Anacamptis coriophora subsp. coriophora

Παγγαίο 05/06/2010

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Anacamptis coriophora subsp. coriophora [(L.) R. M. Bateman, Pridgeon & M. W. Chase 1997] είναι ορχιδέα της Ευρώπης και της Δυτικής Ασίας. Στην Ελλάδα εξαπλώνεται στην βόρεια χώρα.
Συνώνυμο: Orchis coriophora L.
Βιότοπος: θαμνώνες, ξέφωτα δασών, ακαλλιέργητοι αγροί και όρια καλλιεργούμενων αγρών, λιβάδια.
Σχετικά εύρωστο γεώφυτο.
Φύλλα 2-4 γραμμοειδώς λογχοειδή και ελαφρά τροπιδοφόρα.
Άνθη κοκινοκάστανα μέχρι πρασινοκάστανα. Χείλος παχύ, τρίλοβο με ερυθρά ή καστανωπά στίγματα.  Πλήκτρο κωνικό και ελαφρά τοξοειδές, στο 1/2 της ωοθήκης.
Ανθίζει Μάιο - Ιούνιο.

Ετυμολογία:
Anacamptis < ανά + κάμπτω ==> από την κάμψη την γυρεομαγματων προς τα πίσω. Ανακαμπτίς.
coriophora < κόρις (κοριός) + φέρω ==> επειδή έχει οσμή σαν του κοριού.

Sesleria taygetea

Ταΰγετος 25/03/2010

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Sesleria taygetea Hayek 1918 είναι ελληνικό ενδημικό, γνωστό από τον Ταΰγετο (από όπου και περιγράφηκε), την χερσόνησο του Μαλέα και τον Κιθαιρώνα στην Αττική.
Φύεται σε βραχώδεις και πετρώδεις θέσεις, σε υψόμετρα 500-1300 μ.
Ανθίζει από τον Απρίλιο μέχρι τον Ιούνιο.

Ετυμολογία:

Sesleria < γένος αφιερωμένο στον Ιταλό βοτανικό Leonardo Sesler (~1683-1785).

Datura inoxia

Τουρκοβούνια (Αθήνα) 03/10/2013

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Datura inoxia (Mill. 1768) είναι φυτό με καταγωγή από την αμερικανική ήπειρο, που έχει εγκλιματιστεί στην Ελλάδα, με ευρεία εξάπλωση, εκτός Πίνδου, Θεσσαλίας και Δυτικής Μακεδονίας. 
Θεωρείται πλέον κοσμοπολίτικο ζιζάνιο. Είναι ένα επικίνδυνο φυτό, επειδή είναι παραισθησιογόνο, λόγω της υψηλής συγκέντρωσης αλκαλοειδών σε όλα του τα μέρη.
Βιότοπος: αγροί, διαταραγμένα εδάφη, μέρη με ανθρωπογενή επιβάρυνση σε υψόμετρα 0-400 μ.
Φύλλα ωοειδή, γκριζοπράσινα με ανοιχτότερες νευρώσεις. Άνθη 12-20 εκ. και καρποί σχεδόν σφαιρικοί.
Ανθίζει Αύγουστο - Νοέμβριο.

Ετυμολογία:
Datura < πορτογαλική λέξη από το ινδικό λαϊκό όνομα dhatura που σημαίνει μήλο ==> αναφορά στο σχήμα των καρπών.
inoxia < in μέσα, εντός + noxia βλαβερή,  δηλητηριώδης, επικίνδυνη, θανατηφόρα.

Rhamnus alaternus

Πατέρας (Ψάθα) 24/02/2013

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Ο Rhamnus alaternus (L. 1753) είναι μεσογειακό φυτό με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδας κυρίως σε παραλιακές περιοχές.

Βιότοπος: βραχώδεις πλαγιές, φρύγανα, διάκενα δασών σε υψόμετρα 0-500 μ.

Αειθαλής θάμνος με ύψος 1- 2 (4) μέτρα.

