Cynoglossum creticum

Μεγαρίδα 13/03/2014

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Cynoglossum creticum (Mill. 1768) είναι ευρασιατικό φυτό, με εξάπλωση σε όλη την Ελλάδα.

Μονοετές φυτό με μεγάλα χνουδωτά, έμμισχα φύλλα.

Βιότοπος: ελαιώνες, άκρες χωραφιών, πετρώδεις τοποθεσίες.

Άνθη μέχρι 12 χιλ, ρόδινα ή γαλάζια στην ωριμότητα, με σκουρότερες νευρώσεις στο ίδιο χρώμα.

Ανθίζει από τον Μάρτιο.

Ετυμολογία:

Cynoglossum < κύων κυνός + γλώσσα ==> αναφορά στο σχήμα των φύλλων = Κυνόγλωσσο.

creticum < Κρήτη.

Viola odorata

Πάρνηθα 28/02/2010

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Viola odorata L. 1753, είναι ευρασιατικό φυτό, με πλατιά εξάπλωση στην Ελλάδα.
Βιότοπος: υγροί, σκιεροί οικότοποι σε δάση, θαμνώνες και χαράδρες, σε υψόμετρα 200-1300 (-2000) μ.
Αυτή η μικρή εύοσμη βιόλα έχει παράρριζα φύλλα, πλατιά, καρδιοειδή, νεφροειδή, μακρόμισχα. 
Έχει άνθη βαθιά ιώδη και σέπαλα ωοειδή. 
Απαντάται σε δροσερές τοποθεσίες, ενώ καλλιεργείται πλατιά και σαν διακοσμητικό.
Ανθίζει Φεβρουάριο - Μάιο.

Ετυμολογία:
Viola < viola, δάνειο από κάποια μεσογειακή γλώσσα. Ελληνικά: ίον (< ιώδες χρώμα, κλπ). 
odorαta < odóro αρωματίζω, με ευχάριστη μυρωδιά = αρωματική, εύοσμη.

Lunaria annua subsp. pachyrhiza

Ταΰγετος 25/03/2010

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Lunaria annua subsp. pachyrhiza [(Borbás) Hayek 1925] είναι φυτό των Βαλκανίων και της Ιταλίας.

Συνώνυμο: Lunaria pachyrhiza (Borbás 1891).

Βιότοπος: υγρές θέσεις σε μακκία, ρυάκια, φαράγγια σε υψόμετρα 0-600 (-1400) μ.

Μονοετές ή διετές φυτό με σαρκώδεις παχιές ρίζες διαμέτρου 10 χιλ. Βλαστό όρθιος, ύψους 35-80 εκ.

Άνθη με πέταλα ροζ-μοφ, μοβ-μοβ, κοκκινωπά.

Άνθιση: Μάρτιος - Μάιος.

Ετυμολογία:

Lunaria < luna σελήνη ==> για το σχήμα των σπερμάτων.

annuua (λατιν.) = ετήσιος, μονοετής ==> αναφέρεται στην διάρκεια της περιόδου βλάστησης.

pachyrhiza < παχύς + ρίζα.

Ophrys helenae

Μεσόγεια 27/03/2014 Αττική

Ophrys reinholdii

Υμηττός 16/04/2013

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Ophrys reinholdii (H. Fleischmann 1907) είναι ορχιδέα με κύρια εξάπλωση στην Ελλάδα και το Αιγαίο.

Περιγράφηκε το 1907 από την Αττική και την Κέρκυρα. Κατανέμεται κυρίως στο Ιόνιο, Νότια Πελοπόννησο και νησιά του Ανατολικού Αιγαίου

Βιότοπος: φρύγανα, θαμνώνες, ανοίγματα δασών, παρυφές δρόμων και μονοπατιών.

Άνθος: Τρίλοβο, σκούρο καφέ ή μαύρο, με έντονη τριχοφυΐα και λαμπερό γαλάζιο θυρεό. Σέπαλα ρόδινα ή πράσινα.

Άνθιση: Μάρτιος - Απρίλιος.

Ετυμολογία:

Ophrys < οφρύς (φρύδι). Δεν είναι ξεκάθαρο σε ποια χαρακτηριστικά του γένους Ophrys αναφέρεται το όνομα ενώ υπάρχει και το ενδεχόμενο γλωσσικής παρερμηνείας

reinholdii < αφιερωμένο στον Karl Heinrich Theodor Reinhold (1834-1880), Γερμανό φυσικό και εθνογράφο που εργάστηκε ως γιατρός στο ελληνικό ναυτικό στην περίοδο της Βαυαροκρατίας.

