Dianthus fruticosus subsp. fruticosus

 Κέα

φωτογραφία Ρένα Καρακατσάνη

Το αγριογαρύφαλλο (Dianthus fruticosus subsp. fruticosus (Runemark 1980) είναι ενδημικό φυτό των Δυτικών  Κυκλάδων.

Εξαπλώνεται σε Σίκινο, Φολέγανδρο, Μήλο, Κίμωλο. Σίφνο, Σέριφο, Κύθνο, Σύρο, Άνδρο, Κέα.

Φύεται σε γκρεμούς και βράχους σε υψόμετρα 0-300 (-900) μ..

Θαμνώδες φυτό με πολλούς βλαστούς και με πολλά σαρκώδη φύλλα που σχηματίζουν μεγάλα «μαξιλάρια» με διάμετρο 20-100 εκ. και ύψος ως 15 εκ. 

Άνθη ρόδινα-πορφυρά με πιο ανοιχτό κέντρο.

άνθη βγαίνουν 3-8 μαζί.

Ανθίζει από τον Ιούνιο.

Ετυμολογία:

Dianthus < Δίας + άνθος > Διόσανθος (Θεόφραστος)

fruticosus < frutex (λατιν.) θάμνος = θαμνώδης, πολύβλαστος.

Σίκινος 06/07/2014

φωτογραφία Γιάννης Γαβαλάς

Σίκινος 06/07/2014

φωτογραφία Γιάννης Γαβαλάς

Symphytum bulbosum

Ταΰγετος 25/03/2011

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Symphytum bulbosum (K.F. Schimp. 1825) είναι μεσογειακό φυτό με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα.

Βιότοπος: υγρές και σκιερές θέσεις, ρέματα σε υψόμετρα 0-1900 μ.

Πολυετές φυτό με λεπτό ρίζωμα και ακανόνιστους κονδύλους. Συμπαγής ταξιανθία με άνθη κρεμ-λευκά.

Άνθιση: τέλη Μαρτίου - μέσα Ιουνίου.

Ετυμολογία:

Symphytum < συν + φυτό ==> φυτό που αναπτύσσεται σε ομάδες.

bulbosum < bulbus (λατιν.) βολβός = βολβώδες.

Campanula versicolor

Παρνασσός 18/08/2010

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Campanula versicolor (Andrews 1804) είναι φυτό των Βαλκανίων και της Ιταλίας.

Βιότοπος:  σχισμές ασβεστολιθικών βράχων, πετρώδεις πλαγιές σε υψόμετρα έως 1500 μ.

Πολυετής πόα. Είδος ερμαφρόδιτο (έχει αρσενικά και θηλυκά όργανα). Άνθη σε σταχυόμορφη ταξιανθία, ιώδη, κυανά και σπάνια άσπρου χρώματος. 

Ανθίζει από τον Ιούλιο  μέχρι τα μέσα του φθινόπωρου.

Ετυμολογία:

Campanula < campana (λατιν.) > campanula υποκοριστικό ==> από το σχήμα του άνθους.

versicolor < verso (αλλάζω, γυρίζω) + color (χρώμα) = με μεταβαλλόμενο χρώμα.

Quercus ithaburensis subsp. macrolepis ήμερη βελανιδιά

Κέα 28/11/2009

φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Η βασιλική βελανιδιά ή ήμερη βελανιδιά Quercus ithaburensis subsp. macrolepis (Kotschy) Hedge & Yalt. 1981] και συνώνυμο Quercus aegilops (L. 1753) σχηματίζει συστάδες και μικρά δάση στην Κέα, όπου καλλιεργείται από την αρχαιότητα.

Ετυμολογία:

Quercus = το λατινικό όνομα της δρυός.

ithaburensis < Thabor, Θαβώρ όρος του Ισραήλ, το οποίο θεωρείται περιοχή προέλευσης του δέντρου

macrolepis < μακρός + λεπίδες ==> από τις λεπίδες στο κύπελλο του βελανιδιού.

Origanum dictamnus Δίκταμος

φαράγγι Πρέβελη 14/01/2011

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Ο δίκταμος (Origanum dictamnus, L 1753) είναι ενδημικό είδος της Κρήτης. 

