Ophrys mammosa

Σχηματάρι 07-04-2012 Βοιωτία
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Ophrys mammosa (Desfontaines 1807) είναι ορχιδέα της Ανατολικής Ευρώπης και της Ανατολικής Μεσογείου με μεγάλη εξάπλωση στην Ελλάδα. Περιγράφηκε επιστημονικά το 1807 από την Σάμο και την Σμύρνη.

Βιότοπος: ανοιχτά δάση, φρύγανα, λιβάδια, ελαιώνες, ακαλλιέργητα χωράφια.

Εύρωστο φυτό με ύψος 15-60 εκατοστά.

Άνθη: ακέραια, στρογγυλά, τετράγωνα ή τριγωνικά, καστανοπόρφυρα ή σχεδόν μαύρα, με δύο εξογκώματα στην βάση που μοιάζουν με μαστούς. Θυρεός γαλαζωπός σε σχήμα Η (ήτα).

Άνθιση: Μάρτιος - Μάιος.

Ετυμολογία:

Ophrys < Οφρύς (φρύδι). Δεν είναι ξεκάθαρο σε ποια χαρακτηριστικά του γένους Ophrys αναφέρεται το όνομα ενώ υπάρχει και το ενδεχόμενο γλωσσικής παρερμηνείας.

mammosa < mamma (λατιν.) μαστός = μαστοειδής, μαστοφόρος.

Salvia argentea

Κιθαιρώνας  12-05-2013
φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Η Salvia argentea (L. 1762) είναι μεσογειακό φυτό, με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα, εκτός Κρήτης και Ιονίου.

Βιότοπος: πετρώδεις τοποθεσίες, χέρσα χωράφια, λιβάδια σε υψόμετρα (50-) 200-1900 μ.

Διετές φυτό με τα φύλλα να αναπτύσσουν εντυπωσιακό ρόδακα την πρώτη χρονιά και ανθοφόρους βλαστούς την δεύτερη. Υπάρχουν όμως άτομα που ζουν περισσότερα χρόνια.

Βλαστός όρθιος, τριχωτός.

Φύλλα μεγάλα, ωοειδή με ασύμμετρους λοβούς, καλυμμένα με ασημόχρωμο τρίχωμα.

Άνθη λευκά με ρόδινα τριχίδια στο μεγάλο εντυπωσιακό άνω χείλος, σε κυκλική αρμονική διάταξη κατά επάλληλους σπονδύλους.

Ανθίζει από τα τέλη Απριλίου.

Ετυμολογία:

Salvia < sálvo θεραπεύω, διασώζω ==> όνομα που χρησιμοποιεί ο Πλίνιος γαι το φασκομηλο Salvia officinalis για τις θεραπευτικές του ιδιότητες.

argentea < argentum άργυρος = αργυρή, ασημένια.

Glaucium corniculatum

Κέα  30-04-2011
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Glaucium corniculatum [(L.) Rudolph 1781] είναι μεσογειακό φυτό με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα και κυρίως στην περιοχή του Αιγαίου.

Υδατογραφίες του Αυστριακού ζωγράφου F. Bayer, με φυτά από την Κύπρο, περιλαμβάνονται στην μνημειώδη έκδοση της Flora Graeca με τα ονόματα Glaucium rubrum και Glaucium  phoeniceum, που πλέον θεωρούνται συνώνυμα.

Βιότοπος: άκρες χωραφιών, δρόμων, ελαιώνων και περιστασιακά σε φρύγανα και σε υψόμετρα 0-800 μ.

Ετήσιο φυτό, ύψους 10-35 εκ. Φύλλα χονδροειδή πριονωτά. 

Άνθη με πέταλα κοκκινωπά, σπάνια κίτρινα, με μαύρες κηλίδες στο κέντρο.

Άνθιση: τέλη Μαρτίου - αρχές Ιουνίου.

Ετυμολογία:

Glaucium < γλαύκιον, φυτό που αναφέρει ο Διοσκουρίδης ==> από τα γλαυκά φύλλα του = Γλαύκιο.

corniculatum < corniculus υποκοριστικό του cornus (κέρατο) ==> επειδή το σχήμα των σπερμάτων έχει μικρά κέρατα.

Glaucium  phoeniceum από την Flora Graeca

Anacamptis papilionacea

Δήλεσι (Βοιωτία)  07/04/2012
φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Η Anacamptis papilionacea [(L.) R. M. Bateman & al. 1997]  subsp. papilionacea  είναι ορχιδέα της Μεσογείου και της Δυτικής Ασίας.

