Euphorbia apios

Γραμματικό Αττικής  23-03-2013

Ophrys apifera

Πάρνηθα  31-05-2011
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Ophrys apifera (Hudson, 17620 είναι ευρωπαϊκή και μεσογειακή ορχιδέα. Έχει μεγάλη εξάπλωση στην Ευρώπη και στην Ελλάδα.

Είναι χαρακτηριστικό ότι περιγράφηκε επιστημονικά το 1762 από την φτωχή χλωριδικά Αγγλία.

Βιότοπος: φρύγανα, θαμνώνες, λιβάδια, ανοίγματα δασών σε υψόμετρα έως 1800 μ.

Εύρωστο φυτό με ύψος 20-50 εκατοστά. Πολλές φορές αυτοεπικονιάζεται με αποτέλεσμα την δημιουργία πολλών ποικιλιών και μορφών.

Άνθη: τρίλοβα, κυλινδρικά καφετιά. Θυρεός κίτρινος, διχαλωτός. Σέπαλα ρόδινα.

Άνθιση: Απρίλιος - Ιούνιος.

Ετυμολογία:

Ophrys < οφρύς (φρύδι). Δεν είναι ξεκάθαρο σε ποια χαρακτηριστικά του γένους Ophrys αναφέρεται το όνομα ενώ υπάρχει και το ενδεχόμενο γλωσσικής παρερμηνείας.

apifera < apis μέλισσα + fero φέρω = μελισσοφόρος ==> επειδή το χείλος είναι παρόμοιο με μέλισσα.

Trifolium alpestre

Οίτη  10-08-2013
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Trifolium alpestre (L. 1763) είναι ευρωπαϊκό που ανατολικά φθάνει έως τον Καύκασο και έχει ευρεία εξάπλωση στην ηπειρωτική Ελλάδα.

Βιότοπος: δάση, διάκενα θαμώνων, βραχώδεις προεξοχές σε ορεινά και υποαλπικά λιβάδια σε υψόμετρα 1000-2100 μ.

Ριζωματώδες φυτό με ύψος 10-25 εκ.

Βασικά φύλα λογχοειδή και φυλλάρια επιμήκη-ελλειπτικά. Κάλυκας τριχωτός. Άνθη κοκκινωπά.

Άνθιση καλοκαιρινή.

Ετυμολογία:

Trifolium < tres (τρις) + folium (λατιν.) φύλλο = Τριφύλλι

alpestre < Alpes Άλπεις = αλπικό.

Melilotus italicus

Υμηττός 14-04-2011
φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Ο Melilotus italicus [(L.) Lam. 1779] είναι μεσογειακό φυτό με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα.

Βιότοπος: φρύγανα, χωράφια σε αγρανάπαυση, παράκτιοι βιότοποι, ανοίγματα δασών, σε υψόμετρα 0-900 μ.

Όρθιο, διακλαδισμένο, πολυετές φυτό, ύψους 20-60 εκ.

Φύλλα με φυλλάρια πριονωτά, στρογγυλεμένα στο άκρο και σφηνοειδή στην βάση. Τα ανώτερα με φυλλάρια πιο στενά. Παράφυλλα ακέραια.

Άνθη: βότρεις 1,5-3 εκ. με πολλά κίτρινα άνθη, μήκους 6-9 χιλ. Χέδρωπες σφαιρικοί.

Ανθίζει Μάρτιο - Μάιο.

 

Ετυμολογία:

Melilotus < μέλι + lotus (είδος τριφυλλιού με παρόμοιο άνθος).

italicus < Italia.

Υμηττός 14-04-2011

Epilobium hirsutum

Οίτη 10-08-2013
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Epilobium hirsutum (L. 1753) είναι ευρωσιβηρικό φυτό με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα.

Βιότοπος: υγρές θέσεις, έλη σε υψόμετρα 0-1200 (1800) μ.

Πολυετές ριζωματώδες φυτό με παχιές ρίζες. Βλαστό όρθιος, μέτρια διακλαδισμένος με ύψος 50-150 εκ. Ολόκληρο το φυτό καλυμμένο με χνούδι.

Άνθη σε φωτεινό ροζ-μοβ.

Άνθιση: Απρίλιος - Σεπτέμβριος.

Ετυμολογία:

Epilobium < επί + λοβός ==> επειδή το άνθος βρίσκεται στην κορφή του μακριού υπάνθιου.

hirsútum (λατιν.) = τραχύς, δασύς, αιχμηρός ==> αναφορά στο τρίχωμα του φυτού.