Ophrys argolica

Υμηττός 16/04/2013

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Ophrys argolica (Fleischmann, 1919) είναι ενδημική ορχιδέα της Πελοποννήσου και της Νότιας Στερεάς Ελλάδας. Περιγράφηκε από την Τίρυνθα της Αργολίδας, εξ ου και η ονομασία της. 

Βιότοπος: σε θέσεις με φρύγανα και ξέφωτα δασών, σε υψόμετρα μέχρι 800 μ. 

Ξεχωρίζει από το παχύ στρώμα τριχιδίων (συνήθως λευκού ή κίτρινου χρώματος) στο πάνω μέρους του χείλους. Ο θυρεός της αποτελείται από δύο κηλίδες με λευκή εξωτερική γράμμωση, οι οποίες αρκετές φορές ενώνονται. 

Ανθίζει τον Μάρτιο μέχρι τα μέσα Απριλίου. 

Ετυμολογία:

Ophrys < Οφρύς (φρύδι). Δεν είναι ξεκάθαρο σε ποια χαρακτηριστικά του γένους Ophrys αναφέρεται το όνομα ενώ υπάρχει και το ενδεχόμενο γλωσ-σικής παρερμηνείας.

argolica < Αργολίδα.

Περιλαμβάνεται στο Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων των Σπάνιων & Απειλούμενων Φυτών της Ελλάδας (RDB 1995).

Onosma erecta subsp. malickyi

Χελμός 12/06/2010

φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Το Onosma erecta subsp. malickyi (Teppner 1988) είναι ενδημικό υποείδος της Πελοποννήσου (Χελμός, φαράγγι Βουραϊκού, Ολίγυρτος και Λεβίδι Αρκαδίας, Σκοτεινή και Κανδήλα Αργολίδας).
Είναι παρόμοιο με το τυπικό υποείδος Onosma erecta subsp. erecta με λίγες διαφορές στα άνθη και τα χρωμοσώματα.
Ετυμολογία
Onosma < Όνος + οσμή. Κατά την επικρατέστερη εκδοχή, επειδή η οσμή του προσελκύει τους όνους (γαϊδούρια)
erecta = όρθια.
malickyi < αφιερωμένο στο Γερμανό ζωολόγο Hans Malicky που το συνέλεξε.

Neotinea lactea

Αγία Μαρίνα 27/02/2010 Ανατολική Αττική

Η εξάπλωση του είδους από το http://www.elisajeanluc.fr/orchidees_nature/neotinea/neotinea_lactea.htm

Ophrys candica

Ταΰγετος 02/05/2010

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Ophrys candica (W. Greuter, Matthas & Risse 1985) ονομάστηκε έτσι από το μεσαιωνικό όνομα του Ηρακλείου Κρήτης που ήταν Candia (Χάνδακας), αν και ο αρχικός τόπος περιγραφής της (locus typicus) είναι τα Χανιά (1985). Αυτό δεν είναι το μόνο περίεργο με αυτή την ορχιδέα. Η εξάπλωσή της από την Κρήτη επεκτείνεται στα Κύθηρα και την Λακωνία και μετά, κάνοντας ένα μεγάλο άλμα προς τα δυτικά, εμφανίζεται πάλι στη Νότια Ιταλία στην περιοχή της Απουλίας και στα παράλια γύρω από το Λέτσε (Lecce). Ανατολικά από την Κρήτη εμφανίζεται στην Ρόδο σε ικανοποιητικούς αριθμούς, ίσως σε μερικά γειτονικά νησιά και τις ακτές της Τουρκίας.

Το είδος εμφανίζει ποικιλόμορφες παραλλαγές, που έχουν οδηγήσει τους ερευνητές να τις περιγράψουν ως είδη, υποείδη ή ποικιλίες. Η τυπική Ophrys cantica έχει αδιαίρετο χείλος με καφετιά και χνουδωτή περιφέρεια και μεγάλη απόφυση που αναδιπλώνεται προς τα πάνω. Ο θυρεός έχει μια φαρδιά λευκή ταινία. Η στιγματική κοιλότητα είναι μικρή και πολύ χαρακτηριστική με την λευκή γραμμή που την περιβάλλει. Φύεται σε λιβάδια, θέσεις με φρύγανα και χόρτα, θαμνώνες και αραιά δάση μέχρι τα 1300 μέτρα. Ο επικονιαστής στα ελληνικά φυτά είναι διαφορετικός από εκείνον στα ιταλικά. Ανθίζει σχετικά όψιμα, στην Ρόδο από τα τέλη Μαρτίου και στην Κρήτη και Λακωνία από τα τέλη Απριλίου.

