγγαίο  05/06/2010
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Verbascum pangaeum (Murb. & Rech. f. 1939) είναι ενδημικό του όρους Παγγαίο της Ανατολικής Μακεδονίας.

Βιότοπος: υψηλή ορεινή βλάστηση, άκρες δρόμων, διάκενα δασών σε υψόμετρα 1500-1950 μ.

Άνθιση καλοκαιρινή.

Ετυμολογία:

Verbascum < barba < barbáscum γενειάδα, από τις τρίχες στα φύλλα και τα άνθη.

pangaeum < Παγγαίο.

Παγγαίο  05/06/2010

Verbena officinalis

Οίτη  10/08/2013
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Verbena officinalis (L. 1753) είναι ευρασιατικό φυτό με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα. 

Βιότοπος: θέσεις με ανθρωπογενή επιβάρυνση, άκρες δρόμων, υγρές τοποθεσίες σε υψόμετρα 0-1000 (-1400) μ.

Πολυετές φυτό. Άνθος πεντάλοβο σε απλό λιλά ή μοβ με κίτρινο λαιμό.

Άνθιση: Ιούνιος - Αύγουστος.

Ετυμολογία:

Verbena < vérber (λατιν.) κλαδί.

officinalis < offícina, μεσαιωνικό εργαστήριο για παρασκευή φαρμάκων και αρωμάτων = φαρμακευτική.

Orchis provincialis

Πάρνωνας 01/05/2010
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Orchis provincialis (Balbis ex Lamarck & DC. 1806) είναι μεσογειακή ορχιδέα με εξάπλωση από την Πορτογαλία μέχρι την Τουρκία. Περιγράφηκε από την επαρχία Var της Προβηγκίας στην Νότια Γαλλία το 1806.
Μοιάζει πολύ με την Orchis pauciflora αλλά είναι πολύ πιο ανοιχτόχρωμη, με υποκίτρινα άνθη και στικτά φύλλα. Χείλος τρίλοβο με κόκκινα στιγματα, κήφωση στο κέντρο και λοβούς έντονα αναδιπλωμένους προς τα κάτω. Πλήκτρο με ελαφρά διόγκωση στην άκρη. Φύεται σε λιβάδια, μακκία βλάστηση, φωτεινά δάση πλατύφυλλων και κωνοφόρων.
Στην Ελλάδα φύεται σ΄ όλη τη χώρα αλλά η κύρια εξάπλωσή της είναι στον ορεινό όγκο της Πίνδου και των προεκτάσεών της. Ανθίζει Απρίλιο - Μάιο.

Ετυμολογία:
Orchis (λατιν. θηλυκού γένους) < Όρχις (αρσενικού γένους), φυτό με δύο κονδύλους σε σχήμα όρχεων που αναφέρει ο Διοσκουρίδης // ο όρχις (< ορχίδιον < αρχίδι).
provincialis < Provence (Προβηγκία), περιοχή της Γαλλίας.

Cirsium vulgare

Πάρνηθα  26/08/2008
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Cirsium vulgare [(Savi) Ten. 1838] είναι ευρωμεσογειακό φυτό με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα.

Βιότοπος: άκρες δρόμων, λιβάδια, διάκενα δασών σε υψόμετρα 0-1500 μ.

Διετές ή βραχύβια πολυετές φυτό με ύψος 60-100 εκ. Στέλεχος με αραιό αραχνοειδές τρίχωμα, αγκαθωτό. Ανθίδια ροζ-μοβ.

Άνθιση: τέλη Μαΐου - Σεπτέμβριος.

Ετυμολογία:

Cirsium < κίρσιον και κιρσός (διευρυμένη φλέβα) ==> επειδή υποτίθεται ότι είδη του γένους θεράπευαν την πάθηση των κιρσών.

vulgare < vúlgus κοινός, ευρέως διαδεδομένος = κοινό.

Echinops ritro subsp. sartorianus

Παρνασσός  30/07/2013
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Ο Echinops ritro subsp. sartorianus [(Boiss. & Heldr.) Kožuharov 1975] είναι ελληνικό ενδημικό υποείδος με εξάπλωση στην Πελοπόννησο και την Στερεά Ελλάδα. 

Βιότοπος: βραχώδη υποαλπικά λιβάδια, διάκενα δασών σε υψόμετρα 600-1500 μ.

Πολυετές φυτό με ξυλώδη ρίζα. Άνθη σε βαθύ μπλε.