Iris pseudacorus

Βασιλοπόταμος  06-04-2013 Λακωνία
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η  Iris pseudacorus (L. 1753) έχει μεγάλη εξάπλωση στην Ευρασία, όπως και στην Ελλάδα (εκτός Κυκλάδων). Φυτό με ρίζωμα πολυετές, σαρκώδες, χονδρό.

Φύλλα λογχοειδή, παρόμοια με τον Acorus calamus (νεροκάλαμο). Βλαστός μέχρι 1 μέτρο και περισσότερο.

Άνθη κίτρινα, με όρθια πέταλα πολύ μικρά που σχηματίζουν διακλαδισμένη ταξιανθία.

Φύεται σε άκρες λιμνών, βάλτων και ποταμών με καθαρά νερά.

Ετυμολογία:

Iris < Ίρις, η θεότητα που ήταν αγγελιαφόρος των θεών στην αρχαία Ελλάδα

pseudacorus < ψευδός + άκορον (και άκορος) φαρμακευτικό φυτό που αναφέρεται από τον αρχαίο Έλληνα γιατρό, φαρμακοποιό και βοτανικό Διοσκουρίδη για διάφορες παθήσεις («επιχριόμενα αδάρκης μεθ' ύδατος, άκορος συν μέλιτι»). Το όνομα άκορον (άκορος) χρησιμοποιήθηκε για της ονομασία της οικογένειας Acoraceae (σήμερα ενσωματώθηκε στα Araceae).

Centaurea iberica subsp. holzmanniana

Πάστρα (Αττική)  07-07-2013
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Centaurea iberica (Trev.) subsp. holzmanniana [(Boiss.) Dostál 1976] είναι ενδημική της Στερεάς Ελλάδας και της Πελοποννήσου.

Βιότοπος: λιβάδια, παλιά χωράφια, παρυφές δρόμων, ανοιχτές εκτάσεις.

Πολυετές φυτό με μορφή μικρού θάμνου και ύψος έως 30 εκατοστά.

Φύλλα πράσινα με αραιές άκαμπτες τρίχες και οδοντωτή περιφέρεια. Ανώτερα φύλλα λογχοειδή.

Άνθη: ανθίδια σε βαθύ μοβ, αδενώδη, τα εξωτερικά ελαφρώς λυγισμένα.

Άνθιση: Ιούνιος - Ιούλιος.

Ετυμολογία:

Centaurea < Centaurus < Κένταυρος (ο Κένταυρος Χείρων ήταν γιατρός και δάσκαλος του Ασκληπιού).

iberica < Ιβηρία, το βυζαντινό όνομα της Γεωργίας στον Καύκασο.

holzmanniana < αφιερωμένο στον Γερμανό βοτανικό Timoleon Holzmann (1843-?) που ερεύνησε στην Ελλάδα.

Stellaria holostea

Δίρφυς  28-04-2013
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Stellaria holostea (L. 1753) είναι ευρωπαϊκό φυτό. Στην Ελλάδα φύεται σε Εύβοια (Δίρφυς, Ξεροβούνι), Ανατολική Μακεδονία (Χαλκιδική, Άγιον Όρος) και Θράκη.
Βιότοπος: φυλλοβόλα ή κωνοφόρα δάση σε υψόμετρα 600-1200 μ.
Πολυετές φυτό με λεπτό ρίζωμα.
Ανθοφόρα στελέχη απλά, τετράπλευρα, 15-30 εκ.
Φύλλα άμισχα, λογχοειδή.
Πέταλα λευκά, 1,5-2 φορές όσο τα σέπαλα.
Σπέρματα κοκκινωπά-καφέ.
Άνθιση: μέσα Απριλίου - αρχές Ιουνίου

Ετυμολογία:
Stellaria < stella (λατιν.) αστέρι ==> από την μορφή των λουλουδιών σε πλήρη άνθιση
holostea < όλον + οστούν ==> επειδή στην αρχαιότητα χρησιμοποιούσαν το φυτό για την θεραπεία των καταγμάτων.

Convolvulus oleifolius

Γεράνεια 03-05-2013
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Ο Convolvulus oleifolius (Desr. 1792) είναι μεσογειακό φυτό. Στην Ελλάδα εξαπλώνεται στην κεντρική, νότια και νησιωτική χώρα.

