Stellaria holostea

Δίρφυς  28-04-2013
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Stellaria holostea (L. 1753) είναι ευρωπαϊκό φυτό. Στην Ελλάδα φύεται σε Εύβοια (Δίρφυς, Ξεροβούνι), Ανατολική Μακεδονία (Χαλκιδική, Άγιον Όρος) και Θράκη.
Βιότοπος: φυλλοβόλα ή κωνοφόρα δάση σε υψόμετρα 600-1200 μ.
Πολυετές φυτό με λεπτό ρίζωμα.
Ανθοφόρα στελέχη απλά, τετράπλευρα, 15-30 εκ.
Φύλλα άμισχα, λογχοειδή.
Πέταλα λευκά, 1,5-2 φορές όσο τα σέπαλα.
Σπέρματα κοκκινωπά-καφέ.
Άνθιση: μέσα Απριλίου - αρχές Ιουνίου

Ετυμολογία:
Stellaria < stella (λατιν.) αστέρι ==> από την μορφή των λουλουδιών σε πλήρη άνθιση
holostea < όλον + οστούν ==> επειδή στην αρχαιότητα χρησιμοποιούσαν το φυτό για την θεραπεία των καταγμάτων.

Convolvulus oleifolius

Γεράνεια 03-05-2013
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Ο Convolvulus oleifolius (Desr. 1792) είναι μεσογειακό φυτό. Στην Ελλάδα εξαπλώνεται στην κεντρική, νότια και νησιωτική χώρα.

Βιότοπος: πετρώδεις τοποθεσίες και φρύγανα, συχνά κοντά στη θάλασσα.

Φυτό πολυετές με ξυλώδη βλαστό και φύλλα λογχοειδή-γραμμοειδή ασημόχρωμα, παρόμοια μ' αυτά της ελιάς.

Άνθη ανοιχτορόδινα ή λευκωπά μέχρι 30 εκ. διάμετρο, σε επάκριες ταξιανθίες.

Ανθίζει από τον Μάρτιο.

Ετυμολογία:

Convolvulus < convólvo (λατιν.) διαπλέκω - για τα συχνά άστατα στελέχη των ειδών αυτού του γένους = Κονβόλβουλος

oleifolius < olea ελαία + folium φύλλο = ελαιόφυλλος.

Roemeria hybrida

Μεγαρίδα 20/03/2014
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Roemeria hybrida [(L) DC. 1821] subsb. hybrida 1821) είναι μονοετής πόα με ανερχόμενους έως όρθιους, απλούς ή διακλαδισμένους βλαστούς και ύψος μέχρι 35 εκατοστά. Ανήκει στην οικογένεια της παπαρούνας.
Εξαπλώνεται στην μεσογειακή περιοχή και την ΝΔ Ασία. Στη ηπειρωτική Ελλάδα φύεται διάσπαρτα στις άκρες ή τα αυλάκια σε χωράφια με σιτηρά, σε παλιούς αγρούς και σπάνια σε ανοιχτές θέσεις. Λόγω της αλλαγής των καλλιεργειών γίνεται όλο και περισσότερο σπάνια.
Φύλλα πτεροσχιδή. Άνθη μονήρη ή ολιγάριθμα σε ταξιανθία. 

Ανθίζει Απρίλιο - Μάιο.

Περιλαμβάνεται στο Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων των Σπάνιων & Απειλούμενων Φυτών της Ελλάδας (2009).

Ετυμολογία:
Roemeria < γένος αφιερωμένο στον Ελβετό γιατρό, εντομολόγο και βοτανικό Johann Jacob Roemer (1763-1819), διευθυντή του Alter Botanischer Garten της Ζυρίχης.
hybrida < hibrita & ibrida (λατιν.) υβρίδιο).

Cephalaria transylvanica

Θήβα  30-07-2013
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Cephalaria transsylvanica (L.) Roem. & Schult. 1818 είναι φυτό της Νότιας Ευρώπης που φτάνει έως τον Καύκασο.