Άνθιση καλοκαιρινή

Ετυμολογία:

Echinops < εχίνος (ο αχινός και ο σκαντζόχοιρος)  + όψις ==> αναφορά στην ακανθώδη όψη της ταξιανθίας.

ritro < ρύτρος (όνομα φυτού που αναφέρουν ο Θεόφραστος και ο Ιπποκράτης).

sartorianus < αφιερωμένο στο Γερμανό βοτανικό και φαρμακοποιό του βασιλιά Όθωνα Joseph Sartori (1809-1885) ερευνητή της ελληνικής χλωρίδας.

Salvia amplexicaulis

Παγγαίο 05/06/2010
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Salvia amplexicaulis (Lam. 1791) είναι φυτό των Βαλκανίων και της ΒΔ Ανατολίας με εξάπλωση από την Στερεά Ελλάδα και βορειότερα.

Βιότοπος: αραιό δάσος, λιβάδια, μακκία βλάστηση σε υψόμετρα 200-800 (-1700) μ.

Πολυετές φυτό περίβλαστο, τριχωτός, με ύψος 30-80 εκ.

Στεφάνη άνθους μπλε-ιώδης με το άνω χείλος ελαφρώς κυρτό.

Άνθιση: τέλη Μαΐου - αρχές Αυγούστου.

Ετυμολογία:

Salvia < sálvo θεραπεύω, διασώζω ==> όνομα που χρησιμοποιεί ο Πλίνιος για το φασκομηλο Salvia officinalis και τις θεραπευτικές του ιδιότητες.

amplexicaulis < amplector περεβάλλω, αγκαλιάζω + caulis ( < καυλός = βλαστός) ==> αναφορά στα φύλλα που περιβάλλουν τον βλαστό.

Betonica alopecuros (Stachys alopecuros)

Παρνασσός 30/07/2013
φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Η Betonica alopecuros (L. 1753) subsp. alopecuros είναι ευρωπαϊκό των μεγάλων υψομέτρων. Στην Ελλάδα εξαπλώνεται στην δυτική χώρα, από την Πελοπόννησο έως την Βόρεια Πίνδο και την Δυτική Μακεδονία.

Βιότοπος: πετρώδεις θέσεις και ορεινοί οικότοποι σε υψόμετρα 1300-2500 μ.

Άνθιση καλοκαιρινή

Ετυμολογία:

Betonica < Vettonica, όνομα φαρμακευτικού φυτού που αναφέρει ο Πλίνιος από την Ιβηρική χερσόνησο.

alopecuros < αλώπηξ, -εκος (αλεπού) + ουρά (από την μορφή της ταξιανθίας).

Παρνασσός 30/07/2013

Παρνασσός 30/07/2013

Trifolium pratense

Οίτη 10/08/2013
φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Το Trifolium pratense (L. 1753) είναι ευρωσιβηρικό φυτό με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα. Καλλιεργείται για ζωοτροφές αλλά παραμένει στην φύση στις εύκρατες περιοχές.

Βιότοπος: λιβάδια και ανοίγματα δασών σε υψόμετρα 0-400 (-1900) μ.

Πολυετές φυτό με ύψος 20-60 εκ. Φυλλάρια ελλειπτικά, χνουδωτά.

Άνθη ροζ-μοβ.

Άνθιση: Μάιος - αρχές Αυγούστου.

Ετυμολογία: 

Trifolium < tres (τρις) + folium (λατιν.) φύλλο = Τριφύλλι.

pratense < prato γρασίδι = των λιβαδιών.

Βέρμιο 11-07-2009

Muscari pulchellum

Ακρωτήριο Μελαγκάβι 10/03/2013 Λουτράκι
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Muscari pulchellum (Boiss. 1859) subsp. pulchellum είναι ενδημικό της Στερεάς Ελλάδας και της Πελοποννήσου. 

Από τις Κυκλάδες έχει περιγραφεί το υποείδος Muscari pulchellum subsp. clepsydroides (Karlén 1984) επίσης ενδημικό.

Βιότοπος: πετρώδεις θέσεις και φρυγανότοποι από το επίπεδο της θάλασσας μέχρι την ορεινή ζώνη.

Βολβώδες πολυετές φυτό.

Άνθη: γαλαζορόδινα.

Άνθιση: Ιανουάριο μέχρι Απρίλιο, ανάλογα με το υψόμετρο.