Βιότοπος: πετρώδεις τοποθεσίες και φρύγανα, συχνά κοντά στη θάλασσα.

Φυτό πολυετές με ξυλώδη βλαστό και φύλλα λογχοειδή-γραμμοειδή ασημόχρωμα, παρόμοια μ' αυτά της ελιάς.

Άνθη ανοιχτορόδινα ή λευκωπά μέχρι 30 εκ. διάμετρο, σε επάκριες ταξιανθίες.

Ανθίζει από τον Μάρτιο.

Ετυμολογία:

Convolvulus < convólvo (λατιν.) διαπλέκω - για τα συχνά άστατα στελέχη των ειδών αυτού του γένους = Κονβόλβουλος

oleifolius < olea ελαία + folium φύλλο = ελαιόφυλλος.

Roemeria hybrida

Μεγαρίδα 20/03/2014
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Roemeria hybrida [(L) DC. 1821] subsb. hybrida 1821) είναι μονοετής πόα με ανερχόμενους έως όρθιους, απλούς ή διακλαδισμένους βλαστούς και ύψος μέχρι 35 εκατοστά. Ανήκει στην οικογένεια της παπαρούνας.
Εξαπλώνεται στην μεσογειακή περιοχή και την ΝΔ Ασία. Στη ηπειρωτική Ελλάδα φύεται διάσπαρτα στις άκρες ή τα αυλάκια σε χωράφια με σιτηρά, σε παλιούς αγρούς και σπάνια σε ανοιχτές θέσεις. Λόγω της αλλαγής των καλλιεργειών γίνεται όλο και περισσότερο σπάνια.
Φύλλα πτεροσχιδή. Άνθη μονήρη ή ολιγάριθμα σε ταξιανθία. 

Ανθίζει Απρίλιο - Μάιο.

Περιλαμβάνεται στο Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων των Σπάνιων & Απειλούμενων Φυτών της Ελλάδας (2009).

Ετυμολογία:
Roemeria < γένος αφιερωμένο στον Ελβετό γιατρό, εντομολόγο και βοτανικό Johann Jacob Roemer (1763-1819), διευθυντή του Alter Botanischer Garten της Ζυρίχης.
hybrida < hibrita & ibrida (λατιν.) υβρίδιο).

Cephalaria transylvanica

Θήβα  30-07-2013
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Cephalaria transsylvanica (L.) Roem. & Schult. 1818 είναι φυτό της Νότιας Ευρώπης που φτάνει έως τον Καύκασο.

Βιότοπος: άκρες δρόμων και χωραφιών, ελαιώνες σε υψόμετρα 0-600 (-1300) μ.

Όρθιο ετήσιο φυτό ύψους 70-120 εκ. Κάτω φύλλα λυροειδή και φυλλάρια ωοειδή.

Άνθη μοβ-λιλά.

Άνθιση: Ιούλιος - Σεπτέμβριος

Ετυμολογία:

Cephalaria < κεφαλή ==> από την ανθοφορία σε πυκνά κεφάλια λουλουδιών.

transsylvanica < Τρανσυλβανία, περιοχή της Ρουμανίας.

Cirsium heldreichii

Οίτη 10-08-2013
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Cirsium heldreichii (Halácsy 1890) είναι ενδημικό είδος με εξάπλωση στα βουνά της Στερεάς Ελλάδα και στην Πίνδο.

Φύεται σποραδικά σε θέσεις με υψηλή ορεινή βλάστηση, μεσογειακά και ορεινά λιβάδια.

Ανθίζει το καλοκαίρι.

Ετυμολογία:

Cirsium < κίρσιον και κιρσός (διευρυμένη φλέβα) ==> επειδή υποτίθεται ότι είδη του γένους θεράπευαν την πάθηση των κιρσών.

heldreichii < αφιερωμένο στον Θεόδωρο Χελδράιχ (Theodor Henrich Her-mann von Heldreich, 1822-1902), διευθυντή του Βοτανικού Κήπου Αθηνών.

Lomelosia hymettia

Πάρνηθα 29-05-2011
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Lomelosia hymettia [(Boiss.& Spruner) Greuter & Burdet 1985] είναι ενδημικό φυτό Πελοποννήσου, Στερεάς Ελλάδας και Σποράδων (Γιούρα). 

Συνώνυμο: Scabiosa hymettia (Boiss. & Spruner).

Βιότοπος: πετρώδεις τοποθεσίες, πλαγιές, δίπλα σε δρόμους., σε υψόμετρα 50-1300 μέτρων.