Μυθικό φυτό ήδη από την αρχαιότητα για τις φαρμακευτικές του ιδιότητες. Σύμφωνα με τις απόψεις των αρχαίων βοηθούσε τις γυναίκες στον τοκετό, έβγαζε τα βέλη και θεράπευε τις πληγές. 

Ο Αριστοτέλης του έδωσε επιστημονική εγκυρότητα, γράφοντας ότι όταν τα αγριοκάτσικα στη Κρήτη πληγώνονται από τα βέλη των κυνηγών, τρώνε δίκταμο για να αποβάλουν το βέλος ή το βάζουν πάνω στην πληγή για να θεραπευθούν. Το 1668 ο Dapper φιλοτέχνησε μια χαλκογραφία με ένα πληγωμένο αγριοκάτσικο να τρώει δίκταμο για να θεραπευτεί.

Συνολικά 20 αρχαίοι συγγραφείς, σε 220 έργα τους κάνουν 550 αναφορές στην θεραπευτική δύναμη του βότανου.

Βιότοπος: κάθετα βράχια, φαράγγια σε υψόμετρα 200-1300 μ.

Πολυετές φυτό, πολύκλαδο με φύλλα ωοειδή καλυμμένα με πυκνό λευκό χνούδι. Άνθη λευκορόδινα με πολλά κοκκινωπά βράκτια αλληλοκαλυπτόμενα. 

Άνθιση Ιούλιος - Σεπτέμβριος.

Ετυμολογία:

Origanum < όρος + γανώ (λάμπω, χαίρομαι), η χαρά τους βουνού ==> αναφορά στον βιότοπο. 

dictamnus < τίκτω + θάμνος ==> επειδή διευκολύνει την γέννηση.

φωτογραφία 02/08/2012

Γιάννης Κοφινάς

Drosera anglica (Drosera longifolia)

Βόρας 23/07/2011 

φωτογραφία Ζήσης Αντωνόπουλος

Η Drosera anglica (Huds. 1778) είναι φυτό με μεγάλη εξάπλωση στην Ευρώπη.

Στην Ελλάδα φύεται μόνο στον Βόρα (Ντόπρο Πόλε).

Συνώνυμο: Drosera  longifolia L. 1753 

Βιότοπος: υγρολίβαδα με τυρφώδη εδάφη σε υψόμετρο 1700 μ.«

«Εντομοφάγο» είδος (παγιδεύει τα έντομα και σταδιακά τα απορροφά).

Φύλλα σε ρόδακα λίγο-πολύ κοκκινωπά.

Στέλεχος ανθέων 10-15 εκ.. ευθυτενές, φύεται στην μασχάλη του τελευταίου φύλλου του ρόδακα.

Ταξιανθία με 1-3 (-6) άνθη λευκά.

Ανθίζει Ιούνιο - Ιούλιο.

Ετυμολογία:

Drosera < δροσερός ==> επειδή φαίνεται να έχει σταγονίδια από δροσιά (αστραφτερά σταγονίδια που έχουν μια ζαχαρούχα ουσία).

anglica < Anglia Αγγλία. 

Alkanna calliensis

Βαρδούσια 30/05/2010

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Alkanna calliensis (Boiss. 1888) είναι ενδημικό φυτό της Στερεάς Ελλάδας (Βαρδούσια, Γκιώνα, Οίτη, Παρνασσός) και της Πελοποννήσου. 

Βιότοπος: λιβάδια, θαμνώνες και φρύγανα σε υψόμετρα έως 1300 μ. Μονοετές κολλώδες φυτό με κατακόρυφα ή ανερχόμενα στελέχη. 

Φύλλα επιμήκη-γραμμοειδή, κυματοειδή, τριχωτά.

Στεφάνη σωληνοειδής, ελαφρώς μεγαλύτερη από τον κάλυκα, κίτρινη.

Ανθίζει Μάιο - Αύγουστο.

