Dianthus stenopetalus

Βόρας 11/07/2009

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Ο Dianthus stenopetalus (Griseb. 1843) είναι βαλκανικό φυτό, με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα εκτός από την Θεσσαλία και τα νησιά.

Βιότοπος: ξηρές, βραχώδεις θέσεις σε λιβάδια και σε υψόμετρα 1050-2850 μ.

Πολυετές ορεινό φυτό.

Βασικά φύλλα γραμμοειδή.

Ανθοφόρα κεφάλια πυκνά, με πολλά άνθη και πέταλα γραμμοειδή-σπατουλοειδή.

Ανθίζει τέλη Μαΐου - μέσα Ιουλίου.

Ετυμολογία:

Dianthus < Δίας + άνθος > Διόσανθος (Θεόφραστος).

stenopetalus < στενός + πέταλο.

Verbascum sinuatum

Πεντέλη 02/10/2009

φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Το Verbascum sinuatum (L. 1753) είναι μεσογειακό φυτό, με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα.

Βιότοπος: ακαλλιέργητοι αγροί, άκρες δρόμων, ξηρά λιβάδια, σε υψόμετρα 0-800 (-1200) μ.

Διετές φυτό. Φύλλα της βάσης μεγάλα, πτεροσχιδή με χείλη έντονα κυματοειδή. 

Από τον κεντρικό βλαστό φύονται πολλοί μικρότεροι και όλοι φέρουν κατά μήκος πολλές ολιγανθείς μασχαλιαίες ομάδες.

Ανθίζει Μάιο - Ιούλιο.

Ετυμολογία:

Verbascum < verbascum (λατιν.) φλόμος < barba > barbáscum γενειάδα, από τις τρίχες στα φύλλα και τα άνθη.

sinuatum < sinuo κολπώνω, καμπυλώνω, κυρτώνω.

Linaria pelisseriana

Πεντέλη 13/03/2010

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Linaria pelisseriana [(L.) Mill. 1768) είναι φυτό της Μεσογείου και της ΝΔ Ασίας, με ευρεία εξάπλωση σε όλη την Ελλάδα.

Βιότοπος: λιβάδια, ανοιχτές δασικές εκτάσεις, χωράφια, ελαιώνες, φρύγανα, σε υψόμετρα 0-800 (-1200) μέτρα.

Μονοετές φυτό με βλαστό, που φέρει εναλλασσόμενα ελλειπτικά φύλλα. Βλαστός όρθιος 20-40 εκ. λεπτός και μάλλον άκαμπτος.

Άνθη μπλε-μοβ.

Ανθίζει από τον Μάρτιο.

Ετυμολογία:

Linaria < λίνον (λινάρι)==> επειδή έχει παρόμοια φύλλα με το λίνο.

pelisseriana < αφιερωμένη στο G. Pellicier (1490-1568), επίσκοπο Μονπελιέ και βοτανικό. 

Raparia bulbosa subp. bulbosa

Πάρνηθα 08/05/2011

Η Raparia bulbosa [(Spruner) F.K. Mey. 1973] subsp. bulbosa είναι ενδημικό φυτό της Στερεάς Ελλάδας, Θεσσαλίας και Εύβοιας. 

Συνώνυμο:  Thlaspi bulbosum Spruner 1843.

Βιότοπος: Ορεινά λιβάδια, ελατοδάση.

Πολυετής πόα, ύψους 5-15 εκατοστά και αρκετές κονδυλώδεις μακριές ρίζες.

Φύλλα σε ρόδακα, πλατιά, γλαυκά και λεία.

Άνθη: μοβ, φωτεινό βιολετί. 

Άνθιση: τέλη Μαρτίου-Ιούνιος.

Ετυμολογία:

Raparia < ράπυς (ραφανίς)

bulbosa < bulbus (λατιν.) βολβός = βολβώδης.