Περιγράφηκε από την Ιταλία το 1759. 

Έχει ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα.

Συνώνυμο: Orchis papilionacea (L. 1759).

Ντελικάτο φυτό με ύψος 10-40 εκατοστά. Φύλλα 3-10, λογχοειδή. Ποικιλόμορφο, με αρκετές ποικιλίες και υποείδη.

Βιότοπος: λιβάδια, φρύγανα, θαμνώνες, ανοιχτά δάση σε υψόμετρα έως τα 1.800 μέτρα.

Άνθη: σε σχήμα σπάτουλας, οδοντωτό, με ροζ γραμμές και κηλίδες.

Άνθιση: Φεβρουάριος - Μάιος.

Ετυμολογία:

Anacamptis < ανά + κάμπτω (από την κάμψη την γυρεομαγματων προς τα πίσω.

papilionacea < papilio πεταλούδα ==> από την εμφάνιση του άνθους = πεταλουδόμορφη.

Plocama calabrica (Putoria calabrica)

Γεράνεια 03-05-2013
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Plocama calabrica [(L.f.) M.Backlund & Thulin 2007] είναι μεσογειακό φυτό, με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα, εκτός Κυκλάδων και ΒΑ χώρας.
Συνώνυμο: Putoria calabrica (L. f.) DC. 1830
Βιότοπος: βραχώδεις θέσεις, χαλικώδεις πλαγιές, παρυφές δρόμων, σε υψόμετρα 0-1200 (-2000) μ.
Μικρό, μάλλον απλωτό, δύσοσμο φρύγανο, με ξυλώδη βάση.
Φύλλα αντίθετα, λογχοειδή, σαρκώδη και λεία,
Τα ρόδινα άνθη έχουν 4 τριγωνικούς λοβούς, μακρύ σωλήνα και φύονται σε κορύμβους
Ανθίζει Απρίλιο - Ιούλιο.

Ετυμολογία:
Plocama < πλόκανον (έργο πλεκτικής) ==> αναφορά στους μπλεγμένους κλάδους.
calabrica < Calabria, η Καλαβρία στην Νότια Ιταλία.

Putoria < puteo βρωμάω.

Ophrys speculum

Γραμματικό 08-04-2012

Silene spinescens

Πατέρας 12-05-2013
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Silene spinescens (Sm. 1809) είναι ενδημική Στερεάς Ελλάδας, Πελοποννήσου και Εύβοιας.

Βιότοπος: ασβεστολιθικά εδάφη και σχισμές βράχων, σε υψόμετρα 0-1000 μ.

Πολυετής φρυγανώδης και χνουδωτή πόα με ξυλώδη κορμό και πολλούς κολλώδεις βλαστούς. Φθάνει σε ύψος τα 60 εκατοστά.

Άνθη: λευκά ή κρεμ με καφετιές νευρώσεις στην κάτω επιφάνεια.

Άνθιση: Απρίλιος - Ιούνιος.

Ετυμολογία:

Silene < Silenus (λατιν.) < Σειληνός = Σιληνή

spinescens < spinesco (νεολατινικό ρήμα) τείνω να έχω αγκάθια < spina, άκανθα, αγκάθι.

Tamarix hampeana αρμυρίκι

Σχινιάς 25-04-2011
φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Το Tamarix hampeana (Boiss. & Heldr. 1849) είναι είδος της Ανατολικής Μεσογείου με ευρεία εξάπλωση στην παραλιακή Ελλάδα εκτός της Κρήτης. Στην Μεγαλόνησο και στα περισσότερα νησιά του Αιγαίου φύεται το είδος Tamarix parviflora.

Αξίζει να σημειωθεί ότι το είδος περιγράφηκε από το Φάληρο της Αθήνας.

Κοινό όνομα: αρμυρίκι.

Βιότοπος: παράκτιοι αλμυροί ή υφάλμυροι βιότοποι, αμμώδεις ακτές και επίσης ρυάκια σε μικρή απόσταση απόσταση από τις ακτές.

Θάμνος ή μικρό δέντρο, ύψους 2-5 μέτρων, με τραχύ, καφέ φλοιό. Φύλλα ελλειπτικά-λογχοειδή. 

Άνθη ροζ ή σχεδόν λευκά.

Άνθιση: Μάρτιος - Μάιος.

Ετυμολογία:

Tamarix < κλασικό λατινικό όνομα του ποταμού Tamaris (τοπικό όνομαTambre) στην Γαλικία της ΒΔ Ισπανίας.

hampeana < αφιερωμένο στον Γερμανό βοτανικό  Georg Ernst Ludwig Hampe (1795–1880).

