Satureja thymbra

Κέα 30/04/2011
φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Η Satureja thymbra (L. 1753) είναι μεσογειακό φυτό με ευρεία εξάπλωση στην Ελλλάδα, εκτός από την Πίνδο και την ΒΔ Μακεδονία.

Κοινό όνομα: θρούμπη, που διατηρεί το αρχαίο της όνομα «θύμβρα», όπως μας το παραδίδει ο Θεόφραστος σε πολλά χωρία του έργου του. Το όνομα «θύμβρα» είναι άγνωστης ετυμολογίας, γεγονός που δείχνει την πανάρχαια χρήση του.

Οι αρχαίοι Έλληνες το χρησιμοποιούσαν ως ισχυρό αφροδισιακό βότανο και το έβαζαν σε κρασί. Στην ελληνική λαϊκή ιατρική χρησιμοποιείται για την αντιμικροβιακή του δράση κατά της διάρροιας, των οδοντικών αποστημάτων, των πληγών του στόματος και των εντερικών παράσιτων.

Κυρίως όμως αποτελεί εκλεκτό άρτυμα, που αρωματίζει και νοστιμίζει κρέατα και πουλερικά. Χρησιμοποιείται επίσης σε μαρινάδες για μπριζόλες και ψάρια, σε σούπες και σάλτσες. Όπως και άλλα αρωματικά φυτά της ελληνικής φύσης, η θρούμπη χρησιμοποιείται από τις παραδοσιακές τεχνικές ως φυσικό συντηρητικό τροφίμων. Το αιθέριο έλαιο είναι περιζήτητο από την ποτοποιία.

Η Satureja thymbra είναι μικρό, πολύκλαδο, αραιά καλυμμένο με λευκές τρίχες φρύγανο, με άρωμα παρόμοιο με του θυμαριού. Φυτό πολύ αρωματικό.

Φύεται σε ξηρές πετρώδεις τοποθεσίες και φρύγανα, σε υψόμετρα 0-950 (-1900) μ..

Φύλλα αντωοειδή, μυτερά με βλεφαρίδες κοντά στην βάση.

Άνθη ρόδινα σε σπονδύλους με κάλυκες οξύληκτους και τριχωτούς.

Ανθίζει Απρίλιο - Ιούνιο.

Ετυμολογία:

Satureja < αβέβαιης ετυμολογίας. Το πιθανότερο από saturejum σάλτσα με μείγμα διαφόρων συστατικών. Άλλες εκδοχές: [1] séro satum σπόρος. [2] σᾱτῠρος [3[ s'átar αραβική λέξη για διάφορα φυτά.

thymbra < θύμβρα (φυτό που αναφέρεται από τον Διοσκουρίδη).

«θύμβρα· καὶ αὐτὴ γνώριμος, γεννωμένη ἐν λεπτογείοις καὶ τραχέσι τόποις, ὁμοία θύμῳ, ἐλάσσων μέντοι καὶ ἁπαλωτέρα, φέρουσα στάχυν ἄνθους μεστόν, ἔγχλωρον.    δύναται δὲ τὰ αὐτὰ τῷ θύμῳ ὁμοίως λαμβανομένη καὶ πρὸς τὴν ἐν ὑγιείᾳ χρῆσιν εὔθετος. γίνεται δὲ καὶ σπαρτὴ θύμβρα, κατὰ πάντα τῆς ἀγρίας ἐλάσσων, εὐχρηστοτέρα δὲ πρὸς βρῶσιν διὰ τὸ μὴ ἐπιτετάσθαι τὴν δριμύτητα.» Διοσκουρίδης

 

Centaurea orphanidea

Δήλεσι 23/05/2013

Η Centaurea orphanidea (Κενταύρια του Ορφανίδη) είναι ενδημική της  Στερεάς και της Εύβοιας. Ονομάστηκε έτσι προς τιμήν του βοτανικού Θεόδωρου Ορφανίδη. Περιγράφτηκε το 1856 (Boiss.) από την Αττική. Ανθίζει από τα τέλη Μαΐου σε ελαιώνες, άκρες δρόμων, φρυγανότοπους