Thlaspi < θλάσπις, φυτό που αναφέρουν ο Διοσκουρίδης και ο Ιπποκράτης.

Platanthera chlorantha

Χελμός 31/05/2008

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Platanthera chlorantha [(Custer) Rchb. 1829] είναι ευρωσιβηρική ορχιδέα των ορεινών δασών.

Περιγράφηκε το 1829 από την Ελβετία. Εξαπλώνεται σε όλη την ηπειρωτική Ελλάδα και κυρίως σε Πίνδο, Πήλιο, Δυτική Μακεδονία και Ροδόπη.

Το υποείδος Platanthera chlorantha subsp. holmboei [(H. Lindb.) J.J. Wood] φύεται στο Ανατολικό Αιγαίο.

Βιότοπος: ξέφωτα δασών και λιβάδια σε υψόμετρα μέχρι 2.000 μέτρα.

Ρωμαλέο φυτό, με ύψος μέχρι 80 εκατοστά. Φύλλα 2-3 πράσινα, γυαλιστερά, ωοειδή.

Άνθη: πράσινα, με μυτερά γραμμοειδή πέταλα.

Άνθιση: Μάιος - Αύγουστος.

Ετυμολογία:

Platanthera < πλατύς + ανθήρας ==> από το σχήμα των ανθήρων.

chlorantha < χλωρός + άνθος ==> από το πρασινωπό χρώμα του άνθους.

Paliurus spina-christi

Παγγαίο 05/06/2010

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Paliurus spina-christi (Mill. 1768) είναι φυτό της Ευρώπης και της ΝΔ Ασίας με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα.

Βιότοπος: δάση,  αποψιλωμένα δάση, διαβρωμένοι λόφοι σε υψόμετρα 0-700 (-1100) μ.

Ακανθώδης φυλλοβόλος θάμνος, ύψους 2-4 μ.

Ετυμολογία:

Paliurus < παλίουρος (αρχ) < (πιθανώς από) πάλιν + ούρο ==> αναφορά στις διουρητικές του ιδιότητες.

spina-christi < spina αγκάθι + Χριστός ==> υποτίθεται ότι το ακάνθινο στέμμα που τοποθετήθηκε στο κεφάλι του Χριστού κατά τη σταύρωση έγινε με κλαδιά αυτού του θάμνου.

Cephalanthera longifolia

Ζήρεια (Κυλλήνη) 09/05/2012

φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Η Cephalanthera longifolia [(L.) Fritsch 1888] είναι μια ευρασιατική ορχιδέα με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα.

Περιγράφηκε το 1753 από την Σουηδία.

Βιότοπος: ξέφωτα δασών, άκρες δασικών δρόμων, σκιερές θέσεις, σε υψόμετρα μέχρι τα 1800 μέτρα.

Λεπτό φυτό με ύψος 15-60 εκατοστά.

Φύλλα 4-12 μακριά, λογχοειδή, πράσινα με έντονες νευρώσεις.

Άνθη: λευκά, σχεδόν κλειστά, με πορτοκαλί εσωτερικό, σε αραιή επιμήκη ταξιανθία.

Άνθιση: Απρίλιος - Ιούλιος.

Ετυμολογία:

Cephalanthera < κεφαλή + ανθήρας ==> για το σχήμα των ανθήρων.

longifolia < longus μακρύς, μακρός + folium φύλλο.

Himantoglossum jankae

Παγγαίο 05/06/2010

To Himantoglossum jankae, Somlyay, Kreutz & Óvári 2012, είναι μια ορχιδέα με εξάπλωση στην Κεντρική Ευρώπη, την Βαλκανική και την βόρεια Τουρκία. 
Περιγράφτηκε από την Ουγγαρία το 2012. Μέχρι πρόσφατα πιστευόταν ότι στην Ελλάδα υπήρχε το είδος Himantoglossum caprinum.
Ρωμαλέο φυτό με ύψος μέχρι 1 μέτρο.
Άνθη: Χείλος πορφυρό, στενόμακρο, τρίλοβο, με στενόμακρους κυματιστούς πλαϊνούς λοβούς.