Ετυμολογία:

Muscari < μόσχος (σχετίζεται με το περσικό mushka = γεννητικός αδένας), ελαιώδες, έντονα αρωματικό υγρό που βγαίνει από τον γενετικό αδένα του ασιατικού ελαφιού «μόσχος ο μοσχοφόρος» (πρβ: μοσκοβολώ, μοσχοκάρυδο, κ.ά.). Ίσως επειδή φυτά του γένους Muscari είναι πολύ αρωματικά.

pulchellum < pulcher, όμορφο, ωραίο

Cardopatium corymbosum

Λαυρεωτική 28/05/2013
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Cardopatium corymbosum  [(L.) Pers. 1807] είναι μεσογειακό φυτό από την Ιταλία και ανατολικότερα.

Συνώνυμο: Echinops corymbosus L.

Έχει ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα, κυρίως σε παραθαλάσσιες περιοχές.

Βιότοπος: παράκτια ενδιαιτήματα, άκρες δρόμων, ξηρά λιβάδια, αρχαιολογικοί χώροι σε υψόμετρα 0-400 μ.

Πολυετές είδος. Φύλλα ακανθώδη με αιχμηρά άκρα, της βάσης σε ρόδακα.

Άνθιση: τέλη Μαΐου - αρχές Αυγούστου.

Ετυμολογία:

Cardopatium (ή Cardopatum) < Carduus + patulum (< pateo ευρύ, εκτεταμένο) ==>  αναφορά στην γενική εμφάνιση του φυτού.

corymbosum < κόρυμβος (κορυφή) ==> επειδή τα άνθη, ανεξάρτητα από το ύψος των ποδίσκων, εμφανίζονται στο ίδιο επίπεδο.

Carduus < carduus (λατιν.) αγκάθι (ελλ. κάρδον») < ίσως από «άρδις» (αιχμή του βέλους.

Λαυρεωτική 28/05/2013

Minuartia stellata

Παρνασσός 30/07/2013
φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Η Minuartia stellata [(E. D. Clarke) Maire & Petitm. 1908] είναι ενδημικό είδος της Ελλάδας και της Νότιας Αλβανίας. Στην χώρα μας εξαπλώνεται σε Πελοπόννησο, Στερεά Ελλάδα, Νότια Πίνδο.

Συλλέχτηκε στον Παρνασσό το 1801 από τον Βρετανό ταξιδιώτη E. D. Clarke, ο οποίος στη συνέχεια το περιέγραψε ως Cherleria stellata.

Σχηματίζει εκτεταμένους, πολύ πυκνούς, πράσινους τάπητες σε απότομες, βραχώδεις ασβεστολιθικές πλαγιές, σε υψόμετρα πάνω από 1500 μέτρα.

Ετυμολογία:

Minuartia < γένος αφιερωμένο στον Juan Minuart (1693-1768), Ισπανό βοτανικό.

stellata < stella (λατιν.) αστέρι ==> ονομάστηκε stellata (αστερωτή) από την διάταξη των φύλλων, η οποία έχει το σχήμα στυλιζαρισμένων αστεριών.

Cherleria < γένος αφιερωμένο στον Ελβετό βοτανικό Johann Heinrich Cherler (1570-1610).

Lactuca muralis

Οίτη  10/08/2013
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Lactuca muralis [(L.) Gaertn. 1791] είναι ευρωπαϊκό φυτό που φτάνει έως τον Καύκασο. Έχει ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα.

Συνώνυμο: Mycelis muralis [(L.) Dumort. 1827).

Βιότοπος: Δάση, προεξοχές σε βράχους, φαράγγια σε υψόμετρα 300-1600 μ.

Πολυετές ριζωματώδες φυτό με όρθιους βλαστούς ύψους 20-80 εκ. Κάτω και μεσαία φύλλα περίβλαστα.

Άνθη κίτρινα-λεμονί

Άνθιση: Ιούνιος - Σεπτέμβριος

Ετυμολογία:

Lactuca < lac, láctis, γάλα ==> για τον άφθονο λευκό χυμό που έχουν είδη του γένους ==> μαρούλι, θρίδαξ

muralis  < murus τοίχος ==> αναφορά στον βιότοπο (βράχοι).

Mycelis < αρχαίο όνομα ασαφούς προέλευσης.

Anacamptis sancta

Λέσβος 14/05/2014

φωτογραφία Δαυΐδ Κουτσογιαννόπουλος

Η Anacamptis sancta [(L. 1759) R. M. Bateman, Pridgeon & M.W.Chase 1997]) εξαπλώνεται στην Ανατολική Μεσόγειο από την Παλαιστίνη, το Ισραήλ, τον Λίβανο, την Συρία, την Τουρκία μέχρι την Κύπρο, την Κρήτη και το Αιγαίο. Περιγράφηκε το 1759 από την Χάιφα και ονομάστηκε «ιερή», γιατί στην περιοχή βρίσκονται οι Άγιοι Τόποι του χριστιανισμού. 
Στην Ελλάδα είναι σχετικά σπάνια στην Κρήτη και την Κάρπαθο, σχηματίζει μεγάλους πληθυσμούς στην Ρόδο, την Αμοργό και άλλα νησιά και γενικά είναι συχνή σε νησιά των Κυκλάδων, της Δωδεκανήσου και στα μεγάλα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου Ικαρία, Σάμο, Χίο και Λέσβο. 