Βιότοπος: άκρες δρόμων και χωραφιών, ελαιώνες σε υψόμετρα 0-600 (-1300) μ.

Όρθιο ετήσιο φυτό ύψους 70-120 εκ. Κάτω φύλλα λυροειδή και φυλλάρια ωοειδή.

Άνθη μοβ-λιλά.

Άνθιση: Ιούλιος - Σεπτέμβριος

Ετυμολογία:

Cephalaria < κεφαλή ==> από την ανθοφορία σε πυκνά κεφάλια λουλουδιών.

transsylvanica < Τρανσυλβανία, περιοχή της Ρουμανίας.

Cirsium heldreichii

Οίτη 10-08-2013
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Cirsium heldreichii (Halácsy 1890) είναι ενδημικό είδος με εξάπλωση στα βουνά της Στερεάς Ελλάδα και στην Πίνδο.

Φύεται σποραδικά σε θέσεις με υψηλή ορεινή βλάστηση, μεσογειακά και ορεινά λιβάδια.

Ανθίζει το καλοκαίρι.

Ετυμολογία:

Cirsium < κίρσιον και κιρσός (διευρυμένη φλέβα) ==> επειδή υποτίθεται ότι είδη του γένους θεράπευαν την πάθηση των κιρσών.

heldreichii < αφιερωμένο στον Θεόδωρο Χελδράιχ (Theodor Henrich Her-mann von Heldreich, 1822-1902), διευθυντή του Βοτανικού Κήπου Αθηνών.

Lomelosia hymettia

Πάρνηθα 29-05-2011
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Lomelosia hymettia [(Boiss.& Spruner) Greuter & Burdet 1985] είναι ενδημικό φυτό Πελοποννήσου, Στερεάς Ελλάδας και Σποράδων (Γιούρα). 

Συνώνυμο: Scabiosa hymettia (Boiss. & Spruner).

Βιότοπος: πετρώδεις τοποθεσίες, πλαγιές, δίπλα σε δρόμους., σε υψόμετρα 50-1300 μέτρων.

Πολυετής μικρός θάμνος φυτό με ξυλώδη βάση και τριχωτούς βλαστούς ύψους 30-80 εκατοστών.

Άνθη: Πορφυρά-ροζ με μοβ αποχρώσεις.

Άνθιση: Μάιος - Ιούνιος, ανάλογα το υψόμετρο και τη θέση.

Ετυμολογία:

Lomelosia < λώμα (πτερύγιο, στρίφωμα), αναφέρεται στο μεμβρανώδες χείλος της στεφάνης.

hymettia < Υμηττός.

Onobrychis ebenoides

Λαυρεωτική 19/04/2008
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Onobrychis ebenoides (Boiss. & Spruner 1843) είναι ενδημική της Κεντρικής Ελλάδας, Εύβοιας και Πελοποννήσου.

Βιότοπος: βραχώδεις θέσεις. Αναπτύσσεται ιδιαίτερα σε καμένες εκτάσεις.

Γκριζοπράσινο τριχωτό πολυετές φυτό, με ύψος 10-50 εκατοστά. Φύλλα με 4-7 ζευγάρια στενών γραμμοειδών φυλλαρίων.

Άνθη: ρόδινα, που σχηματίζουν πυκνούς ωοειδείς σταχυόμορφους βότρεις.

Άνθιση: Μάρτιος - Μάιος.

Ετυμολογία

Onobrychis < όνος + βρύκω (δαγκώνω) - επειδή το φυτό τρώγεται από τους όνους = Ονοβρυχίς.

ebenoides < έβενος + είδος = εβενοειδής ==> επειδή το φύλλωμά της μοιάζει με του φυτού έβενος (Ebenus).

Sedum album

Οίτη 10/08/2013
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Sedum album (L. 1753) είναι ευρωμεσογειακό φυτό με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα.

Βιότοπος: βραχώδεις προεξοχές, σχισμές βράχων σε υψόμετρα 200-1000 (-2100) μ.