Η εξάπλωση του είδους από το http://www.elisajeanluc.fr/orchidees_nature/ophrys/ophrys_candica.htm

Geranium purpureum

Ερυθρές 29/03/2016

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Geranium purpureum (Vill. 1786) είναι μεσογειακό φυτό, με μεγάλη εξάπλωση σε όλη την Ελλάδα.

Συνώνυμο: Geranium robertianum subsp. purpureum (Vill.) Nyman]

Βιότοπος: φρύγανα, διάκενα δασών, ελαιώνες, ξηρά λιβάδια, σε υψόμετρα 0-1000 μ. (1600 σε ηπειρωτική χώρα και Κρήτη).

Ανθίζει Μάρτιο Μάιο.

Ετυμολογία:

Geranium < γεράνιον (φυτό που αναφέρει ο Διοσκουρίδης) ==>  από τον καρπό του που μοιάζει «γεράνων κεφαλάς συν τοις ράμφεσιν».

purpureum < πορφύρεος, πορφυρούς ==> πορφυρό, από το χρώμα των ανθέων.

Matthiola tricuspidata

Λιμνοθάλασσα Βουλιαγμένης 30/01/2016 

Πέρα Χώρα - Λουτράκι

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Matthiola tricuspidata [(L.) R. Br. 1812] είναι μονοετές φυτό με βλαστούς ποώδεις, όρθιους ή έρποντες. Φύλλα χνουδωτά, πτεροχιδή με λοβούς στρογγυλούς. Άνθη μέχρι 15 εκατοστά, ρόδινα ή βιολετιά, πιο ανοιχτόχρωμα στο κέντρο. 

Είναι μεσογειακό φυτό με πλατιά εξάπλωση σε όλη την παραλιακή Ελλάδα. 

Φύεται σε παράκτια ενδιαιτήματα. 

Ανθίζει από τα τέλη Ιανουαρίου, ανάλογα με το γεωγραφικό πλάτος της περιοχής.

Ετυμολογία:

Matthiola < το γένος Matthiola είναι αφιερωμένο στον Ιταλό γιατρό Pierandrea Mattioli (Matthiolus) † 1577. 

tricuspidata < tris (tris) + cuspis, -idis (αιχμή, ακίς) = με τρεις αιχμές, τρικέρατη, τρίδοντη ==> Το όνομα οφείλεται στο κεράτιο, που περικλείει τους καρπούς, και έχει τρία εξογκώματα σε σχήμα κεράτων.

Tetragonolobus purpureus (Lotus tetragonolobus)

Ερυθρές 29/03/2016

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Ο Tetragonolobus purpureus (Moench 1794) είναι μεσογειακό φυτό, με εξάπλωση στην κεντρική, νότια και νησιωτική Ελλάδα.

Lotus tetragonolobus (L. 1753).

Βιότοπος: λιβάδια, εποχικά υγρές θέσεις σε ελαιώνες, σε υψόμετρα 0-500 (-900) μ.

Χνουδωτό μονοετές φυτό 10-40 εκ.

Φυλλάρια αντωοειδή-ρομβοειδή μέχρι 40 χιλ. Παράφυλλα ωοειδή, μυτερά.

Στεφάνη πορφυρή.

Χέδρωπας με τομή τετραγωνική

Ανθίζει Μάρτιο - Ιούνιο.

Ετυμολογία:

Tetragonolobus < τετράγωνος + λοβός.

purpureus < πορφύρεος, πορφυρούς ==> από το χρώμα των ανθέων.

Lotus < λατινική ονομασία ενός είδους τριφυλλιού που αναφέρεται από τον Βιργίλιο.

Bellevalia hyacinthoides

Ακρωτήριο Μελαγκάβι Λουτρακίου 30/01/2016

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Bellevalia hyacinthoides [(Bertol.) K. Persson & Wendelbo 1979] είναι βολβώδες φυτό, ελληνικό ενδημικό με ευρεία εξάπλωση στην ηπειρωτική χώρα, το Ιόνιο και λίγα νησιά των Κυκλάδων.

Φύλλα λογχοειδή, μεγαλύτερα του βλαστού. Φυτό σχετικά κοντό, με 1-4 βλαστούς μήκους 5-18 εκατοστών.

Βιότοπος: ξηρές πετρώδεις θέσεις με φρύγανα ή αραιή θαμνώδη βλάστηση, σε παρυφές καλλιεργημένων περιοχών, σε ελαιώνες και ακαλλιέργητους αγρούς, από το επίπεδο της θάλασσας έως τα 1.000 μέτρα.