Δίοικο είδος με αρσενική ταξιανθία κυλινδρική με βοτρυοειδή άνθη και θηλυκή ταξιανθία παρόμοια αλλά μικρότερη.

Άνθιση: Μάρτιος - Απρίλιος.

Ετυμολογία:

Rhamnus < ράμνος ==> όνομα που χρησιμοποιούν οι αρχαίοι Έλληνες συγγραφείς για διάφορους θάμνους.

alaternus < όνομα του ράμνου που αναφέρει ο Πλίνιος.

Juniperus macrocarpa

Λιμνοθάλασσα Κορρισίων - Κέρκυρα 10/10/2010

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Ο Juniperus macrocarpa (Sm. 1816) είναι μεσογειακό είδος με εξάπλωση στην παραλιακή ζώνη της Νότιας και Δυτικής Ελλάδας.

Βιότοπος: αμμώδεις ακτές και αμμόλοφοι σε υψόμετρα 0-40 μ.

Αειθαλής θάμνος ή δέντρο με ύψος 1-4 (-10) μέτρα. Κατά μία άποψη είναι υποείδος του Juniperus oxycedrus, που φύεται στην ενδοχώρα, αλλά εκτός από τον διαφορετικό βιότοπο έχει μορφολογικές διαφορές στα φύλλα και τους καρπούς.

Φύλα άκαμπτα, με δύο λευκές γραμμές. Καρποί 12-16 χιλ. που αποτελούνται από 3 σαρκώδη τμήματα, αρχικά πράσινοι που γίνονται κόκκινοι όταν ωριμάζουν στο δεύτερο έτος.

Ετυμολογία:

Juniperus < junix (νεαρή αγελάδα που δεν έχει γεννήσει) + pario γεννώ ==> για υποτιθέμενες ιδιότητες που ευνοούν τον τοκετό ==> ελληνικό όνομα: άρκευθος.

macrocarpa < μακρός + καρπός.

Sedum amplexicaule subsp. tenuifolium

Πατέρας 16/05/2013

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Sedum amplexicaule subsp. tenuifolium [(Sm.) Greuter  1981] είναι μεσογειακό φυτό με μεγάλη εξάπλωση στην Ελλάδα.

Βιότοπος: βραχώδη πρανή,, διάκενα δασών, φρύγανα σε υψόμετρα (0-) 400-1600 (-2100) μ.

Πολυετές φυτό με λεπτούς βλαστούς ανθοφόρους και μη, με φύλλα μικρά, κυλινδρικά, αυτά των γόνιμων βλαστών περίβλαστα.

Άνθη έως 1,5 εκ. με κεφάλια στην κορυφή των βλαστών. Πέταλα 5-10 κίτρινα.

Ανθίζει Μάιο - Ιούλιο

Ετυμολογία:

Sedum < sédo (λατιν.) ανακουφίζω, καταπραΰνω, ηρεμώ ==> επειδή τα φύλλα κάποιων ειδών υποστηρίζεται ότι αμβλύνουν τον πόνο των τραυμάτων.

amplexicaule < amplector παρεμβάλλω, αγκαλιάζω + caulis (< καυλός = βλαστός) ==> αναφορά στα φύλλα που περιβάλλουν τον βλαστό = περίβλαστο

tenuifolium < tenuis λεπτό + folium φύλλο = λεπτόφυλλο.

Scilla subnivalis

Κιθαιρώνας 03/04/2014

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Scilla subnivalis [(Halácsy) Speta 1980] είναι ελληνικό ενδημικό φυτό, με ευρεία εξάπλωση στην στεριανή Ελλάδα.

Βιότοπος: διάκενα δασών, λιβάδια, σε υψόμετρα 400-1900 (2400) μ.

Πολυετές βολβόριζο φυτό με βλαστό κοκκινωπό, όρθιο. Τα φύλλα είναι γραμμοειδή, μέχρι 1 εκ. πλάτος, παράρριζα, μακρύτερα από τον βλαστό και σχεδόν πάντα δύο.

Άνθη έως 1,5 εκ., γαλάζια με μακρείς ποδίσκους σε αραιό βότρυ.