Ετυμολογία:
Himantoglossum > Ιμάς, ιμάντος + γλώσσα. Από την μορφή του άνθους. = Ιμαντόγλωσσο
jankae > αφιερωμένο στον Γερμανό βοτανικό Βίκτωρα Γιάνκα (Victor Janka, 1837-1890)

Ranunculus peltatus

Οίτη 29/05/2010

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Ο Ranunculus peltatus (Schrank 1789) εξαπλώνεται στην Ευρώπη και σε παράκτιες περιοχές της Αφρικής. Στην Ελλάδα έχει διάσπαρτη κατανομή σε λίγες θέσεις. 

Βιότοπος: ενδιαιτήματα γλυκού νερού, εποχιακά λιμνία, τέλματα και ρυάκια με αργή ροή σε υψόμετρα 0-1200 (1500) μ.

Ετήσιο ή πολυετές φυτό. 

Βλαστός βυθισμένος έως 1 μ. με τριχοειδή αποκλίνοντα τμήματα. Φύλλα νεφροειδή με 3-5 (7 λοβούς).

Άνθη μοναχικά με 5 ή μερικές φορές περισσότερα λευκά πέταλα.

Άνθιση: Μάρτιος - Ιούνιος.

Ανθίζει Μάρτιο - Ιούνιο, ανάλογα με το υψόμετρο.

Ετυμολογία:

Ranunculus < rana (λατιν.) βάτραχος. Ο Ρωμαίος συγγραφέας Πλίνιος γράφει ότι «ονομάζουμε ranunculus το βότανο που οι Έλληνες ονομάζουν βατράχιο»

peltátus < πέλτη, μικρή ελαφριά ασπίδα (εξ ου και οι ελαφρά οπλισμένοι πελταστές) σε σχήμα ημισελήνου ==> από τα ανώτερα φύλλα που έχουν σχήμα πέλτης.

Βατράχιο ==> επειδή ορισμένα είδη αυτού του γένους ευδοκιμούν σε υδάτινο περιβάλλον όπως οι βάτραχοι.

Ophrys basilissa

Μαραθώνας 09/03/2016

φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Η Ophrys basilissa (C.Alibertis, A.Alibertis & H.R.Reinhard 1990) είναι ενδημική ορχιδέα του Νότιου Αιγαίου. 
Περιγράφηκε το 1990 από το Ρέθυμνο. 
Το όνομά της οφείλεται στο μεγάλο μέγεθος του χείλους, μεγαλύτερο από την παρόμοια Ophrys
omegaifera, που είναι μεσογειακό είδος.
Βιότοπος: φρύγανα, ελαιώνες, ξέφωτα πευκοδασών.
Άνθος: χείλος μεγάλο έως 3 εκατοστά, με θυρεό σε σχήμα Ωμέγα και χωρίς αύλακα στην βάση του χείλους.
Άνθιση: Ιανουάριος - Απρίλιος.

Smilax excelsa

Παγγαίο 05/06/2010

Centaurea achaia subsp. corinthiaca

Λουτράκι 25/05/2013

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Centaurea achaia subsp. corinthiaca [(Boiss. & Heldr.) Phitos & T.Georgiadis 1981] είναι ενδημικό φυτό της περιοχής του Λουτρακίου.

Βιότοπος: ομαλές θέσεις, άκρες καλλιεργημένων χωραφιών και αμπελώνων, άκρες δρόμων, όχθες χειμάρρων, ανάμεσα σε φρύγανα.

Πολυετής πόα με όρθιους βλαστούς που διακλαδίζονται ψηλά.

Άνθη: λευκά έως ρόδινα, με πορτοκαλόχροες νευρώσεις στο κατώτερο τμήμα τους

Άνθιση: τέλη Μαΐου - αρχές Ιουλίου.