Μερέντα (Μαρκόπουλο Μεσογείων) 28/05/2013

Veronica chamaedrys subsp. chamaedryoides

Παγγαίο 05/06/2010
φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Η Veronica chamaedrys (L. 1753) subsp. chamaedryoides [(Bory & Chaub. 1838) M.A. Fisch. 1991], είναι ελληνικό ενδημικό με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα, πλην Κρήτης και νησιών Αιγαίου.
Βιότοπος: θαμνώνες, φυλλοβόλα δάση, λιβάδια, σκιερά ενδιαιτήματα, σε υψόμετρα 200-1500 (-2100) μ.
Πολυετές ριζωματώδς φυτό. Βλαστός 15-30 εκ.
Μοιάζει με το τυπικό υποείδος Veronica chamaedrys subsp. chamaedrys, που είναι ευρωσιβηρικό φυτό και με το οποίο συνυπάρχει, δίνοντας και ενδιάμεσες μορφές. Ξεχωρίζει από τα φύλλα του που είναι οδοντωτά με μακριά δόντια, από το μικρότερο περιάνθιο και από τον χρωματοσωματικό του αριθμό (2n=16).
Άνθη σε φωτεινό μπλε ή σε συνδυασμού λευκού και μπλε.
Άνθιση: Απρίλιος - Ιούνιος.

Ετυμολογία:
Veronica < από το όνομα Santa Veronica, επειδή είναι ένα μικρό λουλούδι που εμφανίζεται κοντά στην Μεγάλη Εβδομάδα.
chamaedrys < χαμαί + δρυς ==> με φύλλα σαν της δρυός (βελανιδιάς) ==> Η χαμαίδρυς αναφέρεται από τον Θεόφραστο και τον Διοσκουρίδη.
chamaedryoides < χαμαίδρυς + είδος ==> μοιάζει με χαμαίδρυ.

Corydalis solida subsp incisa

03/04/2014 Κιθαιρώνας
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Corydalis solida subsp. incisa (Lidén 1988) είναι βαλκανικό φυτό με ευρεία εξάπλωση στην ηπειρωτική Ελλάδα.

Βιότοπος: δάση, πετρώδεις λιβάδια, συχνά με Crocus nivalis, Scilla bifolia κ.ά εκεί που λιώνει το χιόνι, σε υψόμετρα (500-) 900-1700 (-2200) μ.

Γεώφυτο με όρθιο βλαστό και φύλλα βαθειά τρισχιδή.

Βράκτια οδοντωτά.

Άνθη ρόδινα ή λευκορόδινα σε μακρύ πυκνό βότρυ.

Ανθίζει Μάρτιος - Ιούνιος.

Ετυμολογία:

Corydalis < κορυδαλλίς (αναφέρεται από τον ποιητή Θεόκριτο) ==> επειδή το σχήμα του άνθους θυμίζει το λοφίο του κορυδαλλού.

solida < solido συμπαγής, πυκνός ==> από τον συμπαγή, χωρίς κοιλότητες, βολβό του.

incisa < incido κόβω, αποκόπτω, περικόπτω ==> από το κοφτό μέτωπο του άνθους.

Ophrys spruneri

Κροκεές 06/04/2013 Λακωνία
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Ophrys spruneri (Nyman 1855) είναι ενδημική ορχιδέα της Κεντρικής και Νότιας Ελλάδας, Κρήτης, Κυκλάδων και νησιών Αιγαίου.

Συνώνυμο: Ophrys sphegodes subsp. spruneri

Βιότοπος: φρυγανότοποι, θαμνώνες, ανοίγματα δασών, παρυφές δρόμων, σε υψόμετρα έως 900 μέτρα.

Άνθος: Τρίλοβο, σκούρο καφέ ή μαύρο, με λαμπερό γαλάζιο θυρεό σε σχήμα Η.