Ανθίζει Μάρτιο - Ιούλιο.

Ετυμολογία:

Scilla < σκίλλα (φυτό που αναφέρουν ο Θεόφραστος και ο Διοσκουρίδης).

subnivalis < sub (υπό, σχεδόν) + nivalis (του χιονιού, επειδή αναπτύσσεται σε μεγάλα υψόμετρα).

Juniperus oxycedrus subsp. deltoides

Πάρνηθα 10/09/2011

Ο Juniperus oxycedrus subsp. deltoides (R.P.Adams) N.G.Passal. 2009 παίρνει μορφή δέντρου ή θάμνου με φύλλα που φύονται σε σπονδύλους ανά τρία και είναι σκληρά, αιχμηρά, γλαυκοπράσσινα με λευκές γραμμώσεις αριστερά και δεξιά του κέντρου τους. Καρποί μικροί μέχρι 12 χιλ., σφαιρικοί που κοκκινίζουν κατά την ωρίμανση. Σε μερικές περιοχές είναι βρώσιμοι (κεδρόκουκα).  Προτιμά ορεινές περιοχές και μπορεί να φτάσει μέχρι την αλπική ζώνη, όπου έχει συνήθως θαμνώδη μορφή.

Asplenium ceterach

Λαυρεωτική 01/02/2008

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η φτέρη Asplenium ceterach (L. 1753) έχει μεγάλη εξάπλωση από την Δυτική Ευρώπη έως τα Ιμαλάια.

Βιότοπος: βράχια και βραχώδεις θέσεις συνήθως σε σκιασμένες θέσεις και σε υψόμετρα 0-2000 μ.

Ετυμολογία:

Asplenium < ασπλήνος (φτέρη που αναφέρεται από τον Διοσκουρίδη) < α στερητικό + σπλην (σπληνός) ==> επειδή πιστεύεται ότι θεραπεύει διαταραχές του σπληνός (της σπλήνας).

ceterach < cetrack η αραβική ονομασία του φυτoύ (κατά την πιθανότερη εκδοχή).

Anagallis arvensis

Αμοργός 25/03/2007

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Anagallis arvensis L. 1753, είναι κοσμοπολίτικο φυτό, με ευρεία εξάπλωση σε όλη την Ελλάδα.
Βιότοπος: φρύγανα, λιβάδια, ελαιώνες, διάκενα δασών, παράκτιοι βιότοποι, σε υψόμετρα 0-1200) μ. 
Μικρή πόα, όρθια ή κατακείμενη με φύλλα ωοειδή λογχοειδή, αντίθετα, επιφυή, λεία.
Τα γαλάζια-μπλε ή πορτοκαλοκόκκινα άνθη φύονται σε λεπτούς ποδίσκους στις μασχάλες των φύλλων. Η περιφέρεια των πετάλων φέρει μικρά τριχίδια.
Ανθίζει Μάρτιο - Ιούνιο.

Ετυμολογία:
Anagallis < αναγαλλίς (φυτό που αναφέρει ο Διοσκουρίδης και το οποίο υποτίθεται ότι καταπολεμούσε την κατάθλιψη)
arvensis < arvum, αγρός = αρουραία, των αγρών.

Anacamptis collina

Αιγάλεω 16/02/2011

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Anacamptis collina [(Banks & Sol. ex Russell) R. M. Bateman, Pridgeon & M. W. Chase 1997] είναι ορχιδέα της Μεσογείου και της Δυτικής Ασίας. Περιγράφηκε το 1798 από το Χαλέπι της Συρίας με το όνομα Orchis collina.
Στην Ελλάδα την βρίσκουμε σποραδικά στην Λακωνία, τις Κυκλάδες, τα Δωδεκάνησα και στην Κρήτη όπου είναι πιο συχνή.
Ρωμαλέο φυτό μέχρι 40 εκατοστά. 
Φύλλα 3-10, λογχοειδή, γυαλιστερά, άστικτα.
Βιότοπος: θαμνώνες, φρύγανα, λιβάδια, σε υψόμετρα μέχρι 1300 μ.
Άνθη: Κυλινδρική ταξιανθία με 3-20 μέτρια ρόδινα ή λευκά άνθη.
Άνθιση: Ιανουάριος (στα χαμηλά) - Μάρτιος με πιο εύρωστα φυτά.