Εξάπλωση: σε λίγες θέσεις κοντά στο Λουτράκι.

Ετυμολογία:

Centaurea < Centaurus < Κένταυρος (ο Κένταυρος Χείρων ήταν γιατρός και δάσκαλος του Ασκληπιού)

achaia < Αχαΐα.

corinthiaca < Κόρινθος

Περιλαμβάνεται στο Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων των Σπάνιων & Απειλούμενων Φυτών της Ελλάδας (RDB 2009), με τον χαρακτηρισμό «Τρωτό» (VU).

Phoenix theophrasti

Αμοργός 09/04/2007

Ο Φοίνικας του Θεόφραστου (Phoenix theophrasti Greuter, 1967) είναι ενδημικός του Νότιου Αιγαίου. Με κέντρο την Κρήτη, φύεται στην ΝΔ Μικρά Ασία (Αττάλεια), λίγα νησιά των Κυκλάδων (Αμοργός, Ανάφη) και της Δωδεκανήσου (Νίσυρος, Κως) και την Επίδαυρο της Πελοποννήσου. Στο Βάι της Κρήτης σχηματίζει το μεγαλύτερο φοινικόδασος της Ευρώπης.
Ο Phoenix theophrasti ονομάστηκε έτσι προς τιμήν του πατέρα της Βοτανικής, του Θεόφραστου (372-287 π.Χ.) που πρώτος τον περιέγραψε (Περί φυτών, 2.6.9). Αποτελεί κατάλοιπο της εποχής που στην Ελλάδα επικρατούσε τροπικό κλίμα και διασώθηκε σε θέσεις που διατηρούν υποτροπικό κλίμα, συνήθως σε εκβολές ποταμών και ρεμάτων.
Έχει λεπτούς κορμούς και φτάνει σε ύψος τα 15 μέτρα. Οι καρποί του δεν θεωρούνται εδώδιμοι, γιατί η σάρκα τους είναι πολύ λεπτή, ινώδης και με στυφή γεύση. Πολλαπλασιάζεται εύκολα με σπόρους και ακόμα πιο εύκολα με παραβλαστήματα-παραφυάδες. Όμως η μεταφύτευση των ριζοβλαστημάτων του είναι δύσκολη.
Στην τελευταία επιστημονική έκδοση με το κατάλογο των φυτών της Ελλάδας (Vascular plants of Greece an annotated checklist 2013), η παρουσία του Phoenix theophrasti στις Κυκλάδες αναφέρεται με ερωτηματικό. Η φωτογραφία που δημοσιεύω από την Αμοργό αποδεικνύει την παρουσία του και στις Κυκλάδες.

*** Ο Phoenix theophrasti περιλαμβάνεται στο Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων των Σπάνιων & Απειλούμενων Φυτών της Ελλάδας (2009) με τον χαρακτηρισμό Τρωτό (VU).

Ετυμολογία:
Phoenix > φοινός = κόκκινος σαν αίμα // αιματηρός, φονικός > φοίνιξ ==> από το χρώμα των καρπών του.
theophrasti > αφιερωμένος στον φιλόσοφο Θεόφραστο (371-287 π.Χ.), πατέρα της Βοτανικής.

Ornithogalum collinum

Ίσθμια 27/02/206 Κορινθία

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Ornithogalum collinum (Guss. 1825) subsp. collinum είναι μεσογειακό φυτό, με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα.

Βιότοπος: λιβάδια, ακαλλιέργητα χωράφια, βραχώδεις θέσεις, σε υψόμετρα 0-1200 (-1900) μ.

Βολβώδες φυτό, 5-15 εκ., με φωτεινά πράσινα φύλλα με μια λευκή λωρίδα στο μέσον.

Ανθίζει από τα τέλη Φεβρουαρίου.