Allium neapolitanum

Υμηττός 05-03-2010
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Allium neapolitanum (Cirillo 1788) είναι μεσογειακό γεώφυτο με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα. 
Έχει χαρακτηριστικό τριγωνικό βλαστό με τη μια ακμή λιγότερο γωνιώδη από τις υπόλοιπες δύο και φύλλα 2-3, λεία. 
Σκιάδιο αραιό μέχρι 10εκ. διάμετρο με άνθη λευκά σε μακρείς ποδίσκους. Οι στήμονες είναι κοντύτεροι από τα τέπαλα. 
Ανθίζει την άνοιξη.

Ετυμολογία:
Allium < allium (λατιν. Πλίνιος) < άγλις, -ίθος, η κεφαλή ή σκελίδα σκόρδου (σύμφωνα με τον Ottorino Pianigiani, 1845-1926, Ιταλό δικαστή, πολιτικό και γλωσσολόγο).
neapolitanum < Νεάπολις (το αρχαίο όνομα της Napoli) = ναπολιτάνικο.

Ophrys andria

Άνδρος 24-03-2012
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Ophrys andria (P. Delforge 1994) είναι ενδημική ορχιδέα των βόρειων Κυκλάδων με κέντρο την Άνδρο και εξάπλωση στα γειτονικά νησιά Τήνο και Σύρο.

Φύεται σε ηλιόλουστες θέσεις με φρύγανα ή θάμνους και ακαλλιέργητα χωράφια.

Έχει ύψος 20-40 εκατοστά με 2-8 άνθη μετρίου μεγέθους.

Τα συνήθως πρασινωπά της σέπαλα την ξεχωρίζουν από την επίσης κυκλαδίτικη συγγενική της Ophrys thesei, αν και υπάρχουν φυτά από τα δύο είδη που μοιάζουν πολύ, ιδίως στην Τήνο και την Σύρο.

Ανθίζει από τα μέσα Μαρτίου.

Ετυμολογία:

Ophrys < Οφρύς (φρύδι). Δεν είναι ξεκάθαρο σε ποια χαρακτηριστικά του γένους Ophrys αναφέρεται το όνομα ενώ υπάρχει και το ενδεχόμενο γλωσσικής παρερμηνείας.

andria < Άνδρος.

Scorzonera araneosa

Αμοργός 27-04-2005
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Scorzonera araneosa (Sm. 1813) είναι ενδημικό φυτό των Κυκλάδων.
Συνώνυμο: Scorzonera eximia Rech.f. 1934 από φυτά που συλλέχτηκαν στην Αμοργό. Υποστηρίζεται ότι η S.eximia διαφέρει στα φύλλα.
Χασμόφυτο, που φύεται σε σχισμές βράχων και κρημνών.
Η ονομασία της οφείλεται στους πυκνά (σαν ιστό αράχνης) τριχωτούς βλαστούς της.
Πολυετής πόα, με χοντρή κονδυλώδη ρίζα, που εισέρχεται βαθιά στον βράχο.
Φύλλα πολλά, μακρόστενα, τριχωτά.
Κεφάλια μεγάλα, με κίτρινα ανθίδια.
Ανθίζει από τον Απρίλιο

Ετυμολογία:
Scorzonera < Το νεολατινικό Scorzonera θα μπορούσαμε να το αποδώσουμε ως «φιδόχορτο». Το εισήγαγε ο Πιτόν ντε Τουρνεφόρ (για το φυτό Scorzonera hispanica), από την καταλανική λέξη escurçonera, που αναφέρεται σε ένα φυτό η κονδυλώδης ρίζα του οποίου εθεωρείτο αντίδοτο για τα δαγκώματα των φιδιών.
araneosa < aráneum αράχνη = αραχνώδης, αραχνοειδής.

Stachys spinulosa

Κροκεές 06-04-2013 Λακωνία
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Ο Stachys spinulosa (Sm. 1809) είναι φυτό των Βαλκανίων και της Ανατολίας με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα. Περιγράφηκε με φυτά από την Δυτική Κρήτη της συλλογής Sibthorp.

Βιότοπος: εποχιακά υγρές θέσεις σε φαράγγια, δάση, ελαιώνες, αγρούς σε υψόμετρα 0-800 μ.

Όρθιο, λεπτό φυτό, λίγο διακλαδισμένο με ύψος 15-40 εκ.

Άνθη λευκά στο πάνω χείλος και κρεμ στο κάτω με ροζ-μοβ γραμμές.