Ετυμολογία:

Anacamptis < ανά + κάμπτω (από την κάμψη των γυρεομαγμάτων προς τα πίσω).

collina < cóllis λόφος, βουνό = του λόφου.

Anacamptis boryi

Κέα 30/04/2011

φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Η Anacamptis boryi (Rchb. f.) R. M. Bateman, Pridgeon & M. W. Chase 1997) είναι ενδημική ορχιδέα της Ελλάδας με κύρια εξάπλωση στην Πελοπόννησο (Αρκαδία, Μεσσηνία, Μάνη, Μαλέας) και την Κρήτη και παρουσία στις Κυκλάδες, την Εύβοια και την Στερεά Ελλάδα.
Περιγράφηκε από την Μεσσηνία και αφιερώθηκε στον Γάλλο βοτανικό Bory.

Βιότοπος: λιβάδια, ανοιχτοί θαμνότοποι.
Βλαστός με κόκκινη χροιά στην επάνω μεριά.
Άνθη κοκκινοβιολετί, ρόδινα και σπανίως λευκά με ακανόνιστες σκούρες ραβδώσεις στο κέντρο.
Το φυτό παρουσιάζει την ιδιορρυθμία να ανθίζουν πρώτα τα κάτω άνθη της ταξιανθίας.
Άνθιση: Απρίλιος - Μάιος.

Ετυμολογία:

Anacamptis < ανά + κάμπτω (από την κάμψη την γυρεομαγματων προς τα πίσω).

boryi < αφιερωμένη στον Γάλλο βοτανικό Baptiste Geneviève Marcellin Bory de Saint-Vincent (1778–1846).

1

Allium roseum

Τουρκοβούνια (Αθήνα) 15/04/2008

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Allium roseum (L. 1753) είναι μεσογειακό φυτό με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα. 
Αυτό το πολύ όμορφο αγριόσκορδο έχει 2-5 φύλλα αυλακωτά, λεία, ελαφρά οδοντωτά. Σκιάδιο ημισφαιρικό μέχρι 7εκ. με πολλά (μέχρι 30) ροζ άνθη σε κοντούς ποδίσκους. Οι στήμονες κοντύτεροι από τα τέπαλα. Φύεται σε καλλιέργειες, όρια αγρών, ξέφωτα δασών, λιβάδια. 
Ανθίζει από τον Μάιο.

Ετυμολογία:
Allium < allium (λατιν. Πλίνιος) > άγλις, -ίθος, η κεφαλή ή σκελίδα σκόρδου (σύμφωνα με τον Ottorino Pianigiani, 1845-1926, Ιταλό δικαστή, πολιτικό και γλωσσολόγο).
roseum < rosa ( ρόδο), τριαντάφυλλο = ροδόχρωμο, ρόδινο, ροζ.

Σχινιάς 25/04/2011

Allium paniculatum

Πάρνηθα 31/05/2014

Το Άλλιο το διακλαδισμένο (Allium paniculatum, L. 1759) είναι ευρω-μεσογειακό γεώφυτο με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα. Σκιάδιο πυκνό, διακλαδισμένο, με τα άνθη να βρίσκονται «σε θέσεις πανικού». Φύεται σε καλλιέργειες, λιβάδια, πετρώδεις και βραχώδεις θέσεις. Ανθίζει Μάιο - Ιούνιο.

Ετυμολογία:
Allium > αllium (λατιν. Πλίνιος) > άγλις, -ίθος, η κεφαλή ή σκελίδα σκόρδου (σύμφωνα με τον Ottorino Pianigiani, 1845-1926, Ιταλό δικαστή, πολιτικό και γλωσσολόγο).
paniculatum > panicula (& panucula & panucla) ταξιανθία διακλαδισμένη = διακλαδισμένο.

