Calendula arvensis

Η Calendula arvensis (Vaill.) L. 1763, είναι ευρωμεσογειακό είδος με μεγάλη εξάπλωση σε όλη την Ελλάδα.
Κοινό φυτό με ύψος έως 30 εκ.
Φύλλα λογχοειδή, συχνά ελαφρώς οδοντωτά, τα κατώτερα έμμισχα. νεφροειδή, οδοντωτά.
Βιότοπος: χωράφια σε αγρανάπαυση, ελαιώνες, δρόμοι, ξηρά λιβάδια, σε υψόμετρα 0-700 (-1200) μ.
Κεφάλια μέχρι 2 εκ., με όλα τα ανθίδια προτοκαλόχρωμα. 
Ανθίζει από τον Φεβρουάριο.

Ετυμολογία:
Calendula > calendae, πρωτομηνιά στο ρωμαϊκό ημερολόγιο - υπαινιγμός για την ανθοφορία που διαρκεί μεγάλο διάστημα.
arvensis > arvum, αγρός = αρουραία, των αγρών.

Από τα άνθη της καλέντουλας παράγεται αιθέριο έλαιο, πλούσιο σε καροτίνες, που χρησιμοποείται στη θεραπεία πληγών και εγκαυμάτων. Στην ιατρική χρησιμοποιείται για τις εμμηναγωγές και αντιφλεγμονώδεις ιδιότητές της. Στην λαϊκή ιατρική η χρήση της είναι απολυμαντική, αντισηπτική και επουλωτική των πληγών. Παλιά χρησιμοποιούσαν τα πορτοκαλοκίτρινα γλωσσοειδή ανθίδια των λουλουδιών της για να νοθεύουν το σαφράν του κρόκου. Στην μαγειρική τα αποξηραμένα και τριμμένα ανθίδια της χρωματίζουν τυριά, σούπες, πιλάφια, μακαρονάδες, κοτόπουλο, γι’ αυτό και θεωρείται το «σαφράν των φτωχών».

Gagea peduncularis

φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Η Gagea peduncularis [(C. Presl) Pascher 1904]) είναι μεσογειακό φυτό, με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα, εκτός της Εύβοιας και της Βόρειας Πίνδου. 
Βιότοπος: θαμνότοποι, φρύγανα, ανοιχτές πετρώδεις τοποθεσίες σε υψόμετρα 0 -1100 (-1500) μ.
Μικρό, πολυετές, χνουδωτό φυτό με κοντούς βλαστούς.
Τα ανώτερα φύλλα λογχοειδή, τα κατώτερα που είναι πάντα 2 είναι γραμμοειδή αυλακωτά. 
Άνθη κίτρινα, πρασινωπά στην έξω πλευρά, μονήρη με διάμετρο μέχρι 2,5 εκ. 
Ανθίζει Φεβρουάριο - Μάιο.

Ετυμολογία:
Gagea < προς τιμήν του Άγγλου φυσιοδίφη Thomas Gage (1781 - 1820.
peduncularis = έμμισχος.

Ίριδες - Είδη από το γένος Iris

Κλικ στην φωτογραφία για μεγέθυνση

Τα τρία υποείδη της Iris unguicularis

Κλικ στην φωτογραφία για μεγέθυνση

Iris unguicularis subsp. angustifolia

Μαίναλο 10-03-2013

φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Η Iris unguicularis subsp. angustifolia, [(Boiss.& Heldr) Greuter 2012], είναι ενδημικό φυτό της Πελοποννήσου.
Βιότοπος: πετρώδεις τοποθεσίες με φρύγανα, χαράδρες σε υψόμετρα 0-700 (1100).
Ριζωματώδες φυτό που κάνει ριζώματα τα οποία έρπουν στο χώμα και σχηματίζουν πυκνές τούφες ανάμεσα στις πέτρες.
Βλαστός πολύ μικρός ή απουσιάζει.
Φύλλα στενά και μακριά, σαν λεπτές ταινίες.
Άνθη μονήρη, με πολύ μακρύ λαιμό,  μπλε έως βαθύ βιολετί με διάφορα λευκά - κίτρινα μοτίβα στο κέντρο.
Ανθίζει Ιανουάριο - Απρίλιο.
Ετυμολογία:
Iris < Ίρις, η αγγελιαφόρος των θεών.
unguicularis < unguículus νύχι = ονυχοφόρος.
angustifolia < angustus (λατιν) στενό + folium (λατιν.) φύλλο = στενόφυλλη.