Βλαστός όρθιος, ύψους 8-15 εκ. Φύλλα επαλλάσοντα, ωοειδή, επίπεδα στην πάνω πλευρά. Φύεται συχνά σε πυκνές δέσμες.

Άνθη με πέντε λευκά ή ελαφρά ροζ πέταλα με ρόδινη νεύρωση που αναπτύσσονται σε επάκριους κορύμβους.

Ετυμολογία:

Sedum < sédo (λατιν.) ανακουφίσω, καταπραΰνω, ηρεμώ ==>- επειδή τα φύλλα κάποιων ειδών υποστηρίζεται ότι ανακουφίζουν από τον πόνο των τραυμάτων.

album = λευκό.

Gagea peduncularis

Υμηττός 24/02/2012
φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Η Gagea peduncularis [(C. Presl) Pascher 1904]) είναι μεσογειακό φυτό, με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα, εκτός της Εύβοιας και της Βόρειας Πίνδου. 
Βιότοπος: θαμνώνες, φρύγανα, ανοιχτές πετρώδεις τοποθεσίες σε υψόμετρα 0 -1100 (-1500) μ.
Μικρό, πολυετές, χνουδωτό φυτό με κοντούς βλαστούς.
Τα ανώτερα φύλλα λογχοειδή, τα κατώτερα που είναι πάντα 2 είναι γραμμοειδή αυλακωτά. 
Άνθη κίτρινα, πρασινωπά στην έξω πλευρά, μονήρη με διάμετρο μέχρι 2,5 εκ. 
Ανθίζει Φεβρουάριο - Μάιο.

Ετυμολογία:
Gagea < προς τιμήν του Άγγλου φυσιοδίφη Thomas Gage (1781 - 1820.
peduncularis = έμμισχος.

Τουρκοβούνια 08/02/2015

Ophrys ferrum-equinum

Λαύριο 14/03/2014
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Ophrys ferrum-equinum (Desfontaines 1807) έχει κέντρο ανάπτυξης το Αιγαίο. Περιγράφηκε το 1807 από την Σάμο και την Σμύρνη.

Εύρωστο φυτό, με ύψος έως 40 εκατοστά. Θεωρείται προγονικό είδος και παρουσιάζει μεγάλη ποικιλομορφία ανάλογα με την γεωγραφική περιοχή. Έχουν περιγραφεί αρκετά υποείδη και ποικιλίες.

Βιότοπος: φρύγανα, λιβάδια, ακαλλιέργητα χωράφια, αραιά δάση σε υψόμετρα από το επίπεδο της θάλασσας μέχρι τα 1100 μέτρα.

Άνθος: ακέραιο, ανοιχτό ή σκούρο καφεκόκκινο με πυκνό κοκκινωπό τρίχωμα στους ώμους. Θυρεός γαλαζωπός με μεταλλικό μπλε περίγραμμα σε σχήμα πέταλου.

Άνθιση: Φεβρουάριος - Μάιος.

Ετυμολογία:

Ophrys < Οφρύς (φρύδι). Δεν είναι ξεκάθαρο σε ποια χαρακτηριστικά του γένους Ophrys αναφέρεται το όνομα ενώ υπάρχει και το ενδεχόμενο γλωσσικής παρερμηνείας.

ferrum-equinum < ferrum σίδερο + equinus άλογο ==> επειδή ο θυρεός στο χείλος μοιάζει με πέταλο αλόγου.

Κέα 16-03-2014

φωτογραφία Ρένα Καρακατσάνη

Potentilla pedata

 Όσσα  07/06/2010
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Potentilla pedata ( Willd. 1815) είναι ευρασιατικό φυτό με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα.

Βιότοπος: βραχώδεις θέσεις σε λιβάδια και διάκενα δασικών εκτάσεων σε υψόμετρα 200-1900 μ.

Πολυετές ριζωματώδες φυτό με ύψος 30-70 εκ.

Άνθη πολλά, κίτρινα.

Άνθιση: Μάιος - Ιούλιος.