Ετυμολογία:

Ornithogalum <  Όρνις (πτηνό,  όρνιθα, κόττα) + γάλα ==> αναφέρεται στην φράση «και του πουλιού το γάλα», λόγω του λευκού χρώματος των τεπάλων του.

collinum < cóllis λόφος, βουνό = του λόφου.

Leontice leontopetalum

Οινόη - Αττική, 24/02/2013

φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Η Λεοντική η λεοντοπέταλη (Leontice leontopetalum L. 1753) είναι πολυετές κονδυλώδες φυτό, ύψους 20-50 εκ. 

Εξάπλωση: Ελλάδα, Ν. Βουλγαρία, Αν. Μεσόγειος, Β. Ιράν, Αρμενία, Δ. Πακιστάν. Συναντάται σποραδικά σε Πελοπόννησο, Ανατολική Ελλάδα, νησιά του Αιγαίου. 

Παλαιότερα αποτελούσε κοινό ζιζάνιο αλλά, με τον περιορισμό της αρόσιμης γης, έχει περιοριστεί τόσο πολύ ώστε να θεωρείται σπάνιο. Την αναφέρει το 1895 ο Χελδράιχ «από χωράφια γύρω από την Αθήνα».

Βιότοπος: Θεωρείται ζιζάνιο σιταροχώραφων και αρόσιμης γης, σε βαθιά αργιλώδη εδάφη. Σε χαμηλά υψόμετρα.

Άνθη: Κίτρινα, με 6 πέταλα, σε σύνθετη πυραμιδοειδή ταξιανθία. Καρποί διογκωμένοι.

Άνθιση: Φεβρουάριος μέχρι μέσα Απριλίου.

Περιλαμβάνεται στο Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων τω ν Σπάνιων & Απειλούμενων Φυτών της Ελλάδας (RDB 2009), με τον χαρακτηρισμό «τρωτό» (VU).

Ετυμολογία

Leontice < λέων 

leontopetalum < λέων + πέταλον (αλόγου). Το λεοντοπέταλον αναφέρεται από τον Διοσκουρίδη. Το όνομα αναφέρεται στα φύλλα, που μοιάζουν με το αποτύπωμα του πέλματος ενός λιονταριού.

Οινόη 23/02/2016

Fritillaria rhodocanakis subsp. rhodocanakis

Ύδρα, 05/03/2016

φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Η Fritillaria rhodocanakis (Baker 1878) subsp. rhodocanakis είναι ενδημική της νήσου Ύδρας και των γειτονικών νησίδων της (Δοκός, Πετροθάλασσα, κ.ά.). Συναντάται επίσης και στις απέναντι από την Ύδρα περιοχές της Αργολίδας.
Βιότοπος: ασβεστολιθικά βραχώδη ή πετρώδη εδάφη με φρύγανα ή αραιή θαμνώδη βλάστηση, παρυφές ελαιώνων ή αμπελώνων σε υψόμετρα 0-500 μ.
Γεώφυτο με βολβό διαμέτρου μέχρι 2,5 εκ.
Βλαστός 10-25 εκ., λείος.
Φύλλα 5-7 αντίθετα, λογχοειδή έως στενώς λογχοειδή, γλαυκοπράσινα, τα ανώτερα εντόνως στενά.
Άνθη 1-2 (-3) ανά στέλεχος, κωδωνοειδή ή σπανίως κωνικά-κωδωνοεδή, κίτρινα έως χρυσοκίτρινα, καστανέρυθρα έως καστανοπόρφυρα στην βάση.
Άνθιση τέλη Φεβρουαρίου - αρχές Απριλίου.

Ετυμολογία:
Fritillaria < fritíllus κύπελλο με το οποίο έριχναν τα ζάρια οι Ρωμαίοι - για το σχήμα του άνθους.
rhodocanakis < αφιερωμένο στον επιχειρηματία και εθνικό ευεργέτη Θεόδωρο Π. Ροδοκανάκη (Χίος 1797 - Οδησσός 1882), ο οποίος δώρισε στο Πανεπιστήμιο Αθηνών αξιόλογη βοτανική συλλογή. 