Adonis cyllenea

Κλικ στην φωτογραφία για μεγέθυνση

φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Ο Adonis cyllenea (Boiss., Heldr. & Orph. 1856) είναι ενδημικό φυτό της Βόρειας Πελοποννήσου. Εντοπίστηκε το 1848 από τον Χελδράϊχ (Th. Heldreich) στο όρος Ζήρεια, που είναι πλέον γνωστό και με το αρχαίο του όνομα «Κυλλήνη». Η βοτανική του περιγραφή έγινε το 1856. 

Για πολλές δεκαετίες δεν είχε ξαναβρεθεί και θεωρήθηκε ότι είχε εξαφανιστεί. Στις αρχές της δεκαετίας του 1980 το ξαναβρήκε ο Γιώργος Σφήκας στο όρος Ολίγυρτος, βασισμένος σε πληροφορίες που του έδωσε ορειβάτης. Το ξαναβρήκε το 1986 ο Δανός βοτανικός Άρνε Στριντ (Strid) στην Κυλλήνη. Από τότε έχει βρεθεί και στα γειτονικά βουνά Ολίγυρτος. Τραχύ και Σαϊτας. Στον Σαϊτά εντοπίζονται και οι μεγαλύτεροι πληθυσμοί του, σε αρκετές θέσεις.

Βιότοπος: δολίνες (βυθίσματα του εδάφους) που συγκρατούν χώμα και υγρασία και ασβεστολιθικές πλαγιές, στην ζώνη του ελληνικού (κεφαλλονίτικου) έλατου. 

Πολυετής πόα, με ύψος 25-80 εκ. 

Το κίτρινο άνθος του αποτελείται από 8-15 πέταλα. 

Ανθίζει από τα τέλη Απριλίου μέχρι τις αρχές Ιουνίου. 

Περιλαμβάνεται στο Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων των Σπάνιων & Απειλούμενων Φυτών της Ελλάδας (εκδ. 2009).

Ετυμολογία:

Adonis < Άδωνις, μυθολογικό πρόσωπο που ξεχώριζε για την ομορφιά του.

cyllenea < Κυλλήνη (Ζήρεια).

Crocus olivieri

Κλικ στην φωτογραφία για μεγέθυνση

φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Ο Κρόκος του Ολιβιέ (Crocus olivieri, J. Gay 1831) είναι βαλκανικό είδος. Φύεται στα βουνά της ηπειρωτικής Ελλάδας και της Πελοποννήσου, στην Χίο και την Σάμο. 

Βιότοπος: αραιά δάση, ξέφωτα, ορεινά λιβάδια, θαμνότοποι σε υψόμετρα 200 – 1200 μέτρα. 

Βολβώδες φυτό. Βολβός ωοειδής, διαμέτρου 8-12 χιλ., με μεμβρανώδη χιτώνα που διαιρείται στην βάση με τριγωνικά δόντια ή παράλληλες ίνες.

Φύλλα 2-4 γυαλιστερά πράσινα με λευκή λωρίδα στη μέση, συνάνθια.

Άνθη χρυσοκίτρινα. Στίγματα κίτρινα ή πορτοκαλί, που χωρίζονται σε δύο λεπτούς βραχίονες. Ανθήρες κίτρινοι. 

Ανθίζει από Ιανουάριο έως Απρίλιο. 

Ετυμολογία:

Crocus < κρόκος < πιθανώς από την κρόκη (υφάδι) από τα γεννητικά όργανα (ανθήρες, κλπ) που έχουν παρόμοιο σχήμα με τα υφάδια.

olivieri < προς τιμήν του Γάλλου βοτανικού G. A. Olivier (1756-1814).

Androcymbium rechingeri

φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Το Ανδροκύμβιο του Ρέχινγκερ (Androcymbium rechingeri, Greuter 1967) είναι ένα σπάνιο φυτό των αμμωδών ακτών της Δυτικής Κρήτης και της Κυρηναϊκής στην Λιβύη. 

Είναι ο μοναδικός αντιπρόσωπος του γένους Androcymbium στην Ελλάδα. 

Το περιέγραψε το 1967 ο Ελβετός βοτανικός Βέρνερ Γκρόϊτερ (Greuter), σπουδαίος ερευνητής της χλωρίδας της Κρήτης. 