Πολυετής μικρός θάμνος φυτό με ξυλώδη βάση και τριχωτούς βλαστούς ύψους 30-80 εκατοστών.

Άνθη: Πορφυρά-ροζ με μοβ αποχρώσεις.

Άνθιση: Μάιος - Ιούνιος, ανάλογα το υψόμετρο και τη θέση.

Ετυμολογία:

Lomelosia < λώμα (πτερύγιο, στρίφωμα), αναφέρεται στο μεμβρανώδες χείλος της στεφάνης.

hymettia < Υμηττός.

Onobrychis ebenoides

Λαυρεωτική 19/04/2008
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Onobrychis ebenoides (Boiss. & Spruner 1843) είναι ενδημική της Κεντρικής Ελλάδας, Εύβοιας και Πελοποννήσου.

Βιότοπος: βραχώδεις θέσεις. Αναπτύσσεται ιδιαίτερα σε καμένες εκτάσεις.

Γκριζοπράσινο τριχωτό πολυετές φυτό, με ύψος 10-50 εκατοστά. Φύλλα με 4-7 ζευγάρια στενών γραμμοειδών φυλλαρίων.

Άνθη: ρόδινα, που σχηματίζουν πυκνούς ωοειδείς σταχυόμορφους βότρεις.

Άνθιση: Μάρτιος - Μάιος.

Ετυμολογία

Onobrychis < όνος + βρύκω (δαγκώνω) - επειδή το φυτό τρώγεται από τους όνους = Ονοβρυχίς.

ebenoides < έβενος + είδος = εβενοειδής ==> επειδή το φύλλωμά της μοιάζει με του φυτού έβενος (Ebenus).

Sedum album

Οίτη 10/08/2013
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Sedum album (L. 1753) είναι ευρωμεσογειακό φυτό με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα.

Βιότοπος: βραχώδεις προεξοχές, σχισμές βράχων σε υψόμετρα 200-1000 (-2100) μ.

Βλαστός όρθιος, ύψους 8-15 εκ. Φύλλα επαλλάσοντα, ωοειδή, επίπεδα στην πάνω πλευρά. Φύεται συχνά σε πυκνές δέσμες.

Άνθη με πέντε λευκά ή ελαφρά ροζ πέταλα με ρόδινη νεύρωση που αναπτύσσονται σε επάκριους κορύμβους.

Ετυμολογία:

Sedum < sédo (λατιν.) ανακουφίσω, καταπραΰνω, ηρεμώ ==>- επειδή τα φύλλα κάποιων ειδών υποστηρίζεται ότι ανακουφίζουν από τον πόνο των τραυμάτων.

album = λευκό.

Gagea peduncularis

Υμηττός 24/02/2012
φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Η Gagea peduncularis [(C. Presl) Pascher 1904]) είναι μεσογειακό φυτό, με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα, εκτός της Εύβοιας και της Βόρειας Πίνδου. 
Βιότοπος: θαμνώνες, φρύγανα, ανοιχτές πετρώδεις τοποθεσίες σε υψόμετρα 0 -1100 (-1500) μ.
Μικρό, πολυετές, χνουδωτό φυτό με κοντούς βλαστούς.
Τα ανώτερα φύλλα λογχοειδή, τα κατώτερα που είναι πάντα 2 είναι γραμμοειδή αυλακωτά. 
Άνθη κίτρινα, πρασινωπά στην έξω πλευρά, μονήρη με διάμετρο μέχρι 2,5 εκ. 
Ανθίζει Φεβρουάριο - Μάιο.

Ετυμολογία:
Gagea < προς τιμήν του Άγγλου φυσιοδίφη Thomas Gage (1781 - 1820.
peduncularis = έμμισχος.

Τουρκοβούνια 08/02/2015

Ophrys ferrum-equinum

Λαύριο 14/03/2014
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Ophrys ferrum-equinum (Desfontaines 1807) έχει κέντρο ανάπτυξης το Αιγαίο. Περιγράφηκε το 1807 από την Σάμο και την Σμύρνη.

Εύρωστο φυτό, με ύψος έως 40 εκατοστά. Θεωρείται προγονικό είδος και παρουσιάζει μεγάλη ποικιλομορφία ανάλογα με την γεωγραφική περιοχή. Έχουν περιγραφεί αρκετά υποείδη και ποικιλίες.

