Dianthus biflorus

Ταΰγετος 19/07/2008

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Ο Dianthus biflorus (Sm. 1809) είναι ενδημικό αγριογαρύφαλλο Στερεάς Ελλάδας, Πελοποννήσου, Εύβοιας, Θεσσαλίας και Πίνδου.

Βιότοπος: βραχώδεις τοποθεσίες, ορεινές θέσεις.

Πολυετές φυτό με βλαστούς 15-60 εκατοστά.

Άνθη: ροζ - κόκκινα, με πέταλα οδοντωτά, δύο στην κορυφή του βλαστού.

Άνθιση: Μάιος - Ιούνιος.

Ετυμολογία:

Dianthus < Δίας + άνθος > Διόσανθος (Θεόφραστος)

biflorus < bis δις + flos, floris άνθος = διανθής ==> με δύο άνθη στον βλαστό.

Malcolmia macrocalyx subsp. scyria

Δίρφυς 28/04/2013

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Malcolmia macrocalyx subsp. scyria [(Rech.) P.W.Ball 1963] είναι ενδημικό υποείδος Σκύρου, Εύβοιας και Κυκλάδων (Άνδρος).

Βιότοπος: βραχώδεις πλαγιές, κορυφογραμμές με φρύγανα, διάκενα δασών, σε υψόμετρα 0-700 μ.

Άνθιση: τέλη Μαρτίου - μέσα Μαΐου

Ετυμολογία

Malcolmia < προς τιμήν του W. Malcolm (19ος αιώνας), Άγγλου γεωπόνου και φυτοκόμου.

macrocalyx < μακρός, μακρύς + κάλυξ (κάλυκας)

scyria < Σκύρος.

Erysimum senoneri subsp. amorginum

Αμοργός 28/03/2007

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Erysimum senoneri subsp. amorginum (Snogerup 1967) είναι ενδημικό φυτό της Αμοργού.
Βιότοπος: Κρημνοί, βραχώδες έδαφος, θαμνώνες, σε υψόμετρα 150-800 μ. 
Πολυετής θάμνος ή υπόθαμνος (χαμαίφυτο) που ζει για 3-17 χρόνια.
Έχει έναν κεντρικό βλαστό με πολλούς κλάδους όρθιους, ύψους 15-45 εκ., ή αδύναμους και πλαγιαστούς (όταν φυτρώνει ανάμεσα σε θάμνους το μήκος των κάδων μπορεί να φτάσει το 1 μέτρο).
Τα φύλλα είναι χνουδωτά και εκείνα της βάσης σχηματίζουν ρόδακα.
Τα άνθη βγαίνουν σε ομάδα των 2-25 και δεν ανοίγουν όλα μαζί αλλά 1-4 σε κάθε ομάδα. Έχουν 4 κίτρινα ή κιτρινοπράσινα σέπαλα και 4 έντονα κίτρινα πέταλα με σχήμα όνυχα και ελαφρά μυρωδιά μελιού.
Οι καρποί (κεράτια) έχουν μία σειρά από σπέρματα που περιβάλλονται από λεπτό φτερό.
Άνθιση: Ιανουάριος - Μάιο.

Ετυμολογία:
Erysimum < Ερύσιμον, φυτό που αναφέρει ο Θεόφραστος < ερύω (=προστατεύω) ==> ερυσίπτολις (= επίθετο της Αθηνάς ως προστάτισσας της πόλης των Αθηνών).
senoneri < αφιερωμένο στον Αυστριακό φυσιοδίφη Adolf Senoner (1806-1895.
amorginum < Αμοργός = αμοργινό.

Tulipa australis

Ζήρεια (Κυλλήνη) 09/05/2012

φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Η Tulipa australis (Link 1799) έχει ευρεία εξάπλωση στην Ανατολική και Νότια Ευρώπη, την Ιβηρική χερσόνησο και την Βόρεια Αφρική. Ευδοκιμεί στην στεριανή Ελλάδα και από τα νησιά στην Θάσο και την Νάξο.