Άνθιση: τέλη Μαρτίου - αρχές Ιουνίους.

Ετυμολογία:

Stachys < στάχυς (ο), από την διάταξη των ανθέων κατά μήκος του στελέχους.

spinulosa < υποκοριστικό του spina (αγκάθι).

Dactylorhiza sambucina

Ζήρεια 09-05-2012
φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Η Dactylorhiza sambucina ((L.) Soó 1962) είναι  ορχιδέα με ευρεία εξάπλωση στην Ευρώπη.  Στην χώρα μας είναι συχνή στην Βόρεια Ελλάδα και έχει διάσπαρτη παρουσία στην υπόλοιπη ηπειρωτική χώρα.

Η αρχική επιστημονική περιγραφή  της έγινε με υλικό από την περιοχή της Στοκχόλμης (Σουηδία).

Βιότοπος: κυρίως σε ορεινά και υπαλπικά λιβάδια και λιγότερο σε δάση κωνοφόρων σε υψόμετρα 500-2800 μ.

Άνθη κιτρινωπά ή ερυθροϊώδη.

Άνθιση: μέσα Απριλίου - αρχές Ιουλίου.

Ετυμολογία:

Dactylorhiza < δάκτυλο + ρίζα = => από το σκληρό ρίζωμα που είναι χωρισμένο σαν τα δάκτυλα του χεριού= Δακτυλόριζα.

sambucina < σαμβύκη (έγχορδο όργανο παρόμοιο με το βιολί) ==> από το σχήμα του άνθους // από την οσμή της που μοιάζει με αυτή του Sambucus (κουφοξυλιά).

Βόρας  04-06-2010

Βόρας  04-06-2010

Βόρας  04-06-2010

Olea europaea subsp. sylvestris αγριελιά

Αμοργός  14-11-2009

Matthiola fruticulosa subsp. fruticulosa

Λαύριο 14-03-2014
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Matthiola fruticulosa [(L.) Maire 1932 subsp. fruticulosa] είναι μεσογειακό φυτό, με εξάπλωση στην χώρα μας σε Στερεά Ελλάδα και Πελοπόννησο.

Βιότοπος: ξηρά λιβάδια, πετρώδεις θέσεις, φρύγανα.

Πολυετές φυτό, ύψους μέχρι 50 εκ., με ξυλώδη βάση. Φύλλα γραμμοειδή, γλαυκά με διακλαδισμένο τρίχωμα.

Άνθη με πέταλα πρασινοκίτρινα ή μοβ-ιώδη 20-25 χιλ.

Ανθίζει από τον Μάρτιο.

Ετυμολογία:

Matthiola < γένος αφιερωμένο στον Pierandrea Mattioli (Matthiolus  † 1577) Ιταλό γιατρό.

fruticulosa < υποκοριστικό του fruticosus πολύβλαστος, θαμνώδης.

Gagea heldreichii

Πάρνηθα 28-03-2013
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Gagea heldreichii [(A.Terracc.) Stroh] είναι φυτό της Ανατολικής Μεσογείου με κατανομή στην Ελλάδα σε Β. Πίνδο, Ρούμελη, Πελοπόννησο και Κρήτη.

Βιότοπος: βραχώδεις πλαγιές, εποχικά υγρές θέσεις σε ξέφωτα κωνοφόρων δασών και σε υψόμετρα 900-1500 μ.

Βολβώδες φυτό με ύψος 7-16 εκ. Φύλλα γυαλιστερά.

Άνθιση: αρχές Μαρτίου - αρχές Μαΐου.

Ετυμολογία:

Gagea < προς τιμήν του Άγγλου φυσιοδίφη Thomas Gage (1781 - 1820.

heldreichii < αφιερωμένη στον Θεόδωρο Χελδράιχ (Theodor Henrich Hermann von Heldreich, 1822-1902), διευθυντή του Βοτανικού Κήπου Αθηνών.

Thymelaea tartonraira

Πάρνηθα 11-03-2010
φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Η Thymelaea tartonraira subsp. argentea [(Sm.) Holmboe] είναι φυτό της Ανατολικής Μεσογείου με εξάπλωση στη Νότια Ελλάδα.

Συνώνυμο: Daphne argentea (Sm.).

Βιότοπος: φρύγανα, ανοίγματα δασών, βραχώδεις πλαγιές σε υψόμετρα 0-600 (1000) μ.

Πολύκλαδος θάμνος. Φύλλα πυκνά, ωοειδή, χνουδωτά και στις δύο πλευρές.