Άνθιση: Μάρτιος - Μάιος.

Ετυμολογία:

Ophrys < Οφρύς (φρύδι). Δεν είναι ξεκάθαρο σε ποια χαρακτηριστικά του γένους αναφέρεται το όνομα.

spruneri < προς τιμήν του Βαυαρού βοτανικού Wilhelm von Spuner (1805-1874).

Vicia sativa

Τουρκοβούνια 24/02/2010

Centaurea achaia subsp. achaia

Γεράνεια 03/05/3013
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Centaurea achaia (Boiss. & Heldr. 1856) subsp. achaia είναι ενδημική της Βόρειας Πελοποννήσου (Μαίναλο, Χελμός, Ύδατα Στυγός, φαράγγι Βουραϊκού, περιοχή Καλαβρύτων) και της Δυτικής Αττικής (Γεράνεια, Πατέρας).

Βιότοπος: ξηρές και άγονες θέσεις, σε λοφώδη υψώματα, σε ασβεστολιθικές πλαγιές και δίπλα σε δρόμους και μονοπάτια.

Πολυετής πόα, με μεγάλη μορφολογική ποικιλότητα.

Άνθη: ρόδινα, ιώδη ή λευκά.

Άνθιση: Μάιος - Αύγουστος.

Ετυμολογία:

Centaurea < Centaurus < Κένταυρος (ο Κένταυρος Χείρων ήταν γιατρός και δάσκαλος του Ασκληπιού)

achaia < Αχαΐα.

Halacsyella parnassica (Edraianthus parnassicus)

Οίτη 10/08/2013
φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Η Halacsyella parnassica [(Boiss. & Spruner) Janch. 1910] είναι ορεινό φυτό, ενδημικό Στερεάς Ελλάδας (Βαρδούσια, Γκιώνα, Οίτη, Παρνασσός, Τυμφρηστός) και Πελοποννήσου. 

Βιότοπος: πετρώδεις θέσεις, υποαλπικές θέσεις και ανοίγματα δασών σε υψόμετρα έως 2500 μ. 

Ενδιαφέρον έχει η ιστορία του ονόματός του.

Το 1846 ονομάστηκε Campanula parnassica (Boiss. & Spruner), το 1894 σε Edraianthus parnassicus (Halácsy ) και το 1910 σε Halacsyella parnassica (Janch.) που είναι σήμερα το αναγνωρισμένο βοτανικό όνομα

Ετυμολογία:

Halacsyella < αφιερωμένη στον Αυστριακό βοτανικό Eugen von Halácsy (1842-1913), συγγραφέα του Conspectus florae Graecae.

parnassica < Παρνασσός.

Edraianthus  < εδραίος + άνθος.

Οίτη 10/08/2013

Tripolium pannonicum (Aster tripolium)

Σχινιάς 19/11/2014
φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Το Tripolium pannonicum [(Jacq.) Dobrocz. 1962] έχει ευρεία εξάπλωση στην Ευρώπη και στην Ελλάδα.

Συνώνυμο: Aster tripolium L. 1753.

Βιότοπος: Παραθαλάσσιες τοποθεσίες, λιμνοθάλασσες, υγρότοποι.

Όρθιο φυτό, πολύ διακλαδισμένο, με λεπτούς βλαστούς και φύλλα επιμήκη-λογχοειδή, λίγο σαρκώδη.

Ανθικά κεφάλια με περιφερειακά ανθίδια επιμήκη, γαλάζια ή ιώδη μέχρι 2 εκ. μήκος και δίσκο με ανθίδια κίτρινα.

Άνθιση φθινοπωρινή.

Ετυμολογία:

Tripolium < τρις + πολιός ==> αναφέρεται στις χρωματικές αλλαγές του άνθους μέχρι τον πάππο.

pannonicum < Pannonia, Παννονία, ιστορική περιοχή της Κεντρικής Ευρώπης που βρισκόταν στην θέση της σημερινής Ουγγαρία και εν μέρει των όμορων της χωρών.