Ετυμολογία: 

Alkanna < από αραβική al-kanne, η ρίζα του χρησιμοποιείται από Άραβες φαρμακοποιούς για την χρωστική al-henna // από την ισπανική alcana hen-na (θάμνος) // από την μεσαιωνική λατινική αλχανά // από την αραβική al-ḥinnā, η χέννα.

calliensis < Κάλλιον (και Καλλίπολις), αρχαία πόλη της ορεινής Φωκίδας. Το νεότερο ομώνυμο χωριό καταβυθίστηκε από το φράγμα του Μόρνου.

Verbascum epixanthinum

Βαρδούσια 30/05/2010

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Verbascum epixanthinum (Boiss. & Heldr. 1846) είναι ελληνικό ενδημικό με εξάπλωση σε Πίνδο, Θεσσαλία, Στερεά Ελλάδα και Πελοπόννησο. Περιγράφηκε από τον Ταΰγετο.
Πρόκειται για ένα πολύμορφο είδος, το οποίο έχουν χωρίσει σε τρεις ποικιλίες: epixanthinum (taygeteum), parnassicum, pindicolum. Στα Βαρδούσια φύεται το Verbascum epixanthinum var. epixanthinum.
Βιότοπος: λιβάδια, βραχώδεις θέσεις, αλπικά λιβάδια σε υψόμετρα 750-2300 μ.
Διετές ή πολυετές είδος, με στελέχη 25-150 εκ., με πυκνό χνούδι.
Τα βασικά φύλλα είναι πυκνά, επιμήκη-λογχοειδή έως ωοειδή-ελλειπτικά, με μίσχο 2-12 εκ.
Η ταξιανθία είναι απλή ή μερικώς διακλαδισμένη και πυκνά αδενική, με συσσωρευμένα λουλούδια και ιώδες νήμα.
Ανθίζει Ιούνιο - Αύγουστο

Ετυμολογία:
Verbascum < verbascum (latin.) φλόμος > ίσως από barba < barbáscum γενειάδα, από τις τρίχες στα φύλλα και τα άνθη.
epixanthinum < επί + ξανθινός (ξανθός + επίθημα -ινός).

Colchicum triphyllum

Παρνασσός 06/03/2010 

φωτογραφία  Γιάννης Κοφινάς

Το Κολχικό το τρίφυλλο (Colchicum triphyllum Kunze 1846) είναι ευρωπαϊκό - μεσογειακό είδος. Έχει ευρεία εξάπλωση από την Ισπανία (από όπου περιγράφηκε) και την Β. Αφρική μέχρι τις χώρες της Μαύρης Θάλασσας.
Στην Ελλάδα εξαπλώνεται από τον Γράμμο μέχρι την Βόρεια Πελοπόννησο (Χελμός, Μαίναλο). Υπάρχει και παλιά αναφορά από την Πάρνηθα, που δεν έχει επιβεβαιωθεί πρόσφατα.
Φύλλα τρία, πλατιά, παρόντα κατά την άνθιση.
Άνθη μοβ-ρόδινα έως πορφυρά-ρόδινα.
Άνθιση ανοιξιάτικη, από Φεβρουάριο μέχρι Απρίλιο.

Ετυμολογία:

Colchicum < Κολχίς (αρχαία όνομα της σημερινής Γεωργίας). Κατά τον Διοσκουρίδη, το κολχικό φύτρωνε άφθονο στην Κολχίδα και την Μεσσηνία.

triphyllum < τρις + φύλλο.

Χελμός 03/04/2011

φωτογραφία  Γιάννης Κοφινάς

Myosotis scorpioides

Βόρας 11/07/2009

Myosotis scorpioides L. 1753
συνώνυμο: Myosotis palustris (L.) Nath. 1756

Solenanthus stamineus

Χελμός 05/06/2011 

φωτογραφία  Γιάννης Κοφινάς

Ο Solenanthus [(Desf.) Wettst. 1885] είναι φυτό της ΝΔ Ανατολίας που η εξάπλωσή του φτάνει έως τα Ιμαλάια. 

Στην Ελλάδα φύεται σε ικανοποιητικό  βαθμό στον Χελμό της Αχαΐας, όπου το ανακάλυψε το 1905 ο βοτανικός Χρήστος Λεώνης. Μια δεύτερη θέση έχει εντοπιστεί στην Γκιώνα της Ρούμελης, όπου το φυτό είναι σπάνιο.