Βιότοπος: λιβάδια και πετρώδεις τοποθεσίες στην ορεινή ζώνη και σε υψόμετρα 500 - 2200 μέτρων.

Άνθη: κίτρινα με ωοειδή τέπαλα.

Άνθιση: Απρίλιος - Ιούνιος, ανάλογα με το υψόμετρο.

Ετυμολογία:

Tulipa < από τουρκική túlipand, τουρμπάνι.

australis < auster νότιος άνεμος, νότιος.

Sedum hispanicum

Παρνασσός 29/05/2010

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Sedum hispanicum L. 1753 είναι ευρασιατικό φυτό με εξάπλωση σε όλη την Ελλάδα.

Βιότοπος: ξηρά ηλιόλουστα ή ημισκιασμένα βράχια, δασικά ξέφωτα σε υψόμετρα (0-) 300-1800 μ.

Ετήσιο ή πολυετές φυτό  με κοντούς μη ανθοφόρους βλαστούς στην βάση. Φύλλα ελλειπτικά-γραμμικά επαλλάσοντα. Ανθοφόροι βλαστοί 4-15 εκ.

Άνθη με 5-7 πέταλα κοκκινωπά-μοβ.

Άνθιση: Μάιος - Ιούλιος.

Ετυμολογία:

Sedum < sédo (λατιν.) ανακουφίσω, καταπραΰνω, ηρεμώ ==>- επειδή τα φύλλα κάποιων ειδών υποστηρίζεται ότι ανακουφίζουν από τον πόνο των τραυμάτων.

hispanicus < Hispania Ισπανία.

Aristolochia elongata

Δίρφυς 28/04/2013

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Aristolochia elongata [(Duch.) E. Nardi 1984] είναι βαλκανικό ενδημικό (Ελλάδα και Αλβανία). 

Βιότοπος: σκιερές βραχώδεις θέσει σε δασικές εκτάσεις και θαμνώνες σε υψόμετρα 0-1200 (-1800) μ.

Έχει ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα (εκτός των νησιών) και την Εύβοια. Ανθίζει από Μάρτιο μέχρι Ιούνιο.

Ετυμολογία:

Aristolochia < άριστος + λοχεία ==> επειδή οι αρχαίοι Έλληνες πίστευαν ότι έχει φαρμακευτικές του ιδιότητες που διευκολύνει τον τοκετό και βοηθάει τα νεογνά.

elongata < elongo επιμηκύνω ==> επιμήκης (σε σχέση με ομοειδή είδη).

Erysimum senoneri subsp. senoneri

Άνδρος 24/03/2012

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Erysimum senoneri (Wettst. 1889) είναι ενδημικό φυτό των Κυκλάδων (Άνδρος, Τήνος, Κέα, Σέριφος, Μήλος, Ίος, Σίκινος, Θήρα) της Εύβοιας και των Βόρειων Σποράδων.
Συνώνυμο: Cheiranthus senoneri (Reut. 1865).
Το τυπικό υποείδος Erysimum senoneri (Reut) Wettst. subsp. senoneri συλλέχτηκε το 1856 στην Άνδρο από τον Σαρτόρι (Sartori). Τα άλλα δύο υποείδη είναι το ενδημικό της Αμοργού Erysimum senoneri subsp. amorginum (Snogerup) και το ενδημικό της Ικαρίας Erysimum senoneri subsp. icaricum (Snogerup).
Βιότοπος: Κρημνοί, ανάμεσα σε ογκόλιθους, πλατώματα ασβεστολιθικών βράχων, περιστασιακά σε θαμνώνες, σε υψόμετρα (0-) 150-800 μ. 
Πολυετής θάμνος ή υπόθαμνος (χαμαίφυτο).
Έχει έναν κεντρικό βλαστό με πλάγιους ανθοφόρους κλάδους.
Φύλλα χνουδωτά.
Τα άνθη βγαίνουν σε ομάδα των 2-20 και δεν ανοίγουν όλα μαζί. Πέταλα με έντονο κίτρινο χρώμα και ελαφρά μυρωδιά μελιού.
Οι καρποί (κεράτια) έχουν μία σειρά από σπέρματα που περιβάλλονται από λεπτό φτερό.
Άνθιση: (Φεβρουάριο) Μάρτιο - Μάιο.