Άνθη: κωδωνοειδή, γαλάζια, εύοσμα σε πυκνή ταξιανθία.

Άνθιση: Φεβρουάριος - Μάρτιος.

Ετυμολογία:

Bellevalia < γένος αφιερωμένο στον Richer de Belleval (1564-1602), ιδρυτή του Βοτανικού Κήπου του Μονπελιέ.

hyacinthoides < υάκινθος + είδος = υακινθοειδής  ==> επειδή μοιάζει με υάκινθο.

Vicia narbonensis

Ερυθρές 29/03/2016

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Vicia narbonensis (L. 1753) είναι φυτό της Μεσογείου και της ΝΔ Ασίας, με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα.

Βιότοπος: αγροί, λιβάδια, φυλλοβόλα δάση, σε υψόμετρα 0-700 μ.

Ετήσιο χνοώδες θερόφυτο, με βλαστό όριο 20-60 cm.

Κατώτερα φύλλα χωρίς έλικες. Φυλλάρια σε 1-3 ζεύγη, ωοειδή έως ελλειψοειδή, αμβλυκόρυφα ή ελαφρώς ακρόκοιλα, λειόχειλα ή πριονωτά. Παράφυλλα 10 χιλ., λειόχειλα ή οδοντωτά

Άνθη 1-6 μαζί σε κάθε γόνατο. Λοβοί κάλυκα ανισομήκεις, ο κατώτερος μεγαλύτερος από τον σωλήνα του κάλυκα. Στεφάνη πορφυρή-μοβ.

Καρπός χέδρωπας, μαύρος ή καστανός, γυμνός με βλεφαριδωτές παρυφές και 4-8 σπέρματα.

Ανθίζει Απρίλιο - Μάιο.

Ετυμολογία:

Vicia < vicia (λατιν. Πλίνιος, Βιργίλιος) κύαμος, κουκί.

narbonensis < Narbonne, πόλη της Νότιας Γαλλίας στην περιοχή Languedoc.

Iris unguicularis subsp. angustifolia

Μαίναλο 10/03/2013

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Iris unguicularis subsp. angustifolia, [(Boiss.& Heldr) Greuter 2012], είναι ενδημικό φυτό της Πελοποννήσου.
Βιότοπος: πετρώδεις τοποθεσίες με φρύγανα, χαράδρες σε υψόμετρα 0-700 (1100).
Ριζωματώδες φυτό που κάνει ριζώματα τα οποία έρπουν στο χώμα και σχηματίζουν πυκνές τούφες ανάμεσα στις πέτρες.
Βλαστός πολύ μικρός ή απουσιάζει.
Φύλλα στενά και μακριά, σαν λεπτές ταινίες.
Άνθη μονήρη, με πολύ μακρύ λαιμό,  μπλε έως βαθύ βιολετί με διάφορα λευκά - κίτρινα μοτίβα στο κέντρο.
Ανθίζει Ιανουάριο - Απρίλιο.
Ετυμολογία:
Iris  < Ίρις, η αγγελιαφόρος των θεών.
unguicularis < unguículus νύχι = ονυχοφόρος.
angustifolia < angustus (λατιν) στενό + folium (λατιν.) φύλλο = στενόφυλλη.

Lunaria annua subsp. pachyrhiza

Κιθαιρώνας 29/03/2016

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Lunaria annua subsp. pachyrhiza [(Borbás) Hayek 1925] είναι φυτό των Βαλκανίων και της Ιταλίας.

Συνώνυμο: Lunaria pachyrhiza (Borbás 1891).

Βιότοπος: υγρές θέσεις σε μακκία, ρυάκια, φαράγγια σε υψόμετρα 0-600 (-1400) μ.

Μονοετές ή διετές φυτό με σαρκώδεις παχιές ρίζες διαμέτρου 10 χιλ. Βλαστό όρθιος, ύψους 35-80 εκ.

Άνθη με πέταλα ροζ-μοφ, μοβ-μοβ, κοκκινωπά.

Άνθιση: Μάρτιος - Μάιος.

Ετυμολογία:

Lunaria < luna σελήνη ==> για το σχήμα των σπερμάτων.

annuua (λατιν.) = ετήσιος, μονοετής ==> αναφέρεται στην διάρκεια της περιόδου βλάστησης.

pachyrhiza < παχύς + ρίζα.

Geranium lucidum

Ερυθρές 29/03/2016

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Geranium lucidum (L. 1753) είναι μεσογειακό φυτό, με μεγάλη εξάπλωση σε όλη την Ελλάδα.