Aster < αστήρ ==> επειδή έχει το σχήμα που δίνουμε στο στυλιζαρισμένο αστέρι.

Λούτσα (Αρτέμιδα) 14/12/2013

Carlina frigida

Οίτη 10/08/2013
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Carlina frigida Boiss. & Heldr. 1846 subsp. frigida είναι φυτό της Ανατολικής Μεσογείου με εξάπλωση σε Θεσσαλία, Στερεά Ελλάδα και Πελοπόννησο.

Βιότοπος: ορεινή βλάστηση, μεσογειακά λιβάδια σε υψόμετρα 900-1200 μ.

Άνθιση καλοκαιρινή.

Ετυμολογία:

Carlina < γένος αφιερωμένο στο Καρλομάγνο, επειδή υποτίθεται ότι θεράπευσε τον στρατό του από την πανώλη με κάποια καρλίνα.

frigida (λατιν.) = ψυχρή, κρύα (< frigido ψύχω, κρυώνω) ==>  αναφορά στους ψυχρούς βιότοπους που προτιμά το φυτό.

Οίτη 10/08/2013

Verbascum pangaeum

Παγγαίο  05/06/2010
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Verbascum pangaeum (Murb. & Rech. f. 1939) είναι ενδημικό του όρους Παγγαίο της Ανατολικής Μακεδονίας.

Βιότοπος: υψηλή ορεινή βλάστηση, άκρες δρόμων, διάκενα δασών σε υψόμετρα 1500-1950 μ.

Άνθιση καλοκαιρινή.

Ετυμολογία:

Verbascum < barba < barbáscum γενειάδα, από τις τρίχες στα φύλλα και τα άνθη.

pangaeum < Παγγαίο.

Παγγαίο  05/06/2010

Verbena officinalis

Οίτη  10/08/2013
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Verbena officinalis (L. 1753) είναι ευρασιατικό φυτό με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα. 

Βιότοπος: θέσεις με ανθρωπογενή επιβάρυνση, άκρες δρόμων, υγρές τοποθεσίες σε υψόμετρα 0-1000 (-1400) μ.

Πολυετές φυτό. Άνθος πεντάλοβο σε απλό λιλά ή μοβ με κίτρινο λαιμό.

Άνθιση: Ιούνιος - Αύγουστος.

Ετυμολογία:

Verbena < vérber (λατιν.) κλαδί.

officinalis < offícina, μεσαιωνικό εργαστήριο για παρασκευή φαρμάκων και αρωμάτων = φαρμακευτική.

Orchis provincialis

Πάρνωνας 01/05/2010
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Orchis provincialis (Balbis ex Lamarck & DC. 1806) είναι μεσογειακή ορχιδέα με εξάπλωση από την Πορτογαλία μέχρι την Τουρκία. Περιγράφηκε από την επαρχία Var της Προβηγκίας στην Νότια Γαλλία το 1806.
Μοιάζει πολύ με την Orchis pauciflora αλλά είναι πολύ πιο ανοιχτόχρωμη, με υποκίτρινα άνθη και στικτά φύλλα. Χείλος τρίλοβο με κόκκινα στιγματα, κήφωση στο κέντρο και λοβούς έντονα αναδιπλωμένους προς τα κάτω. Πλήκτρο με ελαφρά διόγκωση στην άκρη. Φύεται σε λιβάδια, μακκία βλάστηση, φωτεινά δάση πλατύφυλλων και κωνοφόρων.
Στην Ελλάδα φύεται σ΄ όλη τη χώρα αλλά η κύρια εξάπλωσή της είναι στον ορεινό όγκο της Πίνδου και των προεκτάσεών της. Ανθίζει Απρίλιο - Μάιο.

Ετυμολογία:
Orchis (λατιν. θηλυκού γένους) < Όρχις (αρσενικού γένους), φυτό με δύο κονδύλους σε σχήμα όρχεων που αναφέρει ο Διοσκουρίδης // ο όρχις (< ορχίδιον < αρχίδι).
provincialis < Provence (Προβηγκία), περιοχή της Γαλλίας.