Ετυμολογία:
Erysimum < Ερύσιμον, φυτό που αναφέρει ο Θεόφραστος < ερύω (=προστατεύω) ==> ερυσίπτολις (=επίθετο της Αθηνάς ως προστάτισσας της πόλης των Αθηνών)
senoneri < αφιερωμένο στον Αυστριακό φυσιοδίφη Adolf Senoner (1806-1895.

Viola graeca

Βαρδούσια 30/05/2010

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Viola graeca, (W.Becker) Halácsy 1908, είναι ενδημική της Στερεάς Ελλάδας( Παρνασσός, Γκιώνα, Βαρδούσια, Καλλιακούδα, Τυμφρηστός) και της Πελοποννήσου (Ταΰγετος, Πάρνωνας, Ζήρεια, Χελμός). 
Βιότοπος: βραχώδεις εξάρσεις σε λιβάδια, βράχοι σε αλπικά και υποαλπικά ενδιαιτήματα σε υψόμετρα 1700-2300 μ.
Πολυετές φυτό με λείους ή αραιά τριχωτούς βλαστούς, ύψους 5-20 εκ.
Φύλλα ωοειδή, τα ανώτερα λογχοειδή-γραμμικά. Τα φύλλα σταδιακά μειώνονται προς την βάση.
Στεφάνη μεταβλητή σε σχήμα και χρωματισμό. Άνθη κίτρινα ή ιώδη ή συνδυασμός τους. Τα πλευρικά πέταλα κατευθύνονται προς τα πάνω ή εξαπλώνονται οριζόντια.
Ανθίζει Μάιο - Αύγουστο.
Ετυμολογία:
Viola < δάνειο από κάποια μεσογειακή γλώσσα. Ελληνικά: ίον (< ιώδες χρώμα, κλπ). 

Verbascum longifolium

Βόρας 10/07/2009

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Verbascum longifolium, Ten 1833, φυτό των Βαλκανίων και της Ιταλίας, με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα εκτός από την Θεσσαλία και τα νησιά.
Βιότοπος: υποαλπικά λιβάδια, πετρώδεις πλαγιές, διάκενα δασών σε υψόμετρα 800-2200 μ.
Διετές ή πολυετές ορεινό φυτό.
Βλαστοί 15-150 εκ., λευκοί ή κιτρινωποί.
Βασικά φύλλα λογχοειδή ή επιμήκη-λογχοειδή, με μίσχους 2-7 εκ. Ανώτερα φύλλα ασημόχρωμα, επιμήκη-λογχοειδή, στρογγυλεμένα στην βάση.
Ταξιανθία κυλινδρική, συμπαγής.
Ανθίζει Ιούνιο- Αύγουστο.

Ετυμολογία:
Verbascum < verbascum (latin.) φλόμος < ίσως από barba < barbáscum γενειάδα, από τις τρίχες στα φύλλα και τα άνθη.
longifolium < longus μακρύς, μακρός + folium φύλλο = μακρόφυλλο.

Hyacinthella leucophaea subsp. atchleyi

Δήλεσι 17/02/2016

φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Η Hyacinthella leucophaea subsp. atchleyi [(A.K.Jacks. & Turrill) K.Perss.& Jim.Perss. 2000] είναι βαλκανικό ενδημικό με διάσπαρτη εξάπλωση σε Ελλάδα, Δ. Βουλγαρία και Α. Σερβία.

Στην Ελλάδα έχει καταγραφεί, μέχρι τώρα, σε Μακεδονία (Βούρινος, Γρεβενά, όπου είναι συχνό), Βοιωτία, Φθιώτιδα, Εύβοια, ΝΑ Πελοπόννησο (Πάρνωνας).