Βιότοπος: πετρώδεις πλαγιές, βραχώδεις θέσεις σε υψόμετρα πάνω από 1400 μ.

Ανθίζει μετά τον Μάιο.

Ετυμολογία:

Solenanthus < σωλήν (σωλήνος) + άνθος ==> από την μορφή του άνθους.

stamineus < stamen στήμονας ==> από την παρουσία μεγάλων στημόνων.

Capparis sicula

Αθήνα 01/08/2009 Τουρκοβούνια

Η Capparis sicula Duhamel 1755 είναι μικρός, πολυετής, πολύκλαδος θάμνος. 
Βλαστοί πολλοί, πλεγμένοι μεταξύ τους και φύλλα δερματώδη, ωοειδή, σχεδόν στρογγυλά, λεία, έμμισχα. 
Άνθη μεγάλα σε μακρύ ποδίσκο, λευκά ή ρόδινα με 4 σέπαλα ρόδινα ή πράσινα και 4 λευκά πέταλα, μεγαλύτερα. Στήμονες ρόδινοι, χαρακτηριστικά πολλοί, μακρύτεροι από τα πέταλα που δίνουν μια ιδιαίτερη εικόνα στο άνθος. Τα μικρά μπουμπούκια της κάππαρης συλλέγονται και διατηρούνται στην άλμη, για να χρησιμοποιηθούν σαν συνοδευτικό στις σαλάτες. 
Και σήμερα χρησιμοποιούμε το αρχαίο όνομα «κάππαρις», που είναι πανάρχαιο. 
Ο Διοσκουρίδης συνιστά να είναι καλά μαγειρεμένη η κάππαρη, γιατί έτσι δεν επιβαρύνει το στομάχι. Ο αρχαίος γευσιγνώστης Αθήναιος την αναφέρει έξι φορές στους «Δειπνοσοφιστές» του. Γενικά όμως στην κλασική αρχαιότητα την θεωρούσαν τροφή για τους φτωχούς. Ο ποιητής Τιμοκλής σατιρίζει την διασημότερη εταίρα, τη Φρύνη, βάζοντας την να πουλάει κάππαρη στην αγορά της Αθήνας. Οι πλούσιοι Ρωμαίοι δεν την καταδέχονταν. Όχι όμως και οι Βυζαντινοί, που την θεωρούσαν θαυμάσιο ορεκτικό («ενόρεκτος κάππαρις»), όπως γράφει ο Παύλος ο Αιγινήτης.

Arum concinnatum

Σαγγιάς (Μάνη) 17/04/2010 

φωτογραφία Γιάννης Κοφινάς

Το Arum concinnatum (Schott 1857) είναι φυτό της Πελοποννήσου, του Αιγαίου και της παράκτιας ΝΔ Μικράς Ασίας.

Βιότοπος: ελαιώνες, άκρες χωραφιών, χαράδρες σε υψόμετρα 0-600 (1000) μ.

Άνθιση: μέσα Μαρτίου - αρχές Ιουνίου.

Ετυμολογία:

Arum < Άρον, φυτό που αναφέρουν ο Θεόφραστος και ο Διοσκουρίδης.

concinnatum (λατιν.) < concínno συναρμόζω = κομψό

Arum cylindraceum

Δίρφυς 28/04/2013

φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Το Arum cylindraceum (Gasp. 1844) είναι ευρωμεσογειακό φυτό, με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα, εκτός των νησιών Αιγαίου και Ιονίου.
Συνώνυμο: Arum alpinum (Schott & Kotschy 1851).
Βιότοπος: δολίνες, λιβάδια, διάκενα δασών σε υψόμετρα 500-1400 (-2000) μ.
Γεώφυτο με δισκοειδή κόνδυλο.
Φύλλα μεγάλα, βελοειδή, με μακρύ μίσχο που ισούται ή υπερβαίνει τα φύλλα.
Ταξιανθία μάλλον μικρή και στενή. Σπάθη 9-14 εκ.
πρασινωπή έξω ή μερικές φορές μοβ. Σπάδικας στο μέσον της σπάθης, πορφυροειδής.
Ανθίζει τέλη Απριλίου - αρχές Ιουνίου.