Cirsium vulgare

Πάρνηθα  26/08/2008
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Cirsium vulgare [(Savi) Ten. 1838] είναι ευρωμεσογειακό φυτό με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα.

Βιότοπος: άκρες δρόμων, λιβάδια, διάκενα δασών σε υψόμετρα 0-1500 μ.

Διετές ή βραχύβια πολυετές φυτό με ύψος 60-100 εκ. Στέλεχος με αραιό αραχνοειδές τρίχωμα, αγκαθωτό. Ανθίδια ροζ-μοβ.

Άνθιση: τέλη Μαΐου - Σεπτέμβριος.

Ετυμολογία:

Cirsium < κίρσιον και κιρσός (διευρυμένη φλέβα) ==> επειδή υποτίθεται ότι είδη του γένους θεράπευαν την πάθηση των κιρσών.

vulgare < vúlgus κοινός, ευρέως διαδεδομένος = κοινό.

Echinops ritro subsp. sartorianus

Παρνασσός  30/07/2013
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Ο Echinops ritro subsp. sartorianus [(Boiss. & Heldr.) Kožuharov 1975] είναι ελληνικό ενδημικό υποείδος με εξάπλωση στην Πελοπόννησο και την Στερεά Ελλάδα. 

Βιότοπος: βραχώδη υποαλπικά λιβάδια, διάκενα δασών σε υψόμετρα 600-1500 μ.

Πολυετές φυτό με ξυλώδη ρίζα. Άνθη σε βαθύ μπλε.

Άνθιση καλοκαιρινή

Ετυμολογία:

Echinops < εχίνος (ο αχινός και ο σκαντζόχοιρος)  + όψις ==> αναφορά στην ακανθώδη όψη της ταξιανθίας.

ritro < ρύτρος (όνομα φυτού που αναφέρουν ο Θεόφραστος και ο Ιπποκράτης).

sartorianus < αφιερωμένο στο Γερμανό βοτανικό και φαρμακοποιό του βασιλιά Όθωνα Joseph Sartori (1809-1885) ερευνητή της ελληνικής χλωρίδας.

Salvia amplexicaulis

Παγγαίο 05/06/2010
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Η Salvia amplexicaulis (Lam. 1791) είναι φυτό των Βαλκανίων και της ΒΔ Ανατολίας με εξάπλωση από την Στερεά Ελλάδα και βορειότερα.

Βιότοπος: αραιό δάσος, λιβάδια, μακκία βλάστηση σε υψόμετρα 200-800 (-1700) μ.

Πολυετές φυτό περίβλαστο, τριχωτός, με ύψος 30-80 εκ.

Στεφάνη άνθους μπλε-ιώδης με το άνω χείλος ελαφρώς κυρτό.

Άνθιση: τέλη Μαΐου - αρχές Αυγούστου.

Ετυμολογία:

Salvia < sálvo θεραπεύω, διασώζω ==> όνομα που χρησιμοποιεί ο Πλίνιος για το φασκομηλο Salvia officinalis και τις θεραπευτικές του ιδιότητες.

amplexicaulis < amplector περεβάλλω, αγκαλιάζω + caulis ( < καυλός = βλαστός) ==> αναφορά στα φύλλα που περιβάλλουν τον βλαστό.

Betonica alopecuros (Stachys alopecuros)

Παρνασσός 30/07/2013
φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Η Betonica alopecuros (L. 1753) subsp. alopecuros είναι ευρωπαϊκό των μεγάλων υψομέτρων. Στην Ελλάδα εξαπλώνεται στην δυτική χώρα, από την Πελοπόννησο έως την Βόρεια Πίνδο και την Δυτική Μακεδονία.

Βιότοπος: πετρώδεις θέσεις και ορεινοί οικότοποι σε υψόμετρα 1300-2500 μ.