Βιότοπος: χαλικώδεις πλαγιές λόφων, λιβάδια, ξέφωτα και παρυφές κωνοφόρων, σε υψόμετρα έως 100 - 1800 μ.

Βολβώδες πολυετές είδος. Φύλλα 2-3.

Άνθη γαλάζια έως βαθέως κυανά, συχνά με ιώδεις αποχρώσεις.

Ανθίζει Φεβρουάριο - Μάρτιο και στην Μακεδονία μέχρι τον Απρίλιο.

Περιλαμβάνεται στο Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων των Σπάνιων & Απειλούμενων Φυτών της Ελλάδας (2009) με τον χαρακτηρισμό Σχεδόν Απειλούμενο (ΝΤ).

Ετυμολογία:

Hyacinthella < υποκοριστικό του Υάκινθος (κατά την μυθολογία χτύπησε με έναν δίσκο τον Απόλλωνα και ο θεός τον μεταμόρφωσε σε λουλούδι).

leucophaea < λευκός + φαιά.

atchleyi < αφιερωμένη στον SC Atchley, συγγραφέα του εικονογραφημένου βιβλίου «Άγρια λουλούδια της Αττικής» (1938).

Lychnis coronaria

Βέρμιο 11/07/2009

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Lychnis coronaria [(L.) Desr. 1792] είναι είδος των Βαλκανίων, της Ιταλίας και της Ανατολικής Μεσογείου με ευρεία εξάπλωση στην ηπειρωτική Ελλάδα και την Εύβοια (Δίρφυς).

Συνώνυμο: Silene coronaria [(L.) Clairv. 1811]

Βιότοπος: διάκενα δασών, ορεινά λιβάδια, άκρες δασικών δρόμων σε υψόμετρα 300-1600 μ.

Πολυετής πόα ύψους 40-80 εκ.

Άνθη με μεγάλα πέταλα σε φωτεινό ροζ - ματζέντα.

Άνθιση: Μάιος - Αύγουστος.

Ετυμολογία: 

Lychnis < λύχνος ==> επειδή τα στελέχη ειδών του γένους χρησιμοποιήθηκαν σαν φιτίλια.

coronaria < coróna στέμμα, στέφανο (κεφαλής) ==> επειδή είναι κατάλληλη για στέφανα, γιρλάντες κλπ.

Cynoglossum creticum

Μεγαρίδα 13/03/2014

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Cynoglossum creticum (Mill. 1768) είναι ευρασιατικό φυτό, με εξάπλωση σε όλη την Ελλάδα.

Μονοετές φυτό με μεγάλα χνουδωτά, έμμισχα φύλλα.

Βιότοπος: ελαιώνες, άκρες χωραφιών, πετρώδεις τοποθεσίες.

Άνθη μέχρι 12 χιλ, ρόδινα ή γαλάζια στην ωριμότητα, με σκουρότερες νευρώσεις στο ίδιο χρώμα.

Ανθίζει από τον Μάρτιο.

Ετυμολογία:

Cynoglossum < κύων κυνός + γλώσσα ==> αναφορά στο σχήμα των φύλλων = Κυνόγλωσσο.

creticum < Κρήτη.

Viola odorata

Πάρνηθα 28/02/2010

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Viola odorata L. 1753, είναι ευρασιατικό φυτό, με πλατιά εξάπλωση στην Ελλάδα.
Βιότοπος: υγροί, σκιεροί οικότοποι σε δάση, θαμνώνες και χαράδρες, σε υψόμετρα 200-1300 (-2000) μ.
Αυτή η μικρή εύοσμη βιόλα έχει παράρριζα φύλλα, πλατιά, καρδιοειδή, νεφροειδή, μακρόμισχα. 
Έχει άνθη βαθιά ιώδη και σέπαλα ωοειδή. 
Απαντάται σε δροσερές τοποθεσίες, ενώ καλλιεργείται πλατιά και σαν διακοσμητικό.
Ανθίζει Φεβρουάριο - Μάιο.