Allium cyrilli

Πάρνηθα 18/05/2013

Το αγριόσκορδο Άλλιο του Κύριλλου (Allium cyrilli, Tenore 1827) είναι φυτό της Ιταλίας, Ελλάδας και Τουρκίας. Περιγράφτηκε από την Απουλία της Ιταλίας. Στην Ελλάδα είναι διάσπαρτο κυρίως στα ανατολικά τμήματα της ενδοχώρας και στα μεγάλα νησιά.
Βιότοπος: Καλλιεργημένοι αγροί με σιτηρά, αμπελώνες, ελαιώνες, από το επίπεδο της θάλασσας μέχρι τα 1300 μ.
Πολυετές είδος με υπόγειο ωοειδή βολβό.
Βλαστός ευθυτενής, κυλινδρικός, ύψους 20-100 εκ., εν μέρει υπόγειος. 
Φύλλα 2-6, κοντά στην βάση του φυτού, ευρέως γραμμοειδή, γλαυκοπράσινα. 
Ταξιανθία πυκνή.
Ανθίζει Απρίλιο - Ιούνιο.

Ετυμολογία:
Allium > αllium (λατιν. Πλίνιος) > άγλις, -ίθος, η κεφαλή ή σκελίδα σκόρδου (σύμφωνα με τον Ottorino Pianigiani, 1845-1926, Ιταλό δικαστή, πολιτικό και γλωσσολόγο.
cyrilli > αφιερωμένο στον Cyrillo Domenico Maria Leone Cirillo (1739–1799), Ιταλό γιατρό, εντομολόγο και βοτανικό..

Allium cithaeronis

Κιθαιρώνας 07/07/2013

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Allium cithaeronis (Bogdanović & al. 2011) είναι ενδημικό της Αττικής (Στερεά Ελλάδα). 

Πρωτοβρέθηκε και περιγράφηκε πρόσφατα από τον Κιθαιρώνα, αλλά από τότε βρέθηκε επίσης στα Γεράνεια και την Πάρνηθα. 

Φύεται σε ασβεστολιθικές βραχώδεις και πετρώδεις θέσεις και σε βουνοκορφές. 

Ανθίζει Ιούνιο, Ιούλιο. 

Ετυμολογία

Allium < allium (λατιν. Πλίνιος) > άγλις, -ίθος, η κεφαλή ή σκελίδα σκόρδου (σύμφωνα με τον Ottorino Pianigiani, 1845-1926, Ιταλό δικαστή, πολιτικό και γλωσσολόγο.

cithaeronis < Κιθαιρώνας.

Allium ampeloprasum

Τουρκοβούνια (Αθήνα) 25/05/2007

Το γεώφυτο Άλλιο το αμπελόπρασο (Allium ampeloprasum, L. 1753) είναι μεσογειακό φυτό με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα. 
Υψηλό φυτό με φύλλα στενά, οδοντωτά. Σκιάδιο σφαιρικό έως 8 εκ. διάμετρο, με πλήθος ροδοκόκκινα άνθη και έντονη μυρωδιά σκόρδου. Φύεται σε άκρες δρόμων, εγκαταλειμμένα χωράφια, υποβαθμισμένα εδάφη. 
Ανθίζει από τον Μάιο μέχρι το καλοκαίρι.

Ετυμολογία:
Allium > αllium (λατιν. Πλίνιος) > άγλις, -ίθος, η κεφαλή ή σκελίδα σκόρδου (σύμφωνα με τον Ottorino Pianigiani, 1845-1926, Ιταλό δικαστή, πολιτικό και γλωσσολόγο).
ampeloprasum  > άμπελος + πράσο (άγριο σκόρδο που καλλιεργούσαν στις άκρες αμπελώνων) - αμπελόπρασο.

Alkanna tinctoria

Πεντέλη 12/03/2009

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Αλκάννα η βαφική (Alkanna tinctoria, Tausch 1824) είναι μεσογειακό φυτό, με ευρεία εξάπλωση σε όλη την Ελλάδα. Έχουν περιγραφεί δύο ακόμα υποείδη με κατανομή στο Ανατολικό Αιγαίο.