Ετυμολογία:

Potentilla < υποκοριστικό του potens (potentis) δυνατός, δυνάμενος, αυτός που μπορεί ==> αναφορά στις φαρμακευτικές ιδιότητες ειδών αυτού του γένους.

pedata < pes πόδι ==> αναφορά στην μεγεθυμένη βάση φύλλων.

Lonicera etrusca

Παγγαίο 05/06/2010
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Lonicera etrusca (Santi 1795) είναι μεσογειακό φυτό με εξάπλωση σε όλη την Ελλάδα.

Κοινό λαϊκό όνομα: αγιόκλημα, αγριοαγιόκλημα.
Αειθαλής θάμνος με βλαστούς πολύκλαδους και φύλλα γλαυκά, μεγάλα μέχρι 8 εκ., λεία, τα ανώτερα ενωμένα, περίβλαστα.
Βιότοπος: θαμνώνες, δάση, βραχώδεις πλαγιές.
Ανθική στεφάνη σωληνοειδής, δίχειλη, λευκή ή ρόδινη, με μακρείς λευκούς στήμονες.
Ανθίζει από τον Μάιο.

Ετυμολογία:
Lonicera < γένος αφιερωμένο με τον Γερμανό ιατρό και βοτανικό Adam Lonitzer (Lonicerus, 1528-1586). 
etrusca < Etruria Ετρουρίa, αρχαία περιοχή της Ιταλίας, στη σημερινή Τοσκάνη.

Ophrys attica

Λαυρεωτική 14/03/2014
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η ορχιδέα Ophrys attica [(Boiss. & Orph.) Soó 1926] περιγράφηκε από την Αττική το 1859 ως Ophrys arachnites var. attica (Boiss. & Orph.) και ως ξεχωριστό είδος από τον Soó το 1926. Έχει ευρύτερη εξάπλωση στην ηπειρωτική Ελλάδα, εκτός από την Μακεδονία και την Θράκη.

Απουσιάζει από τις Κυκλάδες και την Κρήτη.

Συνώνυμο: Ophrys umbilicata Desfontaines subsp. umbilicata. (Vascular plants of Greece an annotated checklist, 2013)

Βιότοπος: θαμνώνες, φρύγανα, παρυφές δρόμων και μονοπατιών, διάκενα πευκοδασών σε ηλιόλουστα ή ημισκιερά εδάφη.

Άνθη καφετιά, με πράσινο περιάνθιο και κάμψη του μεσαίου σέπαλου.

Άνθιση: αρχές Μαρτίου - μέσα Απριλίου.

Ετυμολογία:

Ophrys < Οφρύς (φρύδι). Δεν είναι ξεκάθαρο σε ποια χαρακτηριστικά του γένους Ophrys αναφέρεται το όνομα ενώ υπάρχει και το ενδεχόμενο γλωσσικής παρερμηνείας.

Cirsium eriophorum

Παρνασσός  30/07/2013
φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Το Cirsium eriophorum [(L.) Scop. 1772] είναι ευρωμεσογειακό φυτό με εξάπλωση στην ηπειρωτική Ελλάδα.

Βιότοπος: ξηρά λιβάδια, βοσκότοποι σε υψόμετρα έως 1800 μ.

Διετές φυτό με ύψος 50-150 εκ. Στέλεχος ισχυρό, διακλαδισμένο, πυκνά τριχωτό.

Ταξιανθία σφαιρική πυκνά τριχωτή με ανθίδια ρόδινα.

Άνθιση: καλοκαιρινή.

Ετυμολογία:

Cirsium < κίρσιον και κιρσός (διευρυμένη φλέβα) ==> επειδή υποτίθεται ότι είδη του γένους θεράπευαν την πάθηση των κιρσών.

eriophorum < έριον (μαλλί) + φορώ ==> από τις χαρακτηριστικές εριώδεις τούφες στην κορυφή του.

Draba verna

Πάρνηθα  02/03/2008
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Draba verna (L. 1753) είναι ευρασιατικό φυτό με ευρεία εξάπλωση σε όλη την Ελλάδα.