Βιότοπος: φρύγανα, λιβάδια, ακαλλιέργητα χωράφια, αραιά δάση σε υψόμετρα από το επίπεδο της θάλασσας μέχρι τα 1100 μέτρα.

Άνθος: ακέραιο, ανοιχτό ή σκούρο καφεκόκκινο με πυκνό κοκκινωπό τρίχωμα στους ώμους. Θυρεός γαλαζωπός με μεταλλικό μπλε περίγραμμα σε σχήμα πέταλου.

Άνθιση: Φεβρουάριος - Μάιος.

Ετυμολογία:

Ophrys < Οφρύς (φρύδι). Δεν είναι ξεκάθαρο σε ποια χαρακτηριστικά του γένους Ophrys αναφέρεται το όνομα ενώ υπάρχει και το ενδεχόμενο γλωσσικής παρερμηνείας.

ferrum-equinum < ferrum σίδερο + equinus άλογο ==> επειδή ο θυρεός στο χείλος μοιάζει με πέταλο αλόγου.

Κέα 16-03-2014

φωτογραφία Ρένα Καρακατσάνη

Potentilla pedata

 Όσσα  07/06/2010
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Potentilla pedata ( Willd. 1815) είναι ευρασιατικό φυτό με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα.

Βιότοπος: βραχώδεις θέσεις σε λιβάδια και διάκενα δασικών εκτάσεων σε υψόμετρα 200-1900 μ.

Πολυετές ριζωματώδες φυτό με ύψος 30-70 εκ.

Άνθη πολλά, κίτρινα.

Άνθιση: Μάιος - Ιούλιος.

Ετυμολογία:

Potentilla < υποκοριστικό του potens (potentis) δυνατός, δυνάμενος, αυτός που μπορεί ==> αναφορά στις φαρμακευτικές ιδιότητες ειδών αυτού του γένους.

pedata < pes πόδι ==> αναφορά στην μεγεθυμένη βάση φύλλων.

Lonicera etrusca

Παγγαίο 05/06/2010
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Lonicera etrusca (Santi 1795) είναι μεσογειακό φυτό με εξάπλωση σε όλη την Ελλάδα.

Κοινό λαϊκό όνομα: αγιόκλημα, αγριοαγιόκλημα.
Αειθαλής θάμνος με βλαστούς πολύκλαδους και φύλλα γλαυκά, μεγάλα μέχρι 8 εκ., λεία, τα ανώτερα ενωμένα, περίβλαστα.
Βιότοπος: θαμνώνες, δάση, βραχώδεις πλαγιές.
Ανθική στεφάνη σωληνοειδής, δίχειλη, λευκή ή ρόδινη, με μακρείς λευκούς στήμονες.
Ανθίζει από τον Μάιο.

Ετυμολογία:
Lonicera < γένος αφιερωμένο με τον Γερμανό ιατρό και βοτανικό Adam Lonitzer (Lonicerus, 1528-1586). 
etrusca < Etruria Ετρουρίa, αρχαία περιοχή της Ιταλίας, στη σημερινή Τοσκάνη.

Ophrys attica

Λαυρεωτική 14/03/2014
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η ορχιδέα Ophrys attica [(Boiss. & Orph.) Soó 1926] περιγράφηκε από την Αττική το 1859 ως Ophrys arachnites var. attica (Boiss. & Orph.) και ως ξεχωριστό είδος από τον Soó το 1926. Έχει ευρύτερη εξάπλωση στην ηπειρωτική Ελλάδα, εκτός από την Μακεδονία και την Θράκη.

Απουσιάζει από τις Κυκλάδες και την Κρήτη.

Συνώνυμο: Ophrys umbilicata Desfontaines subsp. umbilicata. (Vascular plants of Greece an annotated checklist, 2013)

Βιότοπος: θαμνώνες, φρύγανα, παρυφές δρόμων και μονοπατιών, διάκενα πευκοδασών σε ηλιόλουστα ή ημισκιερά εδάφη.

Άνθη καφετιά, με πράσινο περιάνθιο και κάμψη του μεσαίου σέπαλου.

Άνθιση: αρχές Μαρτίου - μέσα Απριλίου.

Ετυμολογία:

Ophrys < Οφρύς (φρύδι). Δεν είναι ξεκάθαρο σε ποια χαρακτηριστικά του γένους Ophrys αναφέρεται το όνομα ενώ υπάρχει και το ενδεχόμενο γλωσσικής παρερμηνείας.