Βιότοπος: ασβεστολιθικές βραχώδεις τοποθεσίες, φρύγανα, φυλλοβόλοι θάμνοι, σε θέσεις ελαφρώς σκιασμένες,  σε υψόμετρα 0-1200 μ. (-1700).

Ετήσιο φυτό, ύψους 10-30 εκ., συχνά με μεσαία διακλάδωση από την βάση.

Φύλλα χωρισμένα σε 3-5 τμήματα

Άνθη πορφυρά και πιο σπάνια λευκά

Ανθίζει από Μάρτιο μέχρι αρχές Ιουλίου.

Ετυμολογία:

Geranium < γεράνιον, φυτό που αναφέρει ο Διοσκουρίδης ==>  από τον καρπό του που μοιάζει «γεράνων κεφαλάς συν τοις ράμφεσιν».

lucidum (λατιν.) = στιλπνό, φωτεινό, λαμπρό.

Leontodon graecus

Δίρφυς 28/04/2013

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Leontodon graecus (Boiss. & Heldr. 1849) είναι ενδημικό φυτό Κεντρικής και Νότιας Ελλάδας με επέκταση σε Κεφαλονιά και Ζάκυνθο και με παρουσία σε λίγα νησιά (Εύβοια, Νάξος, Αμοργός, Σκύρος, Χίος).

Ξεχωρίζει από συγγενικά είδη από τις αστεροειδείς τρίχες που έχει στα φύλλα του.

Φύεται σε ασβεστολιθικούς βράχους και σε υψόμετρα (0) 400-1500 μ.

Ανθίζει από τον Απρίλιο μέχρι τις αρχές Ιουλίου.

Ετυμολογία:

Leontodon < λέων + (ιωνικό) οδών, οδόντος = Λεοντόδων (ο).

graecus < Grecia = γραικός (ελληνικός).

Bellevalia ciliata

Οινόη 03/04/2014

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Bellevalia ciliata [(Cirillo) T.Nees 1834] είναι βολβώδες φυτό, με εξάπλωση στην Ανατολική Μεσόγειο.
Φύλλα λογχοειδή, μικρότερα του βλαστού, τριχωτά, κυματοειδή.
Βιότοπος: ανοικτές θέσεις, αγροί και καλλιεργημένες περιοχές. Λόγω του περιορισμού των καλλιεργούμενων εκτάσεων, αρχίζει να σπανίζει
Άνθη: ταξιανθία κωνική και πυκνή, με 40-60 λευκωπά άνθη.
Άνθιση: Μάρτιος - Απρίλιος.

Ετυμολογία:
Bellevalia < γένος αφιερωμένο στον Richer de Belleval (1564-1602), ιδρυτή του Βοτανικού Κήπου του Μονπελιέ.
ciliata < cílium βλεφαρίδα, ματόκλαδο = βλεφαριδωτή.

Leontice leontopetalum

Δίδυμα Αργολίδας 05/03/2016

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Λεοντική η λεοντοπέταλη (Leontice leontopetalum L. 1753) είναι πολυετές κονδυλώδες φυτό, ύψους 20-50 εκ. 

Εξάπλωση: Ελλάδα, Ν. Βουλγαρία, Αν. Μεσόγειος, Β. Ιράν, Αρμενία, Δ. Πακιστάν. Συναντάται σποραδικά σε Πελοπόννησο, Ανατολική Ελλάδα, νησιά του Αιγαίου. Παλαιότερα αποτελούσε κοινό ζιζάνιο αλλά, με τον περιορισμό της αρόσιμης γης, έχει περιοριστεί τόσο πολύ ώστε να θεωρείται σπάνιο. Την αναφέρει το 1895 ο Χελδράιχ «από χωράφια γύρω από την Αθήνα».

Βιότοπος: Θεωρείται ζιζάνιο σιταροχώραφων και αρόσιμης γης, σε βαθιά αργιλώδη εδάφη. Σε χαμηλά υψόμετρα.

Άνθη: Κίτρινα, με 6 πέταλα, σε σύνθετη πυραμιδοειδή ταξιανθία. Καρποί διογκωμένοι.

Άνθιση: Φεβρουάριος μέχρι μέσα Απριλίου.

Περιλαμβάνεται στο Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων τω ν Σπάνιων & Απειλούμενων Φυτών της Ελλάδας (RDB 2009), με τον χαρακτηρισμό «τρωτό» (VU).

Ετυμολογία

Leontice < λέων 

leontopetalum < λέων + πέταλον (αλόγου). Το λεοντοπέταλον αναφέρεται από τον Διοσκουρίδη. Το όνομα αναφέρεται στα φύλλα, που μοιάζουν με το αποτύπωμα του πέλματος ενός λιονταριού.