Συνώνυμο: Erophila verna (L.) Chevall. 1828).

Βιότοπος: λιβάδια, δρόμο, δολίνες, διάκενα δασών σε υψόμετρα 0-1900 μ.

Ετήσιο λεπτό φυτό ύψους 3-12 εκ. Βασικά φύλλα σπατουλοειδή σε ρόδακα. Άνθη λευκά.

Άνθιση: Ιανουάριος - Μάιος.

Ετυμολογία:

Draba < δράβη (φυτό που αναφέρει ο Διοκσουρίδης) . Ο De Theis γράφει ότι, σύμφωνα με τον Λινναίο, Δράβη σημαίνει ξινή, πικάντικη, με αναφορά στη γεύση των φύλλων

verna < ver, véris έαρ, άνοιξη = εαρινή.

Erophila < ήρ (ιωνικά), το έαρ, η άνοιξη + φίλος ==> για την πρώιμη εαρινή ανθοφορία του.

Silene paradoxa

Οίτη 10/08/2013
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Silene paradoxa (L. 1763) είναι μεσογειακό φυτό με εξάπλωση στην ηπειρωτική Ελλάδα και το Ιόνιο.

Βιότοπος: μεσογειακά λιβάδια σε υψόμετρα 100-1900 μ.

Άνθιση καλοκαιρινή

Ετυμολογία:

Silene < Silenus (λατιν.) < Σειληνός. Οι Σειληνοί ήταν ακόλουθοι του Διονύσου. Απεικονίζονται πολλές φορές με αυτιά και ουρά αλόγου και βγάζοντας αφρούς. Η ονομασία Silene ίσως αποτελεί υπαινιγμό για την ιξώδη έκκριση που καλύπτει πολλά είδη Σιληνής.

paradoxa < παράδοξη ==> λόγω της δυσκολίας μιας σωστής ταξινόμησης από την παρουσία αντιφατικών χαρακτήρων.

Heracleum sphondylium subsp. pyrenaicum

Οίτη 10/08/2013
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Heracleum sphondylium subsp. pyrenaicum [(Lam.) Bonnier & Layens 1894] είναι ευρωπαϊκό φυτό με εξάπλωση σε Πίνδο, Στερεά Ελλάδα και Πελοπόννησο.

Βιότοπος: ορεινή βλάστηση, οικότοποι γλυκού νερού, άκρες δρόμων σε υψόμετρα 700 - 2500 μ..

Άνθιση καλοκαιρινή.

Ετυμολογία:

Heracleum < Ηράκλειον (< Ηρακλής) ==> φυτό που αναφέρει ο Θεόφραστος για τις θεραπευτικές του ιδιότητες.

sphondylium < σφόνδυλος ==> με μεγαθυμένους κόμβους παρόμοιους με τους σφόνδυλους.

pyrenaicum < Πυρηναία.

«Τὸ δ' Ἡράκλειον φύλλον μὲν ἔχει μέγα καὶ πλατὺ καὶ τρισπίθαμον πανταχῆ, ῥίζαν δὲ ὡς δακτύλου τὸ πάχος δίκραν ἢ τρίκραν, τῇ γεύσει μὲν ὑπόπικρον τῇ δ' ὀσμῇ καθάπερ λιβανωτοῦ καθαροῦ· ἀγαθὴν δὲ τῆς ἱερᾶς νόσου μιγνυμένην φώκης πιτύᾳ ὅσον τεταρτημόριον πίνειν, καὶ ὀδύνης κατὰ γαστέρα ἐν οἴνῳ γλυκεῖ, καὶ ἑλκῶν τῶν μὲν ὑγρῶν ξηρὰν τῶν δὲ ξηρῶν ἐν μέλιτι. αὗται μὲν οὖν ταύτας ἔχουσι διαφοράς τε καὶ δυνάμεις.» Θεόφραστος

Silene cythnia

Αμοργός 29/04/2011

φωτογραφία Γιάννης Γαβαλάς

Η Silene cythnia [(Halácsy) Walters 1964] είναι ενδημική Κυκλάδων, Ικαρίας και Ψαρών.