Άνθη άμισχα, σε μασχαλιαίες ομάδες 2-5, κίτρινα.

Άνθιση: Φεβρουάριος - Μάιος.

Ετυμολογία:

Thymelaea < θυμελαία (Διoσκουρίδης) < θύμος + ελαία > thymelaea (Πλίνιος).

tartonraira < από την ονομασία tartonraire, στην διάλεκτο της Μασσαλίας, για ένα φυτό που χρησιμοποιούσαν την ρίζα του για τις καθαρτικές της ιδιότητες // ή από το όνομα της παλιάς γαλλικής επαρχίας Tarton-Raire (της Μασσαλίας ή του Μονπελιέ, ανάλογα την εποχή), από όπου περιγράφηκε το φυτό.

Silene sartorii

Αμοργός 29-03-2007
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Silene sartorii (Boiss. & Heldr. 1856) είναι ελληνικό ενδημικό είδος, με εξάπλωση σε Πελοπόννησο (κυρίως στην Αργολίδα), Στερεά Ελλάδα (κυρίως στην Αττική), Κυκλάδων και Κρήτης.
Είναι ετήσιο αμμόφιλο φυτό. Τα φύλλα του είναι ακέραια, αντίθετα μέχρι 2 εκατοστά. Πέταλα ρόδινα, δαντελωτά.
Φύεται σε παραλιακές και αμμώδεις θέσεις.
Ανθίζει από τον Μάρτιο.
Ετυμολογία:
Silene < Silenus (λατιν.) > Σειληνός = Σιληνή
sartorii < αφιερωμένο στο Γερμανό βοτανικό και φαρμακοποιό του Όθωνα Σαρτόρι (Joseph Sartori 1809-1885) ερευνητή της ελληνικής χλωρίδας.

Ophrys aesculapii

Πεντέλη  10-03-2013
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Ophrys aesculapii (Renz 1928) είναι ενδημική ορχιδέα Πελοποννήσου, Νότιας Πίνδου, Θεσσαλίας, Εύβοιας και Στερεάς Ελλάδας. 

Περιγράφηκε από την αρχαία Επίδαυρο κοντά στο Ασκληπιείο, γι’ αυτό και της δόθηκε το όνομα του θεού Ασκληπιού.

Βιότοπος: φρυγανότοποι, θαμνώνες, ανοίγματα δασών, ξηρά παραθαλάσσια ενδιαιτήματα, από το επίπεδο της θάλασσας μέχρι τα 1.000 μ.

Άνθος: Μικρό, σχεδόν σφαιρικό, ακέραιο (ενίοτε τρίλοβο), κοκκινωπό ή καφέ. Θυρεός μπλε ή γαλάζιος σε σχήμα Η (ήτα). Πέταλα και σέπαλα πράσινα.

Άνθιση: Μάρτιος - Μάιος.

Ετυμολογία:

Ophrys < Οφρύς (φρύδι). Δεν είναι ξεκάθαρο σε ποια χαρακτηριστικά του γένους αναφέρεται το όνομα ενώ υπάρχει και το ενδεχόμενο γλωσσικής παρερμηνείας.

aesculapii < Aesculapius (λατιν.) < Ασκληπιός.

Anchusella variegata

Λαυρεωτική  05-03-2013
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Anchusella variegata [(L.) Bigazzi, Nardi & Selvi 1997] είναι ενδημικό φυτό της νότιας ηπειρωτικής Ελλάδας, Αιγαίου, Ιονίου και Κρήτης.

Βιότοπος: ασβεστολιθικοί βραχώδεις και πετρώδεις θέσεις, θαμνότοποι, φρύγανα, ξηρά λιβάδια.

Μονοετές είδος με σκληρές άκαμπτες τρίχες και βλαστούς έρποντες. Τα φύλλα είναι άμισχα, λογχοειδή, πριονωτά και πάνω τους αναπτύσσονται χαρακτηριστικά λευκά εξογκώματα.

Άνθη μικρά, σωληνοειδή με πέντε μικρά, άνισα πέταλα λευκά, με ρόδινα, ιώδη ή γαλάζια στίγματα. Κάλυκας με πέντε οξύληκτους λοβούς.

 Ανθίζει την άνοιξη.

Ετυμολογία:

Anchusella < υποκοριστικό του Anchusa < άγχουσα (φυτό που αναφέρουν οι αρχαίοι Έλληνες συγγραφείς με φαρμακευτικές και καλλωπιστικές ιδιότητες).

variegata < vario (ποικίλω) = ποικίλη, ποικιλόχρωμη, διάστικτη.