Ετυμολογία:
Viola < viola, δάνειο από κάποια μεσογειακή γλώσσα. Ελληνικά: ίον (< ιώδες χρώμα, κλπ). 
odorαta < odóro αρωματίζω, με ευχάριστη μυρωδιά = αρωματική, εύοσμη.

Lunaria annua subsp. pachyrhiza

Ταΰγετος 25/03/2010

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Lunaria annua subsp. pachyrhiza [(Borbás) Hayek 1925] είναι φυτό των Βαλκανίων και της Ιταλίας.

Συνώνυμο: Lunaria pachyrhiza (Borbás 1891).

Βιότοπος: υγρές θέσεις σε μακκία, ρυάκια, φαράγγια σε υψόμετρα 0-600 (-1400) μ.

Μονοετές ή διετές φυτό με σαρκώδεις παχιές ρίζες διαμέτρου 10 χιλ. Βλαστό όρθιος, ύψους 35-80 εκ.

Άνθη με πέταλα ροζ-μοφ, μοβ-μοβ, κοκκινωπά.

Άνθιση: Μάρτιος - Μάιος.

Ετυμολογία:

Lunaria < luna σελήνη ==> για το σχήμα των σπερμάτων.

annuua (λατιν.) = ετήσιος, μονοετής ==> αναφέρεται στην διάρκεια της περιόδου βλάστησης.

pachyrhiza < παχύς + ρίζα.

Ophrys helenae

Μεσόγεια 27/03/2014 Αττική

Ophrys reinholdii

Υμηττός 16/04/2013

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Ophrys reinholdii (H. Fleischmann 1907) είναι ορχιδέα με κύρια εξάπλωση στην Ελλάδα και το Αιγαίο.

Περιγράφηκε το 1907 από την Αττική και την Κέρκυρα. Κατανέμεται κυρίως στο Ιόνιο, Νότια Πελοπόννησο και νησιά του Ανατολικού Αιγαίου

Βιότοπος: φρύγανα, θαμνώνες, ανοίγματα δασών, παρυφές δρόμων και μονοπατιών.

Άνθος: Τρίλοβο, σκούρο καφέ ή μαύρο, με έντονη τριχοφυΐα και λαμπερό γαλάζιο θυρεό. Σέπαλα ρόδινα ή πράσινα.

Άνθιση: Μάρτιος - Απρίλιος.

Ετυμολογία:

Ophrys < οφρύς (φρύδι). Δεν είναι ξεκάθαρο σε ποια χαρακτηριστικά του γένους Ophrys αναφέρεται το όνομα ενώ υπάρχει και το ενδεχόμενο γλωσσικής παρερμηνείας

reinholdii < αφιερωμένο στον Karl Heinrich Theodor Reinhold (1834-1880), Γερμανό φυσικό και εθνογράφο που εργάστηκε ως γιατρός στο ελληνικό ναυτικό στην περίοδο της Βαυαροκρατίας.

Ophrys argolica

Υμηττός 16/04/2013

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Ophrys argolica (Fleischmann, 1919) είναι ενδημική ορχιδέα της Πελοποννήσου και της Νότιας Στερεάς Ελλάδας. Περιγράφηκε από την Τίρυνθα της Αργολίδας, εξ ου και η ονομασία της. 

Βιότοπος: σε θέσεις με φρύγανα και ξέφωτα δασών, σε υψόμετρα μέχρι 800 μ. 

Ξεχωρίζει από το παχύ στρώμα τριχιδίων (συνήθως λευκού ή κίτρινου χρώματος) στο πάνω μέρους του χείλους. Ο θυρεός της αποτελείται από δύο κηλίδες με λευκή εξωτερική γράμμωση, οι οποίες αρκετές φορές ενώνονται. 