Το Ανδροκύμβιο του Ρέχινγκερ είναι γνωστό από λίγες θέσεις, στην Φαλάσαρνα και την Ελαφόνησο.

Βιότοπος: αμμώδεις και πετρώδεις παραλιακές θέσεις, σε υψόμετρα 0-50 μ.

Έχει πολύ κοντό βλαστό και φύλλα επιμήκη, λογχοειδή, λεία, μήκους 15 εκ.

Άνθη διαμέτρου 3-5 εκ. με τέπαλα λογχοειδή λευκά με ρόδινες νευρώσεις.

Για πρακτικούς λόγους, ταξινομικά περιλαμβάνεται στους Κολχικίδες (COLCHICACEAE), αν και σαν γένος διαφέρει μορφολογικά και γεωγραφικά. 

Ανθίζει μέσα στον χειμώνα: Δεκέμβριο - Φεβρουάριο. 

Περιλαμβάνεται στο Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων των Σπάνιων & Απειλούμενων Φυτών της Ελλάδας (1995).

Ετυμολογία:

Androcymbium < ανήρ - ανδρός + κύμβη (κύπελο) ==> επειδή τα άκρα των πετάλων (σαν κύμβη) περικλείουν τους στήμονες (αρσενικά Όργανα) = Ανδροκύμβιον.

rechingeri < αφιερωμένο στον Αυστριακό βοτανικό Karl Rechinger (1867-1952).

Από την χλωρίδα της Ζήρειας

Κλικ στην φωτογραφία για μεγέθυνση

Φυτά από το γένος Allium

Κλικ στην φωτογραφία για μεγέθυνση

Viola macedonica

Όσσα 07/06/2010

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Viola macedonica (Boiss. & Heldr. 1854) είναι βαλκανικό φυτό με ευρεία εξάπλωση στην Μακεδονία (Βαρνούντας, Σινιάτσικο, Βούρινος, Όλυμπος, Πιέρια, Βέρμιο, Χορτιάτης, Χολομώντας, Άθως, Μπέλλες, Παγαίο, Μενοίκιο, Βροντούς, Όρβηλος, Φαλακρό), την Ήπειρο, την Στερεά Ελλάδα και την Θεσσαλία.

Περιγράφηκε με υλικό που συλλέχθηκε το 1851 στον Χορτιάτη.

Του έχουν δοθεί διάφορα συνώνυμα με επικρατέστερο το Viola tricolor subsp. macedonica [(Boiss. & Heldr.) A. F. W. Schmidt 1854].

Βιότοπος: δάση και υποαλπικά λιβάδια σε υψόμετρα 800-1800 (2300) μ.

Άνθιση καλοκαιρινή.

Ετυμολογία:

Viola < viola, δάνειο από κάποια μεσογειακή γλώσσα - Ελληνικά: ίον.

macedonica < Μακεδονία.

tricolor < τρις + cólor (χρώμα).

Stachys tymphaea

Γκιώνα 30/05/2010

φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Ο Stachys tymphaea (Hausskn. 1887) είναι φυτό των Βαλκανίων και της Ιταλίας με μεγάλη εξάπλωση στην στεριανή Ελλάδα. Περιγράφηκε με υλικό από το όρος Ζυγός της Βόρειας Πίνδου.

Βιότοπος: ξηρά πετρώδη λιβάδια, ανοιχτές δασικές εκτάσεις σε υψόμετρα (1600-) 1800-2500 μ.

Πολυετές φυτό χωρίς ρόδακα φύλλων.

Στελέχη αρκετά, 15-40 εκ., όρθια

Φύλλα μακρόστενα, έμμισχα.

Κάλυκας 7-9 χιλ., πορφυρός, τριχωτός.

Στεφάνη 11-14 χιλ., ροζ-μοβ

Ετυμολογία:

Stachys < στάχυς, από την διάταξη των ανθέων κατά μήκος του στελέχους.

tymphaea < Τύμφη, όρος της Β. Πίνδου.

Spiranthes spiralis

Λαυρεωτική 18/10/2009

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Spiranthes spiralis [(L) Chevallier, 1827] είναι μια μικροσκοπική ορχιδέα με ευρεία εξάπλωση σε Ευρώπη, Ασία και Βόρεια Αφρική. Η μοναδική που ανθίζει το φθινόπωρο. 

Πρώτη επιστημονική περιγραφή το 1753 από το Στρασβούργο της Γαλλίας.