Ετυμολογία:
Arum < Άρον, φυτό που αναφέρουν ο Θεόφραστος και ο Διοσκουρίδης.
cylindraceum < κύλινδρος = κυλινδρικό.

Παρνασσός 15/05/2010

Arum maculatum

Χελμός 31/05/2008

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Arum maculatum (L. 1753) είναι ευρωπαϊκό φυτό με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα εκτός της Κρήτης. 

Βιότοπος: ορεινά λιβάδια, φαράγγια, διάκενα φυλλοβόλων δασών σε υψόμετρα 200-1800 μ.

Φύλλα βελοειδή, σπάθη κιτρινοπράσινη και σπάθη σκούρα πορφυρή.

Είδος τοξικό.

Άνθιση: Μάιος - Ιούνιος, ανάλογα το υψόμετρο.

Ετυμολογία:

Arum < Άρον, φυτό που αναφέρουν ο Θεόφραστος και ο Διοσκουρίδης.

maculatum < macula (λατιν.) στίγμα, κηλίδα ==> αναφορά στα στίγματα που συχνά παρουσιάζονται στα φύλλα του.

Arum dioscoridis

Σάμος 14/05/2010

φωτογραφία Ζήσης Αντωνόπουλος

Το Arum dioscoridis (Sm. 1816) είναι φυτό της Ανατολικής Μεσογείου. Στην Ελλάδα φύεται στο Ανατολικό Αιγαίο σε όλα τα νησιά από την Ρόδο έως την Χίο, με εξαίρεση την Ικαρία.
Περιγράφηκε από την Κύπρο και η εικόνα του περιλαμβάνεται στην Flora Graeca.
Βιότοπος: ελαιώνες, θαμνώνες, ανοιχτά πευκοδάση σε υψόμετρα 0-500 μ.
Η ταξιανθία μυρίζει έντονα κοπριά. Σπάθη συνήθως με ανοιχτό-πρασινοκίτρινο χρώμα και ακανόνιστες μοβ κηλίδες, περιστασιακά εξ ολοκλήρου μοβ.
Τα θηλυκά άνθη είναι λευκά και τα αρσενικά μοβ
Ο σπάδικας φτάνει τουλάχιστον στο μέσον της σπάθης.
Ανθίζει Μάρτιο - Μάιο.

Ετυμολογία
Arum < Άρον, φυτό που αναφέρουν ο Θεόφραστος και ο Διοσκουρίδης.
dioscoridis < αφιερωμένη στον αρχαίο γιατρό και φαρμακοποιό Διοκουρίδη.

Λέσβος 10/05/2009

φωτογραφία Zήσης Αντωνόπουλος

Eικόνα του Arum dioscoridis (Κύπρος) από την Flora Graeca του Άγγλου βοτανικού Τζον Σίμπθορπ (John Sibthorp 1758-1796) σε εικονογράφηση του Αυστριακού ζωγράφου Φέρντιναντ Μπάουερ (Ferdinand Bayer 1760-1826).

Campanula rupicola

Παρνασσός 30/07/2013

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Campanula rupicola Boiss. & Spruner 1846 είναι ενδημικό φυτό της Στερεάς Ελλάδας, με εξάπλωση στα Βαρδούσια, την Γκιώνα και τον Παρνασσό από όπου και περιγράφηκε
Βιότοπος: χαλικώδη θραύσματα ασβεστολιθικών βράχων, σπανιότερα σε βράχους, σε υψόμετρα 1500-2400 μ.
Πολυετές φυτό, χνουδωτό, διακλαδισμένο. Στελέχη πολλά, λεπτά, έρποντα, μήκους 5-15 εκ.
Τα φύλλα βάσης είναι ελλειπτικά έως ωοειδή και σχηματίζουν ρόδακα. Φύλλα βλαστού παρόμοια αλλά μικρότερα.
Άνθη σε ανοιχτό μοβ - λιλά, στο τέλος των βλαστών, συχνά συνοδεύονται με 1-2 πλευρικά άνθη.
Ανθίζει από τα τέλη Ιουνίου μέχρι τον Αύγουστο.
Ετυμολογία:
Campanula < campana (λατιν.) < campanula υποκοριστικό
rupicola < rupes βράχος + colo ζω, κατοικώ, προστατεύω.