Βιότοπος: ξηρά λιβάδια, φρύγανα, ανοικτό περιβάλλον, θαμνότοπους, υποβαθμισμένα ή υπερβοσκημένα εδάφη, σε υψόμετρα μέχρι 800 μ.
Η Anacamptis sancta (συνώνυμο: Orchis sancta) έχει στενή συγγένεια με την Orchis fragrans αλλά τα άνθη της είναι πολύ μεγαλύτερα, άστικτα, ρόδινα μέχρι λευκά. Το χείλος είναι τρίλοβο και οδοντωτό στις άκρες. Τα φύλλα στην εποχή της άνθησης έχουν ξεραθεί. Υβριδίζεται συχνά με τη συγγενική της Anacamptis fragrans και μάλιστα έχει αποδώσει ένα υβρίδιο με σταθερά χαρακτηριστικά, το Anacamptis x kallithea (E. Klein). 
Ανθίζει όψιμα από τα τέλη Απριλίου και μετά.

Ετυμολογία:
Anacamptis < ανά + κάμπτω (από την κάμψη των γυρεομαγματων προς τα πίσω).
sancta = ιερή.

Sedum hispanicum

Οίτη 15/05/2010
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Sedum hispanicum L. 1753 είναι ευρασιατικό φυτό με εξάπλωση σε όλη την Ελλάδα.

Βιότοπος: ξηρά ηλιόλουστα ή ημισκιασμένα βράχια, δασικά ξέφωτα σε υψόμετρα (0-) 300-1800 μ.

Ετήσιο ή πολυετές φυτό  με κοντούς μη ανθοφόρους βλαστούς στην βάση. Φύλλα ελλειπτικά-γραμμικά επαλλάσοντα. Ανθοφόροι βλαστοί 4-15 εκ.

Άνθη με 5-7 πέταλα κοκκινωπά-μοβ.

Άνθιση: Μάιος - Ιούλιος.

Ετυμολογία:

Sedum < sédo (λατιν.) ανακουφίσω, καταπραΰνω, ηρεμώ ==>- επειδή τα φύλλα κάποιων ειδών υποστηρίζεται ότι ανακουφίζουν από τον πόνο των τραυμάτων.

hispanicus < Hispania Ισπανία.

Centaurea pelia

Γεράνεια 25/05/2013
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Centaurea pelia (DC. 1838) είναι ενδημική της Στερεάς Ελλάδας, της Θεσσαλίας (Πήλιο) και της Μακεδονίας (Βούρινος).

Βιότοπος: χλοώδεις θέσεις, ξηρά λιβάδια, άκρες δρόμων και φρυγανότοποι, από τα 200 περίπου μέτρα μέχρι την ορεινή ζώνη.

Φυτό με όρθιους τριχωτούς βλαστούς.

Άνθη: κίτρινα-λεμονί.

Άνθιση: Μάιος - Ιούνιος.

Ετυμολογία:

Centaurea < Centaurus < Κένταυρος (ο Κένταυρος Χείρων ήταν γιατρός και δάσκαλος του Ασκληπιού).

pelia < Πήλιο.

Senecio rupestris

Χελμός 12/06/2010
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Senecio rupestris (Waldst. & Kit. 1803) είναι ευρωμεσογειακό είδος με ευρεία εξάπλωση στην ηπειρωτική Ελλάδα και μία μόνο παρουσία στην Κρήτη στο φαράγγι Κοτσιφού (Heldreich 1846).

Βιότοπος: βραχώδεις και πετρώδεις ασβεστολιθικές πλαγιές σε υψόμετρα 200-1900 μ.

Ετήσιο ή βραχύβιο πολυετές φυτό με ύψος 5-30 εκ.

Άνθιση: Μάιος - Αύγουστος.

Ετυμολογία:

Senecio < sénex γέρος ==> αναφορά στον σφαιρικό και λευκό πάππο του φυτού (το όνομα αναφέρεται από τον Πλίνιο) = Σενέκιο

rupestris < rupes βράχος = του βράχου.