Περιγράφηκε από την Κύθνο με βάση συλλογή φυτών το 1892 του Τούντα.
Βιότοπος: φρύγανα, βραχώδεις και πετρώδεις θέσεις, σε υψόμετρα 0-900 (-1500) μ.
Πολυετής πόα με αρκετούς, πολύκλαδους, χνουδωτούς ανθοφόρους βλαστούς.
Άνθη: πέταλα δίλοβα, ρόδινα στην πάνω επιφάνεια και με σκούρες ραβδώσεις στην κάτω επιφάνεια.
Ανθίζει Απρίλιο - Ιούνιο
Ετυμολογία:
Silene < Silenus (λατιν.) > Σειληνός = Σιληνή.
cythnia < Κύθνος.

Αμοργός 29/04/2011

photo (c) Γιάννης Γαβαλάς

Hyoscyamus aureus

Κάρπαθος 27/03/2014

φωτογραφία Δαυΐδ Κουτσογιαννόπουλος

Ο Hyoscyamus aureus (L., 1753) είναι φυτό της Ανατολικής Μεσογείου, που μέσω Συροπαλαιστίνης φθάνει έως το ΝΔ Ιράκ.

Στην Ελλάδα αναφέρεται από λίγα νησιά του Νότιου Αιγαίου (Καστελόριζο, Ρόδος, Χάλκη, Κάλυμνος, Κάρπαθος, Ανάφη), την Κρήτη και την Μονεμβασιά.

Είναι κοινό στα ενετικά τείχη του Ηρακλείου και της παλιάς πόλης της Ρόδου. Από την Ρόδο προέρχεται και η υδατογραφία του φυτού που περιλαμβάνεται στην Flora Graeca.

Βιότοπος: συνήθως φύεται σε τείχη βυζαντινών και ενετικών κάστρων και σπάνια σε φυσικούς βιότοπους με ασβεστολιθικούς βράχους, σε υψόμετρα 0-50 (-150) μ.

Πολυετές τριχωτό φυτό με ξυλώδη βάση. Βλαστοί κρεμάμενοι, 30-80 εκ., μέτρια διακλαδισμένοι.

Ανθίζει σταδιακά για μεγάλη χρονική περίοδο. Άνθη ζυγόμορφα, χρυσοκίτρινα με καφέ-μοβ λαιμό.

Άνθιση: Μάρτιος - Μάιος.

Ετυμολογία:

Hyoscyamus < υς (χοίρος) + κύαμος (κουκί) ==> επειδή τους καρπούς του, που μοιάζουν με κουκί, τους τρώνε οι χοίροι ενώ είναι τοξικοί για τους ανθρώπους.

aureus (λατιν.) = χρυσός, χρυσαφένιος ==> από το χρώμα του άνθους.

Orchis mascula

Πάρνωνας 01/05.2010
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Orchis mascula [(L.) L. 1755] είναι ευρωπαϊκή ορχιδέα δασών και μεγάλων υψομέτρων. Περιγράφηκε το 1775 από την Σουηδία. Η ονομασία της οφείλεται στους δύο εύρωστους βολβούς της, σε σχήμα όρχεων.

Ψηλόλιγνο φυτό, με ύψος μέχρι 80 εκατοστά. Φύλλα 6-12 πράσινα, γυαλιστερά, ωοειδή.

Βιότοπος: ανοιχτά δάση, αλπικά λιβάδια σε υψόμετρα μέχρι 2.300 μέτρα.

Άνθη: μεγάλα, σε σκούρο ροζ ή βιολετί χρώμα και πυκνή ταξιανθία.

Άνθιση: Απρίλιος - Ιούνιος.

Ετυμολογία:

Orchis (λατιν. θηλυκού γένους) < Όρχις (αρσενικού γένους), φυτό με δύο κονδύλους σε σχήμα όρχεων που αναφέρει ο Διοσκουρίδης // ο όρχις (< ορχίδιον < αρχίδι).

mascula = αρρενωπή.