Βιότοπος: βραχώδεις θέσεις σε φρύγανα και διάκενα δασών σε υψόμετρα 0-1000 (-1500) μ.

Πολυετές, τριχωτό με φύλλα λογχοειδή. Η ρίζα του χρησίμευε παλιότερα στη βαφική και έδινε ρόδινο χρώμα. Από αυτή την ιδιότητα προέρχεται και το όνομα.

Άνθη μικρά, γαλάζια σε βότρυ. 

Ανθίζει Μάρτιο - Ιούνιο.

Ετυμολογία:

Alkanna < από αραβική al-kanne, η ρίζα του χρησιμοποιείται από Άραβες φαρμακοποιούς και για την χρωστική al-henna // [2] από την ισπανική alcana henna (θάμνος) // [4], από τη Μεσαιωνική Λατινική αλχανά // [5] από την αραβική al-ḥinnā ' η χέννα.

tinctoria < tingo βάφω > tinctus βαφή.

Agrostemma githago

Πατέρας 23/04/2013

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Agrostemma githago (L. 1753) είναι φυτό με μεγάλη εξάπλωση στην Ευρώπη (εκτός Ανατολικής), Βόρεια Αφρική, Μικρά Ασία και Μέση Ανατολή. Έχει μεγάλη εξάπλωση στην Ελλάδα, με εξαίρεση ορισμένα νησιά

Είναι ετήσιο ζιζάνιο των καλλιεργήσιμων αγρών, με κόκκινα-μωβ άνθη και δηλητηριώδεις σπόρους Με τις αλλαγές των καλλιεργειών και τον περιορισμό της αρόσιμης γης, έχει γίνει πλέον εξαιρετικά σπάνιο (Geuter 1997).

Ανθίζει την άνοιξη σε καλλιέργειες και παλιά χωράφια.

Ετυμολογία:

Agrostemma < αγρός + στέμμα ==> επειδή ο Λινναίος το θεωρούσε κατάλληλο για να κατασκευάζονται ταινίες και στεφάνια (γιρλάντες) από άνθη.

githago < από το λατινικό όνομα gith (ή git ή gicti) που χρησιμοποιεί ο Πλίνιος για την Nigella sativa ==> για την ομοιότητα των σπερμάτων.

Agave americana

Κακιά Σκάλα (Γεράνεια) 27/02/2016

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Αγαύη η αμερικανική (Agave americana L.) ή «αθάνατος» έχει προέλευση το Μεξικό και έχει εγκλιματιστεί στην Ελλάδα.
Έχει πολύ μακριά σαρκώδη φύλλα, γι' αυτό και στην Ελλάδα χρησιμοποιείται για φυσικούς φράχτες. Φύλλα σε ρόδακα, γλαυκά, μεγάλα, σαρκώδη, αυλακωτά, μέχρι 2 μέτρα μήκος, έντονα αγκαθωτά στα χείλη και την κορυφή.
Είναι φυτό μονοκαρπικό, δηλαδή ανθίζει και καρπίζει μια φορά στην ζωή του και μετά πεθαίνει. Είναι πάντως μακρόβιο, ζει από 10 μέχρι 100 χρόνια κι αν παρεμποδιστεί η άνθισή του μπορεί να ζήσει πολύ περισσότερο.
Αναπαράγεται με καταβολάδες, που αναπτύσσονται πληθωρικά από το ρίζωμά του.
Η ταξιανθία είναι μεγάλη σε εντυπωσιακό στύλο, μέχρι 6 μέτρα, με πολλούς ανθοφόρους βλαστούς με κίτρινα άνθη.
Έχει εγκλιματιστεί πολύ καλά στην χώρα μας, ώστε να θεωρείται πλέον αυτοφυές.
Ανθίζει από τον Ιούνιο.

Ετυμολογία:
Agave < αγαυός (ευγενής, ένδοξος, αξιοθαύμαστος.
americana < America.