Ανθίζει τον Μάρτιο μέχρι τα μέσα Απριλίου. 

Ετυμολογία:

Ophrys < Οφρύς (φρύδι). Δεν είναι ξεκάθαρο σε ποια χαρακτηριστικά του γένους Ophrys αναφέρεται το όνομα ενώ υπάρχει και το ενδεχόμενο γλωσ-σικής παρερμηνείας.

argolica < Αργολίδα.

Περιλαμβάνεται στο Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων των Σπάνιων & Απειλούμενων Φυτών της Ελλάδας (RDB 1995).

Onosma erecta subsp. malickyi

Χελμός 12/06/2010

φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Το Onosma erecta subsp. malickyi (Teppner 1988) είναι ενδημικό υποείδος της Πελοποννήσου (Χελμός, φαράγγι Βουραϊκού, Ολίγυρτος και Λεβίδι Αρκαδίας, Σκοτεινή και Κανδήλα Αργολίδας).
Είναι παρόμοιο με το τυπικό υποείδος Onosma erecta subsp. erecta με λίγες διαφορές στα άνθη και τα χρωμοσώματα.
Ετυμολογία
Onosma < Όνος + οσμή. Κατά την επικρατέστερη εκδοχή, επειδή η οσμή του προσελκύει τους όνους (γαϊδούρια)
erecta = όρθια.
malickyi < αφιερωμένο στο Γερμανό ζωολόγο Hans Malicky που το συνέλεξε.

Neotinea lactea

Αγία Μαρίνα 27/02/2010 Ανατολική Αττική

Η εξάπλωση του είδους από το http://www.elisajeanluc.fr/orchidees_nature/neotinea/neotinea_lactea.htm

Ophrys candica

Ταΰγετος 02/05/2010

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Ophrys candica (W. Greuter, Matthas & Risse 1985) ονομάστηκε έτσι από το μεσαιωνικό όνομα του Ηρακλείου Κρήτης που ήταν Candia (Χάνδακας), αν και ο αρχικός τόπος περιγραφής της (locus typicus) είναι τα Χανιά (1985). Αυτό δεν είναι το μόνο περίεργο με αυτή την ορχιδέα. Η εξάπλωσή της από την Κρήτη επεκτείνεται στα Κύθηρα και την Λακωνία και μετά, κάνοντας ένα μεγάλο άλμα προς τα δυτικά, εμφανίζεται πάλι στη Νότια Ιταλία στην περιοχή της Απουλίας και στα παράλια γύρω από το Λέτσε (Lecce). Ανατολικά από την Κρήτη εμφανίζεται στην Ρόδο σε ικανοποιητικούς αριθμούς, ίσως σε μερικά γειτονικά νησιά και τις ακτές της Τουρκίας.

Το είδος εμφανίζει ποικιλόμορφες παραλλαγές, που έχουν οδηγήσει τους ερευνητές να τις περιγράψουν ως είδη, υποείδη ή ποικιλίες. Η τυπική Ophrys cantica έχει αδιαίρετο χείλος με καφετιά και χνουδωτή περιφέρεια και μεγάλη απόφυση που αναδιπλώνεται προς τα πάνω. Ο θυρεός έχει μια φαρδιά λευκή ταινία. Η στιγματική κοιλότητα είναι μικρή και πολύ χαρακτηριστική με την λευκή γραμμή που την περιβάλλει. Φύεται σε λιβάδια, θέσεις με φρύγανα και χόρτα, θαμνώνες και αραιά δάση μέχρι τα 1300 μέτρα. Ο επικονιαστής στα ελληνικά φυτά είναι διαφορετικός από εκείνον στα ιταλικά. Ανθίζει σχετικά όψιμα, στην Ρόδο από τα τέλη Μαρτίου και στην Κρήτη και Λακωνία από τα τέλη Απριλίου.

Η εξάπλωση του είδους από το http://www.elisajeanluc.fr/orchidees_nature/ophrys/ophrys_candica.htm