Gentiana asclepiadea

Οίτη 10/08/2013

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Gentiana asclepiadea (L. 1753) είναι είδος της Βαλκανικής, της Ανατολικής και Κεντρικής Ευρώπης. Στην Ελλάδα φύεται στα βουνά της Βόρειας Ελλάδας, το Πήλιο και την Οίτη, η οποία είναι και το νοτιότερο σημείο της εξάπλωσής της.

Βιότοπος: οικότοποι γλυκού νερού, ρεματιές, υγρές τοποθεσίες, υποαλπικά λιβάδια σε υψόμετρα έως 2700 μ.

Φυτό με πολυετές ρίζωμα.

Οι βλαστοί είναι απλοί, 40-80 εκ.

Φύλλα ωοειδή-λογχοειδή, μυτερά, που βγαίνουν σε όλο το μήκος του βλαστού.

Άνθη με χρώμα ζωηρό μπλε, κωδωνοειδή, που εκφύονται  ανά ένα ή δύο στις μασχάλες των ανώτερων φύλλων.

Ανθίζει Ιούλιο - Σεπτέμβριο.

Ετυμολογία:

Gentiana < σύμφωνα με τον Πλίνιο προέρχεται από τον Gentius (ελληνικά: Γέντιος o Γενθιος), τελευταίο βασιλιά των Ιλλυριών (2ος αιώνας π.Χ.), που ανακάλυψε τις αντιαλλεργικές ιδιότητες των ριζών της Gentiana lutea = Γεντιανή.

asclepiadea < Ασκληπιός, αρχαίος θεός της Ιατρικής.

Nuphar lutea νούφαρο

Κωπαΐδα 30/07/2013 Βοιωτία

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Nuphar lutea [L.) Sm. 1808] είναι ευρασιατικό είδος. Στην Ελλάδα ευδοκιμεί σε Στερεά Ελλάδα, Πίνδο και Δυτική Μακεδονία.

Βιότοπος: οικότοποι γλυκού νερού με μικρή ροή νερού (λίμνες, τέλματα, κανάλια) σε υψόμετρα 0-850 μ.

Υδροχαρές φυτό που το μεγαλύτερο μέρος του βρίσκεται κάτω από την επιφάνεια τους νερού. Ριζικό σύστημα με σπογγώδη κονδυλώδη ριζώματα, από τα οποία εκφύονται πολλοί βλαστοί που καταλήγουν στην επιφάνεια με μεγάλα καρδιοειδή φύλλα.

Τα κίτρινα άνθη χρειάζονται 4-5 μέρες για να αναπτυχθούν πλήρως και είναι ελαφρώς αρωματικά. Παραμένουν ανοιχτά μόνο την μέρα.

Άνθιση σε διαδοχικά κύματα Απρίλιο και Ιούλιο. 

Ετυμολογία:

Nuphar < nanúfar ή ninufar ==> λέξεις στα αραβικά και περσικά για τον κρίνο του νερού.

lutea = κίτρινη.

Potentilla reptans

Παρνασσός 29/05/2010

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Potentilla reptans L. 1753 είναι ευρωσιβηρικό φυτό με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα.

Βιότοπος: βοσκότοποι, ελαιώνες, χωματόδρομοι σε υψόμετρα 0-1400 (-2300) μ.

Πολυετές φυτό. Βασικά φύλλα σε ρόδακα. Βλαστοί ύψους έως 80 εκ. που ριζώνουν και παράγουν νέους ρόδακες. Φύλλα επιμήκη-ωοειδή με αραιό χνούδι.

Άνθη μοναχικά στις μασχάλες των φύλλων, κίτρινα.

Άνθιση: Μάιος - Αύγουστος

Ετυμολογία:

Potentilla < υποκοριστικό του potens (potentis) δυνατός, δυνάμενος, αυτός που μπορεί ==> αναφορά στις φαρμακευτικές ιδιότητες ειδών αυτού του γένους.

reptans < repto έρπω = έρπουσα.

Όλυμπος 10/07/2009