Malcolmia chia

Λίμνη Ηραίου 27/02/2016

Draba lasiocarpa

Κιθαιρώνας, 24/02/2013

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Draba lasiocarpa (Rochel 1810) είναι βαλκανικό φυτό που φθάνει έως τις νότιες Άλπεις. Στην Ελλάδα φύεται στην ηπειρωτική χώρα, την Αττική και την Πελοπόννησο.

Βιότοπος: ρωγμές και πλατώματα βράχων σε υψόμετρα 880 - 2000 (2900) μ.

Μικρός πυκνοφυής θάμνος. Ταξιανθία με 2-13 άνθη με κίτρινα πέταλα.

Άνθιση: Μάρτιος - Ιούνιος.

Ετυμολογία:

Draba < δράβη (φυτό που αναφέρει ο Διοκσουρίδης) . Ο De Theis γράφει ότι, σύμφωνα με τον Λινναίο, δράβη σημαίνει ξινή, πικάντικη, με αναφορά στη γεύση των φύλλων.

lasiocarpa < λάσιος (τριχωτός, δασύτριχος + καρπός ==> αναφορά στους τριχωτούς καρπούς.

Euphorbia rigida

Κιθαιρώνας 24/02/2013

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Euphorbia rigida (M. Bieb. 1808) είναι φυτό της Μεσογείου και την ΝΔ Ασίας. Στην χώρα μας εξαπλώνεται σε Ανατολικό Αιγαίο, Πελοπόννησο, Στερεά Ελλάδα και Ιόνιο (Κεφαλονιά).

Βιότοπος: βραχώδεις πλαγιές, σε υψόμετρα 100-1100 μ. και περιστασιακά μέχρι τα 1700 μέτρα. Συχνά σχηματίζει μεγάλες αποικίες.

Ψηλό φυτό με αρκετούς ανερχόμενους βλαστούς ύψους 40-80 εκ. Φύλλα λογχοειδή.

Ανθίζει από τα τέλη Μαρτίου μέχρι τις αρχές Ιουνίου, ανάλογα με το υψόμετρο.

Ετυμολογία:

Euphorbia < ευ (καλώς) + φέρβω (τρέφω, βοσκω) και φορβή (τροφή, βοσκή) // [2] Σύμφωνα με τον Πλίνιο, από το γιατρό Εύφορβο που ανακάλυψε τις θεραπευτικές ιδιότητες του φυτού. // [3] Σύμφωνα με τον Treccani από το λατινικό euphorbium, που προέρχεται από το ελληνικό «ευφόρβιον».

rigida < rigeo άκαμπτο, σκληρό = άκαμπτη.

Phlomis fruticosa

Αμοργός 03/04/3007

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Phlomis fruticosa (L. 1753) είναι μεσογειακό φυτό, από την Ιταλία και ανατολικότερα. Στην Ελλάδα φύεται στην νότια και δυτική χώρα.

Βιότοπος: ξηρές πετρώδεις πλαγιές, βλάστηση γκαρίγκ σε υψόμετρα 0-800 (-1200) μ.

Θάμνος με ύψος 70-130 μ. Φύλλα γενικά λογχοειδή, τριχωτά. Είναι από τα συνήθη είδη της βλάστησης «γκαρίγκ», όπου και μπορεί να κυριαρχήσει καθώς οι σκληρές τρίχες σε βλαστούς και φύλλα δεν επιτρέπουν την βόσκηση από τα ζώα. 

Άνθη χρυσοκίτρινα.

Ανθίζει την άνοιξη.

Ετυμολογία:

Phlomis < φλομίς, φυτό που αναφέρεται από τον Διοσκουρίδη.

fruticosa < frutex (λατιν.) θάμνος = θαμνώδης, πολύβλαστη.