Λεπτό φυτό, με ύψος 6 - 30 εκατοστά. Βλαστός χνουδωτός. Τα φύλλα είναι μαραμένα κατά την άνθιση.

Βιότοπος: θαμνώνες, φρύγανα, λιβάδια, ακαλλιέργητα χωράφια, διάκενα πευκοδασών σε υψόμετρα μέχρι 1.400 μέτρα.

Άνθη: μικρά, λευκά σε σπειροειδή ταξιανθία με 6-30 άνθη.

Άνθιση: τέλη Αυγούστου - Οκτώβριος.

Ετυμολογία:

Spiranthes < spira < σπείρα + άνθος = Σπειρανθές.

spiralis < spira < σπείρα.

Σχινιάς 13/11/2015

Centaurea stoebe subsp. serbica

Φαλακρό 12/07/2009

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Centaurea stoebe subsp. serbica είναι βαλκανικό ενδημικό (Ελλάδα, Βουλγαρία, Σερβία) με παρουσία στην Ανατολική Μακεδονία.

Βιότοπος: πετρώδεις πλαγιές, αγροί, ξηρά λιβάδια.

Ανθίζει το καλοκαίρι.

Ετυμολογία

Centaurea < Centaurus < Κένταυρος (ο Κένταυρος Χείρων ήταν γιατρός και δάσκαλος του Ασκληπιού).

stoebe < στοιβή (όνομα ενός απροσδιόριστου φυτού που αναφέρει ο Διοσκουρίδης).

serbica < Serbia Σερβία/

«στοιβῆς ὁ καρπὸς καὶ τὰ φύλλα στύφει, ὅθεν δυσεντεριῶσι τὸ ἀφέψημα αὐτῶν ἐνίεται· ἐγκλύζεται δὲ καὶ εἰς ὦτα πυορροοῦντα. καταπλασθέντα δὲ τὰ φύλλα ὠφελεῖ σύγχυσιν ὀφθαλμῶν τὴν ἐκ πληγῆς καὶ αἱμορραγίας ἴσχει.»  Διοσυκουρίδης

Solidago virgaurea

Παρνασσός 30/07/2013

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Solidago virgaurea L. 1753 είναι παλαιογεωγραφικό ευρωσιβηρικό φυτό που επεκτείνεται μέχρι την Σκανδιναβία. Στην Ελλάδα εξαπλώνεται σε μεγάλο μέρος της χώρας, εκτός Κρήτης, Πελοποννήσου και Ιονίου.

Βιότοπος: λιβάδια, υγρές βραχώδεις πλαγιές, γκρεμοί σε υψόμετρα 400-1800 μ.

Πολυετές φυτό με ύψος 15-40 εκ.

Βλαστοί όρθιοι, συνήθως διακλαδισμένοι στο πάνω μέρος.

Κατώτερα φύλλα στενά ελλειπτικά, ανώτερα ωοειδή τριχωτά.

Άνθη χρυσοκίτρινα.

Άνθιση: Ιούνιος - Σεπτέμβριος.

Ετυμολογία:

Solidago < solido ισχυροποιώ, συγκολλώ ==> υπαινιγμός για τις θεραπευτική του ιδιότητες

virgaurea < virga κλαδί + aurea χρυσή, χρυσαφένια ==> για τα χρυσοκίτρινα κεφάλια των ανθέων.

Arabis bryoides

Γκιώνα 30/05/2010

φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Η Arabis bryoides (Boiss. 1842) είναι βαλκανικό φυτό με κατανομή από την Πελοπόννησο στον νότο έως την Αλβανία, την Σέβερνα Μακεντόνιγια και το Κοσσυφοπέδιο στον βορά. 

==> Στην Ελλάδα εξαπλώνεται σε Πελοπόννησο (Χελμός, Σαϊτάς, Ερύμανθος), Στερεά Ελλάδα (Παρνασσός, Γκιώνα, Βαρδούσια, Καλλιακούδα, Τυμφρηστός), Δυτική Μακεδονία (Όλυμπος, Σινιάτσικο, Βέρμιο, Τζένα), Ανατολική Μακεδονία (Χολομώντας, Άθως Παγγαίο) και Βόρειο Αιγαίο (Θάσος, Σαμοθράκη). Περιγράφηκε με δείγματα από τον Όλυμπο.

Βιότοπος: ρωγμές ασβεστολιθικών βράχων σε υψόμετρα (900-) 1700-2900 μ.

Πολυετές μαξιλαρόμορφο χλοάζον φυτό.