Άνθιση καλοκαιρινή

Ετυμολογία:

Betonica < Vettonica, όνομα φαρμακευτικού φυτού που αναφέρει ο Πλίνιος από την Ιβηρική χερσόνησο.

alopecuros < αλώπηξ, -εκος (αλεπού) + ουρά (από την μορφή της ταξιανθίας).

Παρνασσός 30/07/2013

Παρνασσός 30/07/2013

Trifolium pratense

Οίτη 10/08/2013
φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης

Το Trifolium pratense (L. 1753) είναι ευρωσιβηρικό φυτό με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα. Καλλιεργείται για ζωοτροφές αλλά παραμένει στην φύση στις εύκρατες περιοχές.

Βιότοπος: λιβάδια και ανοίγματα δασών σε υψόμετρα 0-400 (-1900) μ.

Πολυετές φυτό με ύψος 20-60 εκ. Φυλλάρια ελλειπτικά, χνουδωτά.

Άνθη ροζ-μοβ.

Άνθιση: Μάιος - αρχές Αυγούστου.

Ετυμολογία: 

Trifolium < tres (τρις) + folium (λατιν.) φύλλο = Τριφύλλι.

pratense < prato γρασίδι = των λιβαδιών.

Βέρμιο 11-07-2009

Muscari pulchellum

Ακρωτήριο Μελαγκάβι 10/03/2013 Λουτράκι
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Muscari pulchellum (Boiss. 1859) subsp. pulchellum είναι ενδημικό της Στερεάς Ελλάδας και της Πελοποννήσου. 

Από τις Κυκλάδες έχει περιγραφεί το υποείδος Muscari pulchellum subsp. clepsydroides (Karlén 1984) επίσης ενδημικό.

Βιότοπος: πετρώδεις θέσεις και φρυγανότοποι από το επίπεδο της θάλασσας μέχρι την ορεινή ζώνη.

Βολβώδες πολυετές φυτό.

Άνθη: γαλαζορόδινα.

Άνθιση: Ιανουάριο μέχρι Απρίλιο, ανάλογα με το υψόμετρο.

Ετυμολογία:

Muscari < μόσχος (σχετίζεται με το περσικό mushka = γεννητικός αδένας), ελαιώδες, έντονα αρωματικό υγρό που βγαίνει από τον γενετικό αδένα του ασιατικού ελαφιού «μόσχος ο μοσχοφόρος» (πρβ: μοσκοβολώ, μοσχοκάρυδο, κ.ά.). Ίσως επειδή φυτά του γένους Muscari είναι πολύ αρωματικά.

pulchellum < pulcher, όμορφο, ωραίο

Cardopatium corymbosum

Λαυρεωτική 28/05/2013
φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Cardopatium corymbosum  [(L.) Pers. 1807] είναι μεσογειακό φυτό από την Ιταλία και ανατολικότερα.

Συνώνυμο: Echinops corymbosus L.

Έχει ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα, κυρίως σε παραθαλάσσιες περιοχές.

Βιότοπος: παράκτια ενδιαιτήματα, άκρες δρόμων, ξηρά λιβάδια, αρχαιολογικοί χώροι σε υψόμετρα 0-400 μ.

Πολυετές είδος. Φύλλα ακανθώδη με αιχμηρά άκρα, της βάσης σε ρόδακα.

Άνθιση: τέλη Μαΐου - αρχές Αυγούστου.

Ετυμολογία:

Cardopatium (ή Cardopatum) < Carduus + patulum (< pateo ευρύ, εκτεταμένο) ==>  αναφορά στην γενική εμφάνιση του φυτού.

corymbosum < κόρυμβος (κορυφή) ==> επειδή τα άνθη, ανεξάρτητα από το ύψος των ποδίσκων, εμφανίζονται στο ίδιο επίπεδο.

Carduus < carduus (λατιν.) αγκάθι (ελλ. κάρδον») < ίσως από «άρδις» (αιχμή του βέλους.

Λαυρεωτική 28/05/2013