Τα βασικά φύλλα είναι πυκνά, χνουδωτά, άμισχα και σχηματίζουν συμπαγή ρόδακα.

Ανθοφόροι βλαστοί όρθιοι, 2-6 εκ., χωρίς φύλλα.

Άνθη σχετικά μεγάλα, λευκά-χιονώδη.

Άνθιση: Μάιος - Ιούλιος.

Ετυμολογία:

Arabis < δράβη (Διοσκουρίδης) > αράβη (παρερμηνεία από μεσαιωνικά χειρόγραφα του Διοσκουρίδη).

bryoides < βρύον + είδος ==> αναφορά στα φύλλα.

Tordylium officinale

Γκιώνα 30/05/2010

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Tordylium officinale (L. 1753) είναι μεσογειακό φυτό με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα, εκτός των νησιών  του Αιγαίου.

Βιότοπος: βραχώδεις πλαγιές, γκαρίγκ, αγροί, χαλικώδεις θέσεις σε υψόμετρα 0-800 (-1600) μ.

Ετήσιο χνουδωτό φυτό, συνήθως διακλαδισμένο από την βάση.

Βλαστός 20-50 εκ.

Σκιάδια με λευκά άνθη και εξωτερικά πέταλα μεγάλα και ευδιάκριτα με άνισους δύο λοβούς.

Ανθίζει Απρίλιο- Ιούνιο.

Ετυμολογία:

Tordylium < τόρδιλον & τορδύλιον (φυτό που αναφέρει ο Διοσκουρίδης) < τόρνος + ίλλω συστρέφω ==> για το στρογγυλό σχήμα των καρπών που έχουν χάραγμα στην άκρη.

officinale < offícina, μεσαιωνικό εργαστήριο για παρασκευή φαρμάκων και αρωμάτων = φαρμακευτικό.

«τόρδιλον· ἔνιοι δὲ καὶ τοῦτο σέσελι Κρητικὸν καλοῦσι. ἔστι δὲ βοτάνιον φρυγανῶδες, ἔχον σπερμάτιον περιφερές, διπλοῦν, ὅμοιον ἀσπιδισκίοις, ὑπόδριμυ, ἀρωματίζον, πινόμενον πρὸς δυσουρίαν καὶ ἐμμήνων ἀγωγήν».

Διοσκουρίδης

Picea abies ερυθρελάτη

Φρακτό - Ροδόπη

Nepeta nuda subsp. nuda

Όσσα 07/06/2010

φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Η Nepeta nuda (L. 1753) subsp. nuda είναι ευρωμεσογειακό φυτό με εξάπλωση στην ηπειρωτική Ελλάδα.

Βιότοπος: ξηρά λιβάδια σε υψόμετρα πάνω από 500 μ.

Πολυετές ριζωματώδες φυτό, ύψους 20-80 εκ.

Ταξιανθία 7-1 χιλ. με άνθη λευκά με μοβ στίγματα.

Άνθιση καλοκαιρινή από τον Ιούνιο.

Ετυμολογία:

Nepeta (λατιν.)  < φυτό που αναφέρει ο Πλίνιος.

nuda (λατιν.) = γυμνή (χωρίς άρωμα ή τρίχωμα κλπ)

Sedum litoreum

Κέα 30/04/2011

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Sedum litoreum (Guss. 1826) είναι μεσογειακό φυτό από την Ιταλία και ανατολικότερα. Έχει ευρεία εξάπλωση στην ηπειρωτική και νησιωτική Ελλάδα.

Βιότοπος: βραχώδεις και πετρώδεις θέσεις, εποχιακοί υγρότοποι, συνήθως σε παράκτιες περιοχές και υψόμετρα 0-300 μ.

Φωτογενές, όρθιο ετήσιο φυτό. Βλαστοί απλοί, μερικές φορές διακλαδίζονται από την βάση. Φύλλα επιμήκη-ελλειπτικά, φωτεινά πράσινα. 

Πέταλα σε λαμπερό κίτρινο, οξυκόρυφα.

Άνθιση: Απρίλιος - Μάιος.

Ετυμολογία:

Sedum < sédo (λατιν.) ανακουφίσω, καταπραΰνω, ηρεμώ ==>- επειδή τα φύλλα κάποιων ειδών υποστηρίζεται ότι ανακουφίζουν από τον πόνο των τραυμάτων.

litoreum < litus αιγιαλός, παραλία = παράλιο.